Het denken van de systeemspecialisten
Door: Luit Afman, systeemspecialist bij Reinaerde
Inmiddels zijn we aangeland bij de vijfde editie van dit magazine waarbij wij als systeemspecialisten weer twee pagina’s mochten vullen. Zo gaandeweg hebben jullie kennis kunnen maken met ons denken, onze filosofische hersenspinsels en kunnen proeven aan wat een systeemspecialist doet in de praktijk. Een van de belangrijkste speerpunten in ons denken is wel de stelling dat “iedereen deugt”. Deze gedachtegang wil niet zeggen dat klakkeloos alles wat iemand doet, door ons wordt toegejuicht en gestimuleerd. De gedachte dat iedereen deugt, wil eigenlijk zeggen dat wij geloven dat iedereen een goede reden heeft om te doen wat hij doet. Het deugen gaat in deze zin dus meer over de diepere drijfveren dan over de actie op zichzelf. Wat levert het ons op om dit te blijven denken?
Als je ervan uitgaat dat iedereen een goede reden heeft om te doen wat hij doet, is het aan ons om samen met iemand te zoeken naar de redenen achter iemands gedrag. Alleen als wij werkelijk interesse kunnen tonen in iemands gedachten, verleden en opvattingen kunnen wij achterhalen wat maakt dat iemand in het heden tot bepaalde gedragingen komt. De volgende stap is iemand kunnen erkennen in deze drijfveren en iemand werkelijk kunnen laten voelen dat wij proberen te snappen waarom iemand doet wat hij doet. Pas als we daar een akkoord op hebben, ontstaat de ruimte om met iemand te kijken of zijn gedrag dan ook werkelijk datgene is wat hij beoogt te doen? Een goede vader doet niet aan kindermishandeling maar heeft vaak pijnlijk goede redenen waardoor het uiteindelijk toch zo ver is gekomen.
Wij gaan uit van competentie en bejegenen iemand dan ook nooit vanuit zijn ziekte of stoornis. Iemand is simpelweg niet zijn ziekte of probleem, alhoewel mensen vaak wel ervaren dat zij samenvallen met hun klachten. Zo is de vader die zijn kinderen slaat, geen slecht mens, hij is niet zo geboren. Hij is nog steeds een vader die van zijn kinderen houdt. Het zijn vaak de omstandigheden die hebben geleid tot bepaald gedrag en geen enkele vader is er trots op dat hij zijn kinderen slaat; er is dus vaak een dieperliggende reden voor. Wij horen vaak dat mensen worden bekritiseerd op wat zij doen in plaats van dat samen wordt gezocht waarom men kiest voor deze oplossing. Aandacht hiervoor hebben en iemand erkenning geven voor de geschiedenis van bijvoorbeeld geweld in de generaties helpt ‘ontschuldigen’ en maakt ruimte voor nieuw, competent gedrag. Je bent tenslotte een vader en bij vaders hoort geen slaan! Er ontstaat zo een oorspronkelijke context van onvoorwaardelijke steun en acceptatie, waarbinnen het probleemgedrag kan ophouden te bestaan terwijl iemand als mens “heel” blijft.
Het denken in deugen helpt om vrij te blijven in het contact en lenig te kunnen zijn in het zoeken, erkennen en denken in deze contexten. Moet ik je nou zien als een gewelddadige vent of als een goede vader? In de verworden context, de context waarbinnen klanten binnenkomen, bestaan verhalen over geweld, miskenning en grensoverschrijding. Het is de kunst deze verhalen in het licht te plaatsen van competentie en verbinding, alleen dan ontstaat werkelijk ruimte voor verandering. Als wij niet meer kunnen denken dat iemand deugt, hebben wij zelf werk te doen. Wij zijn dan ingezogen in het verworden verhaal en kunnen geen verschil meer maken. Als wij geen verschil kunnen maken, is ons werken vruchteloos want de oplossing ligt nooit in de ons aangeboden verworden context!
In onze praktijken horen wij veel verhalen over eerdere hulpverleningstrajecten die niet zijn geslaagd. Bij navraag blijkt in bijna alle gevallen dat mensen zich niet werkelijk gekend hebben geweten en nooit in een werkelijk akkoord met de hulpverleners zijn gekomen. Het zou kunnen helpen als elke hulpverlener in dit land kan denken dat iedereen in de basis deugt. Dat geeft ruimte voor oprechte interesse en maakt de ontmoeting voor de klanten tot een rijkere ervaring!
