Gelukkig nieuwjaar?
Door Luit Afman, systeemspecialist
Laat ons toch alstublieft een beetje ongelukkig zijn. Deze oproep deed Dirk de Wachter recent in de lezing die hij gaf in Nijmegen. Zo in eerste instantie een rare tekst die strijdig lijkt met de hedendaagse opvattingen dat het leven toch vooral heel leuk moet zijn, ontzettend spannend, en dat wij allemaal het maximaal haalbare uit ons bestaan moeten halen. Wij leven in een maatschappij waar superlatieven de boventoon voeren en waarin wij ons als mensen op alle gebieden maximaal moeten profileren.
Het systeemdenken gaat over de relatie met jezelf en de relatie met de ander. Wat betekent het toch als wij in de relatie met de ander vooral gelukkig moeten zijn, het moeten weten en moeten laten zien dat wij zo succesvol zijn op alle denkbare gebieden? Deze dominante maatschappelijke overtuiging lijkt te maken dat wij vooral niet te veel stil moeten staan en moeten blijven streven naar het hoogst haalbare. Er lijkt weinig ruimte meer voor twijfel, onzekerheid, ongeluk en angst, terwijl die gevoelens juist de momenten maken waarop wij elkaar daadwerkelijk nodig hebben als mensen. Elkaar kunnen ontmoeten in onze angsten, twijfels en elkaar daarin kunnen steunen, zorgen tenslotte voor werkelijke verbinding, voorbij alles wat wij als mensen denken te moeten laten zien?
Ook de toenemende invloed van social media doet hierin een grote duit in het zakje, zo lijkt het. Wij laten toch vooral de buitenwereld zien hoe fantastisch wij het hebben? Wat een enorm blije kinderen, wat een prachtige vakanties en dat we dan ook op LinkedIn er ook nog eens een geweldige carrière op nahouden! Niemand vertelt online wat een rotweek het was, hoe ontzettend eenzaam hij zich voelde of dat het leven vooral even een keer tegenzit? Ook de zuigende werking van onze mobiele apparatuur maakt dat wij weinig tijd hebben om echt stil te staan. Steeds weer komt er een nieuw APPel. Een berichtje, een mailtje, of roept een innerlijk stemmetje dat het weer de hoogste tijd is om even Facebook te checken of te kijken wat LinkedIn weer te vertellen heeft. Het is een bijna ongemerkte vraag die de hele dag door sluimert en voorkomt dat wij ons vervelen, stilstaan en werkelijk voelen wat er te voelen valt.
Dit, terwijl juist in verveling onze creativiteit en het werkelijke contact met onszelf besloten ligt! Verveling maakt dat wij stilstaan, luisteren naar onze innerlijke stemmen en ons kunnen verdiepen in de relaties die wij in het leven hebben. Verveling leidt tot meer empathie, omdat juist in een moment van verveling even de kans ligt een relationele kwestie van meerdere kanten te beschouwen en eens even echt in de schoenen van de ander te kruipen. In verveling ligt de ruimte voor introspectie en verwondering, voor mildheid en vriendelijkheid.
Wat doet het dan in de relatie met onszelf en in die met de ander als wij continu in beslag zijn genomen door prikkels van buitenaf die steeds meer en meer ruimte innemen en als wij tegelijk ook nog het gevoel hebben het allemaal superdepuper te moeten doen? Angsten die diep binnenin spelen, blijven ongemerkt en we hebben steeds meer prikkels nodig om maar te kunnen blijven voldoen aan dat gevoel van succes, lef en volmaaktheid. We zullen meer vanuit angst reageren in de relaties die wij hebben, om zo de schijn van het allemaal weten hoog te kunnen houden. Het vervlakt de betrekkingen omdat wij elkaar steeds minder werkelijk ontmoeten en steeds minder kwetsbaar mogen, durven en kunnen zijn.
Ik denk dat De Wachter een prachtig statement maakt met de oproep of we allemaal ook alstublieft eens ongelukkig mogen zijn? Juist het ervaren van ongeluk en verdriet schept werkelijk contact met jezelf en van daaruit ook met de ander. Zo op de drempel van 2019 wil ik jullie dan ook allemaal een heel gelukkig nieuwjaar wensen. Maar neem toch alsjeblieft ook de tijd en ruimte om je te vervelen, te huilen en je soms eens rot te voelen, en deel dit met de mensen die je dierbaar zijn. Dat maakt ons werk als systeemspecialist het komend jaar misschien iets minder hard nodig!
