Medicijnen en voedingssupplementen kunnen elkaar beïnvloeden. Sommige medicijnen kunnen door het gebruik van bepaalde voedingssupplementen sterker of minder werken, of zelfs níet meer werken. Aan de andere kant bestaat de kans dat bepaalde medicijnen de opname van voedingsstoffen in het lichaam verminderen. Dit kan leiden tot tekorten aan vitamines en/of mineralen. Eén van deze medicijnen is de diabetesmedicatie metformine. Een bijwerking van langdurig gebruik van metformine is dat het lichaam minder vitamine B12 kan opnemen. Dat kan leiden tot een vitamine B12-tekort.
Diabetes type 2
Als we eten, komt de suiker uit het voedsel via de darmen in het bloed in de vorm van glucose. Zodra de bloedglucoseconcentratie stijgt, produceert de alvleesklier het hormoon insuline. Insuline zorgt ervoor dat de glucose in het bloed wordt opgenomen door de lichaamscellen waar het als brandstof gebruikt wordt. Daarnaast zorgt insuline ervoor dat de lever minder glucose vrijgeeft. De lever heeft een voorraad glucose die constant wordt vrijgegeven als we een tijdje niet eten om de bloedglucoseconcentratie stabiel te houden.
Bij mensen met diabetes type 2 reageert het lichaam niet meer goed op de insuline en/of er wordt onvoldoende insuline door de alvleesklier gemaakt. Als gevolg blijft de glucose uit het voedsel in het bloed en wordt de glucoseproductie van de lever niet afgeremd. Hierdoor is het glucosegehalte in het bloed bij diabetespatiënten vaak veel te hoog, met allerlei klachten tot gevolg. Een te hoog bloedglucosegehalte is onder andere schadelijk voor de ogen, het hart en de nieren.
Een verandering in leefstijl is meestal de eerste stap bij het behandelen van diabetes type 2; vaak betekent dit meer lichaamsbeweging en minder koolhydraten in de voeding. Wanneer deze veranderingen niet effectief blijken, schrijft de arts bloedglucose verlagende middelen voor. Metformine is dan vaak de eerste keus.
Hoe werkt metformine?
Metformine zorgt dat het bloedglucosegehalte in het bloed niet te hoog wordt door een aantal processen in het lichaam te remmen. Het medicijn remt de glucoseproductie van de lever, maakt spier- en vetweefsel weer gevoeliger voor insuline en remt de opname van glucose uit de voeding in de darmen. Daarnaast zorgt metformine ervoor dat de lichaamscellen meer glucose opslaan. Metformine zorgt er niet voor dat er meer insuline wordt geproduceerd door de alvleesklier.
Bijwerkingen van metformine
Door het gebruik van metformine kunnen er bijwerkingen ontstaan zoals misselijkheid, braken, diarree, buikpijn en verlies van eetlust. Bij langdurig gebruik kan er ook een vitamine B12-tekort ontstaan. De symptomen van dit tekort worden soms ten onrechte toegeschreven aan de effecten van metformine. Zodoende wordt een tekort aan vitamine B12 vaak pas laat gesignaleerd.
Hoe zorgt metformine voor een vitamine B12-tekort?
Vitamine B12 wordt eerst in de maag gekoppeld aan een bepaald eiwit, intrinsieke factor (IF). Daarna wordt de vitamine B12 die aan het IF-eiwit gekoppeld is, het vitamine B12-IF-complex, via een speciaal membraan (calciumafhankelijke membraanreceptoren) in de dunne darm in het lichaam opgenomen. Metformine zorgt ervoor dat dit membraam waarmee vitamine B12 wordt opgenomen in het lichaam, minder goed werkt. Hierdoor wordt er minder vitamine B12 in het lichaam opgenomen en kan er op lange termijn een vitamine B12-tekort ontstaan.
Hoe herken je een vitamine B12-tekort?
Vitamine B12 speelt een essentiële rol in je lichaam. Als er onvoldoende vitamine B12 in je lichaam aanwezig is, kunnen op den duur diverse systemen minder goed gaan werken, zoals het zenuwstelsel, het immuunsysteem en de aanmaak van rode bloedcellen. Bij ouderen lijkt het een rol te spelen bij het geheugen. De volgende symptomen kunnen duiden op een mogelijk vitamine B12-tekort: er bleek uitzien, vermoeidheid of een slap gevoel, licht in het hoofd en duizeligheid, verminderde eetlust.
Daarnaast krijgen sommige mensen ook last van een pijnlijke of branderige tong, gewichtsverlies of diarree. Bij een ernstig tekort kunnen er ook neurologische symptomen ontstaan zoals tintelingen in handen en voeten, verminderde coördinatie, minder goede concentratie of een verminderde gemoedstoestand. Sommige van deze klachten worden soms toegeschreven aan de bijwerkingen van metformine. Een arts moet daarom extra kritisch zijn om een vitamine B12-tekort vast te stellen bij mensen die metformine gebruiken.
Vitamine B12-tekort aanpakken
Vitamine B12 is een wateroplosbare vitamine met een speciale eigenschap. Het wordt namelijk, in tegenstelling tot de andere B-vitamines, opgeslagen in ons lichaam. We bouwen dus een voorraad op. Echter, als die voorraad opraakt en er geen vitamine B12 meer wordt opgenomen door het lichaam, kan een tekort ontstaan. Dit tekort ontstaat dus niet van de één op de andere dag en is ook niet zomaar weer verholpen.
Het is goed om alert te zijn op de symptomen van een vitamine B12-tekort wanneer je metformine slikt. Denk je aan de hand van de symptomen dat je een vitamine B12-tekort hebt? Neem dan contact op met de huisarts. De huisarts beoordeelt de symptomen en doet eventueel een bloedonderzoek. Ook de apotheker weet van deze bijwerking van metformine.
Wanneer je een tekort blijkt te hebben aan vitamine B12, kun je samen met de huisarts kijken naar de juiste oplossing. Vaak wordt er gekozen voor een vitamine B12-supplement. Deze zijn te koop bij de drogist of in de apotheek. Bij een ernstig tekort kan de arts ervoor kiezen om vitamine B12-injecties toe te dienen.
Bronnen:
Factsheet NPN Metformine: https://www.npninfo.nl/wp-content/uploads/2020/09/fs_nutrientenstatus_bij_metformine_20180823.pdf
Ivg-info: https://www.ivg-info.nl/voedingssupplementen/vitamines/vitamine-b12-cobalamine/
Farmacotherapeutischkompas: https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/m/metformine
Diabetesfonds: https://www.diabetesfonds.nl/over-diabetes/dagelijks-leven/medicijnen-bij-diabetes/metformine
Stichtingb12tekort: https://stichtingb12tekort.nl/vitamine-b12/vitamine-b12/
