We leven in een samenleving met een continue stroom aan stressoren. Zodra we geconfronteerd worden met een fysieke en/of psychische bedreiging, ontstaat er een fysiologische stressreactie. Op korte termijn is deze reactie functioneel. Het zorgt ervoor dat we effectief en accuraat kunnen reageren op uitdagingen in onze omgeving: we trekken onze hand in een reflex terug bij het aanraken van een hete pan en we zorgen ervoor dat we niet in slaap vallen tijdens een belangrijke presentatie. De manier waarop we stress ervaren en in hoeverre we in staat zijn om weer terug in balans te komen, wordt bepaald door de draagkracht ten opzichte van de draaglast.
Factoren die de draagkracht bepalen, zijn onder andere psychische factoren -zoals de persoonlijkheid en copingstrategieën-, omgevingsfactoren -zoals mentale en fysieke support en financiële mogelijkheden-, familiaire factoren -zoals (epi)genetica en een (on)veilige jeugd- en fysiologische factoren -zoals de metabole gezondheid, voeding en leefstijl. Als het niet lukt om na een stressreactie de balans te herstellen en als stressoren stressreacties blijven veroorzaken, kan de stress chronisch worden. Op termijn kan chronische stress uiteenlopende klachten en burn-out veroorzaken.
Chronische stress kan leiden tot uiteenlopende (hormonale) disbalansen: metabole verstoringen (insulineresistentie, verstoorde bloedsuikerregulatie, spijsverteringsklachten, verminderde doorbloeding organen, weefselafbraak, verminderde energiehuishouding), disbalans geslachtshormonen (verminderde vruchtbaarheid, PMS, onregelmatige cycli, hevige menstruaties, PCOS, endometriose, fibromen, verminderd libido, overgangsklachten, slaapproblemen), psychische klachten (depressieve gevoelens, emotionele instabiliteit, cognitieve problemen, angsten, slaapproblemen, burn-out), schildklierproblematiek (vermoeidheid, depressieve klachten, onregelmatige menstruaties, warmte/koude intolerantie, constipatie, slaapproblemen, gewichtstoename) en immuundysregulatie (gevoeligheid voor infecties, auto-immuniteit).
Complementaire ondersteuning
Bij de behandeling van cliënten met chronische stress is aandacht nodig voor alle mogelijke factoren die bepalen hoe iemand psychologisch en fysiologisch reageert op stressoren. Het herkennen van en inzicht krijgen in persoonlijke en psychische factoren helpt bij het vergroten van de draagkracht. Passende voedings- en suppletieadviezen zijn zinvolle aanvullingen op therapieën zoals cognitieve gedragstherapieën, hypnotherapie, mindfulness, EMDR en EFT.
Psychologische en fysiologische draagkracht
In hoeverre iemand in staat is om de balans terug te vinden na een stressreactie, is afhankelijk van de psychologische en fysiologische draagkracht. Een stressor kan acuut zijn (bijvoorbeeld een bijna aanrijding) of chronisch (bijvoorbeeld mantelzorg). De perceptie van stress en de psychische verwerking hiervan zijn bepalend voor de duur en sterkte van de fysiologische stressrespons. In de meeste gevallen leidt acute stress tot activatie van mechanismen die de lichaamsfuncties verbeteren, terwijl chronische stress leidt tot negatieve gezondheidseffecten.
Psychologische draagkracht
De psychische reactie op stressoren is bepalend voor het terugbrengen van balans na een stressreactie en bepaalt hiermee de duur en mate van stressresponsen. Copingstrategieën, gevoel van controle, optimisme, sociale support, ervaringen uit het eerdere leven, leervermogen, genetica en slaap zijn belangrijke factoren voor de psychologische draagkracht. Psychogene stressoren (bijvoorbeeld bij PTSS of aanhoudende stemmingsstoornissen) zijn extra nadelig, omdat deze ook lange tijd na de blootstelling aan een stressor een stressreactie blijven veroorzaken of zelfs bij afwezigheid van een stressor of bedreiging een stressreactie kunnen uitlokken. Technieken zoals psychotherapie, mindfulness, hypnotherapie, EMDR en EFT kunnen helpen bij het vergroten van de psychologische draagkracht. Ook suppletie met kruiden- en plantenextracten met adaptogene en rustgevende eigenschappen kunnen helpen om de psychische reactie op stressprikkels te verbeteren.
Fysiologische draagkracht
Factoren zoals de neuro-endocrine reactie, de metabole gezondheid, de nutriëntenstatus, de genetica en de slaap bepalen de fysiologische draagkracht en de fysiologische reactie op stressoren. De fysiologische draagkracht kan onder andere verbeterd worden door een gezonde leefstijl, voeding en suppletie.
Psychologische en fysiologische draagkracht vergroten met nutriënten
Verschillende nutriënten kunnen, via het vergroten van de draagkracht, helpen om de impact van stressprikkels op het lichaam te verkleinen.
B-vitamines: B-vitamines spelen een belangrijke rol in de stressrespons. Vitamine B12 is bijvoorbeeld samen met foliumzuur, vitamine B3, B5 en B6 nodig voor de aanmaak van neurotransmitters (serotonine, dopamine en GABA). Vitamine B5 en foliumzuur zijn van belang voor de aanmaak van cortisol, en vitamine B6 speelt een rol in de werking van steroïde hormonen en de activatie van steroïde receptoren.
Vitamine C: de bijnier bevat zeer veel vitamine C. Vitamine C is een belangrijke antioxidant en cofactor in de functie van de bijnier. Ook is vitamine C nodig voor de aanmaak van cortisol.
Magnesium: het is aangetoond dat mensen met chronische stress een lage magnesiumstatus hebben. Magnesium is onder andere belangrijk voor de werking van de bijnier, de fysiologische stressrepons en het functioneren van stressreceptoren in de hersenen. Een tekort aan magnesium belemmert dan ook de werking van de HPA-as.
Zink: zink is belangrijk voor de werking van de bijnier in de stressrepons.
Ashwagandha: Ashwagandha is een adaptogeen dat de psychische en fysiologische weerstand tegen stress kan verhogen. Door het ondersteunen van de mentale gezondheid helpt ashwagandha de psychische reactie op stressoren te verbeteren.
Bacopa: Bacopa ondersteunt de psychologische draagkracht door de afgifte van acetylcholine te verbeteren. Acetylcholine is een neurotransmitter die betrokken is bij onder andere cognitieve en emotionele functies, het geheugen, de informatieverwerking, de oriëntatie en het gedrag.
Citroenmelisse: Citroenmelisse zorgt voor geestelijke ontspanning door het verhogen van alfa-golven in de hersenen. Ook helpt het angst en depressieve gevoelens te verminderen.
GABA: GABA is een rustgevende neurotransmitter die gevoelens van stress, angst en onrust kan verminderen.
Rhodiola rosea: Rhodiola helpt als adaptogeen de impact van stressprikkels op het lichaam te verminderen en cortisol te verlagen.
Saffraan: Saffraan helpt bij het verminderen van depressieve en angstige gevoelens. Hierdoor heeft de stressor minder impact op de stressreactie.
Theanine: Theanine vermindert zowel psychische als fysiologische stress en zorgt voor mentale ontspanning.
Tryptofaan: Tryptofaan is de voorloper van serotonine en melatonine. Serotonine is als neurotransmitter betrokken bij de stemming en melatonine is belangrijk voor een goede slaap. Een goede slaap en stemming helpen om de impact van stressoren op het lichaam te verminderen. Paddenstoelen bevatten relatief veel tryptofaan.
Valeriaan: Valeriaan ondersteunt de slaap. Een goede slaap helpt de psychische en fysiologische reactie op stressoren te verbeteren.
Referenties kunnen opgevraagd worden bij de redactie.
Dit artikel is mogelijk gemaakt door Stichting Orthomoleculaire Educatie, www.soe.nl
