De rubriek Fyto Facts wordt mede mogelijk gemaakt door VSM Geneesmiddelen bv
De Ginkgo biloba of Japanse notenboom (ook wel Japanse of Chinese tempelboom genoemd) is een boom uit de familie Ginkgoaceae. Deze familie van prehistorische bomen omvatte vroeger verschillende soorten die wereldwijd veel voorkwamen met een piek in diversiteit in de periode van 141 tot 98 miljoen jaar geleden. De plant wordt gezien als een levend fossiel. Dit vanwege het feit dat het de enige overgebleven soort is van zowel het geslacht Ginkgo als de familie Ginkgoaceae. Chinese boeddhistische monniken hadden Ginkgo biloba-bomen in hun kloostertuinen. Men neemt aan dat dit de soort tegen uitsterven heeft beschermd. Tegenwoordig komt de plant alleen in China nog als een inheemse soort voor. Aangenomen wordt, dat deze wilde varianten afstammen van de door de boeddhisten gecultiveerde bomen.
De Ginkgo biloba kan zich aanpassen aan een grote verscheidenheid van omstandigheden en de Ginkgobomen kunnen meer dan 1000 jaar oud worden. De boom kwam via de Chinese boeddhisten bij de boeddhisten in Japan terecht. Ook daar werd hij populair. Voor de Japanners staat de Ginkgo biloba symbool voor kracht en lang leven. Dit werd een nog krachtiger symbool na de atoombom in 1945 die de capitulatie van Japan inluidde. Vier Ginkgo biloba-bomen, op ongeveer een kilometer afstand van de bominslag, overleefden het atoomgeweld. De tempel waar zij naast stonden, moest volledig herbouwd worden.
Later werd de boom ook in het westen populair. De Ginkgo biloba werd in het westen geïntroduceerd door Engelbert Kaempfer, chirurg bij de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) (1712). Men neemt aan dat de eerste Ginkgo biloba-boom in Europa in de botanische tuin in Utrecht staat, waar deze in de eerste helft van de 18de eeuw geplant werd. De Ginkgo blijkt een inspiratiebron voor vele kunstenaars. De boom is terug te vinden in het werk van Japanse en Chinese kunstenaars, maar óók in dat van westerse kunstenaars. Voorbeelden hiervan zijn het Ginkgo biloba-gedicht van Goethe, een servies van de architect Frank Lloyd Wright en verschillende werken uit de Art Nouveau-periode. Tegenwoordig wordt de boom veel gebruikt in de groenvoorzieningen van steden, omdat hij praktisch geen last heeft van vervuiling en plagen.
Medicinale toepassing
Medicinale toepassingen van de Ginkgo biloba zijn voor het eerst beschreven in de Shen Nung Ben Cao, het eerste geschrift met informatie over Chinese medicinale planten. Ginkgo biloba zou de doorbloeding verbeteren en de longen helpen. In latere teksten, uit de 14de eeuw, werden het gebruik van Ginkgo in de behandeling van astma en het gunstige effect van Ginkgo op de hersenen beschreven.
Pas begin 19de eeuw werd er begonnen met het onderzoeken van het chemische profiel van de plant. Inmiddels zijn er vele honderden studies uitgevoerd om dit profiel en de medische toepassingen te achterhalen. Deels vanwege zijn onderzoek naar een bestanddeel uniek voor Ginkgo – ginkgolide B – won Professor Corey van de Harvard University, in 1990, de Nobelprijs voor scheikunde.
De enorme hoeveelheid aan wetenschappelijke studies heeft ongetwijfeld bijgedragen aan de huidige populariteit van het medicinale gebruik van Ginkgo biloba-bladextracten. Het is opvallend dat een aantal indicaties, uit het traditionele Chinese gebruik van Ginkgo biloba, door de vele wetenschappelijke studies onderbouwd kunnen worden. Ook voor de Ginkgo biloba-extracten geldt dat het ene Ginkgo-extract het andere niet is en dat de veiligheid en effectiviteit van het ene extract niet automatisch naar het andere extract geëxtrapoleerd kunnen worden (RIVM Rapport, 2007).
Momenteel is één van de best onderzochte Ginkgo biloba-extracten het EGb®761-extract. Dit extract is gestandaardiseerd op 24% flavonglycosiden, 6% terpeen trilactonen en < 5 ppm ginkgolzuren. Het is wereldwijd verkrijgbaar als (niet-)receptplichtig geneesmiddel met als belangrijkste indicaties o.a. het verbeteren van perifere occlusieve vaatziekten en/of het verbeteren van het cognitieve functioneren (o.a. Nederland, België, Duitsland, Frankrijk).
Zie dit kleinood in mijn gaarde:
boomblad uit de oriënt,
siert met zijn geheime waarde,
ingewijden welbekend.
Leeft het als een enkel wezen,
innerlijk in twee gedeeld?
Of vormt juist het uitgelezen
tweetal één herkenbaar beeld?
Langzaam rijpende ideeën
werpen op die vragen licht.
Voel je niet dat ik in tweeën
eenling ben in mijn gedicht?
– Goethe, 15 september 1815
Referenties
American Herbal Pharmacopoeia, Ginkgo Leaf. 2003.
RIVM rapport 320106001, 2007. Pelgrom SMGJ, Fransen HP, Rompelberg CJM, et al. Gezondheidsclaims voor kruidenpreparaten op basis van Ginkgo biloba.
www.ucmp.berkeley.edu/seedplants/ginkgoales/ginkgolh.html
