Door: Annelies Klink
Slapen is belangrijk. Slapend kan men lichamelijk en geestelijk herstellen van de dag. Een goede nachtrust is niet voor iedereen weggelegd. Een derde van de Nederlandse bevolking heeft wel eens last van slaapproblemen. Voor 15% van de bevolking vormt slapeloosheid zelfs een ernstig chronisch probleem. Een slaapstoornis tast de gezondheid en het welzijn aan. Mensen die slecht slapen, zijn moe, snel geïrriteerd, hebben moeite met zich concentreren en kunnen last krijgen van depressieve gevoelens. Ook hebben slechte slapers een verminderde weerstand tegen ziektes en infecties.
Benzodiazepinen
De slechte slapers zoeken naar oplossingen. In 2007 werden er ruim 10 miljoen voorschriften voor benzodiazepinen, een type slaap- en kalmeringsmiddel, bij de apotheek afgehaald. Dit impliceert dat een gemiddelde huisartsenpraktijk 40 tot 75 chronische gebruikers telde. Tweederde van hen is vrouw en eenderde is ouder dan 65 jaar. Hoewel sinds januari 2009 de benzodiazepinen voor gewone slaapstoornissen niet meer vergoed worden, werden er desondanks 7,4 miljoen verpakkingen (!) door de apotheek verstrekt in 2010. Een zeer behoorlijk aantal dus. Zeker gezien de nadelen die verbonden zijn aan het gebruik, zoals een vergrote kans op instabiliteit, met bijvoorbeeld een val tot gevolg (heupfractuur), een verkeersongeval, een verminderde geheugenfunctie en afhankelijkheid van het middel. Dit laatste bemoeilijkt het stoppen met het middel.
Natuurlijk
Gelukkig zijn er ook natuurlijke manieren om de slaap te bespoedigen. Naast slaapadviezen, zijn (spier)ontspanningsoefeningen, cognitieve gedragstherapie en slaapcursussen effectieve maatregelen. Aanvullend kan er een keuze gemaakt worden uit een uitgebreid assortiment aan (natuurlijke) zelfzorgmiddelen bij de drogist en apotheek. Afgelopen jaar gaf de vermoeide consument ca. 25 miljoen euro uit aan deze producten. Veel gebruikt worden de valeriaanproducten. Valeriaan heeft dan ook een lange geschiedenis als kalmerend en ontspannend middel. Het historisch gebruik kan inmiddels bevestigd worden met resultaten uit (pre-)klinisch onderzoek.
Van afzonderlijke bestanddelen in het wortelextract is onder andere aangetoond dat ze een rustgevende werking hebben. Een bepaald bestanddeel bindt aan de GABA-A-receptor, een receptor die de sedatie van centraal zenuwstelsel reguleert. Van een ander bestanddeel is aangetoond dat het aan een bepaalde serotoninereceptor bindt. Deze receptoren zijn betrokken bij de stemmingsregulatie.
Even effectief
Dubbelonderzoeken hebben laten zien dat extracten van de valeriaanwortel een effectieve behandeling zijn voor mensen met milde tot matige slapeloosheid. Valeriaan zorgt ervoor dat men sneller in slaap valt en na het slapen uitgeruster wakker wordt, zonder dat de totale slaaptijd verlengd werd. Uit andere onderzoeken bleek dat de combinatie van valeriaan met citroenmelisse effectief is voor het behandelen van slapeloosheid en dat daarbij ook de slaapkwaliteit verbetert. In een studie waarin de effectiviteit van het valeriaan-citroenmelisse-extract vergeleken werd met een kort werkend benzodiazepine (triazolam), bleek het even effectief als triazolam, zowel ten aanzien van het in slaap vallen als de slaapkwaliteit. Voordeel van deze plantaardige producten is de goede verdraagzaamheid.
Slapen weer natuurlijk
Naast de (zware) synthetische geneesmiddelen zijn er ook verschillende natuurlijke mogelijkheden om slaapklachten aan te pakken. De effectiviteit van het plantaardige valeriaanwortelextract is inmiddels in verschillende studies aangetoond. In combinatie met citroenmelisse heeft het een vergelijkbare effectiviteit als het benzodiazepine triazolam. Wellicht dat (verdere) wetenschappelijke onderbouwingen van deze plantaardige middelen de consument en professional aan het denken zetten en slapen weer natuurlijk wordt.
Referenties: Community herbal monograph on Valeriana officinalis L. radix. EMEA/HPMC/340719/2005; Dressing H, Riemann D, Löw H, et al. Insomnia: Are valerian/balm combination of equal value to benzodiazepine? Therapiewoche 1992;42:726–36; Dressing H, Köhler S, Müller WE. Improvement of sleep quality with a high-dose valerian/lemon balm preparation: A placebo-controlled double-blind study. Psychopharmakotherapie 1996;6:32–40; E/S/C/O/P Monographs. Second edition, supplement 2009; Gorgels W. Stoppen met benzodiazepinen. Huisarts&Wetenschap 2009;52(2):91-97; Leathwood PD, Chauffard F. Aqueous extract of valerian reduces latency to fall asleep in man. Planta Med 1985;51:144–8; Leathwood PD, Chauffard F, Heck E, Munoz-Box R. Aqueous extract of valerian root (Valeriana officinalis L) improves sleep quality in man. Pharmacol Biochem Behav 1982;17:65–71.
Fyto Facts wordt mede mogelijk gemaakt door VSM Geneesmiddelen bv
