In gesprek met Marcella Hagenaar
Op haar zestiende ontvangt ze een klasgenote op haar slaapkamer voor raad en advies. Ze zijn geen vriendinnen. De verhouding verloopt eerder stroef. Haar klasgenote, die uit een streng gereformeerd gezin komt, blijkt zwanger te zijn. De gang naar de abortuskliniek vindt uiteindelijk in het geheim plaats.
Na de studies economie en Italiaans stapt Marcella Hagenaar in de vliegwereld van KLM. Daar heeft ze haar luisterend oor verder weten te ontwikkelen. Collega’s vertellen haar meer dan zij gewend zijn of zelfs willen. De vragen die zij stelt, blijken bij veel mensen iets naar boven te halen. Marcella gaat ervan uit dat iedereen het ongetwijfeld zelf wel weet. Het is voor haar dan ook de kunst om de antwoorden die verscholen liggen aan de oppervlakte, te krijgen. De KLM-jaren waren een goede basis en met haar studiepad kreeg het een veel meer wetenschappelijke onderbouwing, waardoor zij naast de ruime ervaring ook theorie weet in te zetten. Tijdens haar studiepad is ze begonnen met haar praktijk. In eerste instantie durft zij zich niet goed te focussen op een doelgroep. Ze plaatst een oproep op Hyves, waarvan ze haar eerste drie cliënten krijgt. Vanaf dat moment weet ze het zeker: ze heeft haar passie gevonden, het is relatietherapie!
Marcella laat je niet snel gaan. Het is te merken aan de manier waarop ze naar je luistert en de specifieke manier van vragen stellen. “Ik hoor regelmatig dat ik moeilijke vragen stel. Gelukkig, denk ik dan, want daarom ben je hier. Het is de bedoeling dat mensen aan het denken worden gezet. Soms doe ik dat door extra chaos te scheppen om van daaruit problemen, argumenten en gedachten te scheiden. De toetsing naar de waarheid is daarbij het meest confronterend. Het is zeker niet altijd prettig. Vaak is het zelfs pijnlijk om onder ogen te zien dat sommige gedragingen en overtuigingen je tegenhouden in je leven.”
Bij de intake geeft ze aan, dat het juist belangrijk is dat er stappen gezet gaan worden, in welke richting dan ook. “Door niet-werkende mechanismen, die meestal onbewust zijn, zitten jullie nu hier tegenover mij. Als het allemaal zou werken, hebben jullie mij niet nodig.” Niet iedereen is geschikt voor relatietherapie. Het onderscheid bestaat uit drie situaties: werken aan de relatie met de nodige veranderingen, status quo zonder verandering en scheiden.
De tweede situatie is de meest problematische, omdat mensen gevangen blijven in hun eigen patronen zonder daarin gelukkig te zijn. Ze leven als het ware voort. Aan scheiden wordt niet gedacht of het is uit den boze. Partners kunnen gevangen zitten in familiale, economische of sociale banden. De relatietherapeut is niet diegene die de situatie leefbaar(der) kan maken. Hierbij is relatietherapie dan ook niet aan de orde.
Soms is het zelfs zo, dat de wil er wel is maar dat partners het gewoonweg niet kunnen om te veranderen. Het ligt niet in het vermogen of aan de capaciteiten van de echtelieden. “Naarmate ik meer cliënten zie, kom ik er steeds meer achter dat een relatie niet maakbaar is.”
Bij een voorgenomen scheiding kan de relatietherapeut de emotionele rollercoaster begeleiden door onpartijdig te luisteren naar beide partners. Niemand wordt voorgetrokken, waardoor openheid kan ontstaan om emoties te tonen. Dit kan een mooie aanvulling zijn op de financiële gang die wordt gemaakt.
De eerste situatie biedt hoop, de wil om te veranderen is aanwezig. Partners komen tot de ontdekking dat de relatie hen uitput en verdrietig maakt. Er moet echt iets gaan gebeuren. Motivatie is een belangrijk element voor het slagen van therapie in het algemeen en in het bijzonder voor relatietherapie. Je wordt gedwongen eerst naar jezelf te gaan kijken. Wat is jouw aandeel? Wat doe jij om de relatie inhoud te geven? Zodra je jezelf meer in kaart hebt gebracht, begint het pas echt. De relatie bestaat uit twee mensen die ervaringen uit de jeugd meebrengen, onverwerkte trauma’s meedragen of tekort gekomen zijn aan basale behoeften zoals liefde, warmte en aandacht.
In relatietherapie gaat het over bewust worden in een vertraagd tempo. Er wordt wel gezegd, dat het bezig zijn met je relatie een vertraging van de tijd is. Bewustwording kost namelijk tijd. Voor relatietherapie moet je tijd maken, net als voor je relatie zelf. Als je echt iets wilt veranderen aan jezelf of in je relatie, zul je stappen moeten ondernemen. “Soms denken cliënten weleens dat ze hun partner kunnen veranderen. In eerste instantie komt de cliënt voor zichzelf, maar na twee sessies geeft deze aan dat ik niets meer voor hem/haar kan betekenen, omdat er met hem/haar niets aan de hand is.” Het gebeurt ook dat iemand belt voor zijn/haar partner. Als de therapeut niet goed oppast, wordt deze een pion in een schaakspel. De therapeut is niet in staat om iemand te veranderen. Dat zal de cliënt toch echt zelf moeten doen. Wel kan de relatietherapeut gericht de nodige begeleiding en handvatten aanreiken.
Relatietherapie gaat over luisteren en observeren. Het is voor de therapeut vooral belangrijk om non-verbale uitingen te signaleren bij zijn/haar cliënten. “Het is boeiend te zien wat mensen non-verbaal elkaar duidelijk willen maken. Er wordt vanuit gegaan dat de ander dat wel opvangt na al die jaren.” Communicatieproblemen staan met stip op nummer één. De theorie is meestal wel bekend maar deze daadwerkelijk in te zetten blijkt veel lastiger. Een verkeerd woord is zo gezegd, laat staan een verkeerde blik. Genoeg voer voor een discussie of ruzie.
Om meer te begrijpen van de onbewuste emoties en gedragingen heeft Marcella schematherapie toegevoegd aan haar praktijkactiviteiten. Inherent aan de opleiding is zelf leertherapie te ondergaan. Marcella geeft aan, dat dit voor haarzelf een heftige ervaring is geweest. “Ik heb ontdekt dat mijn verlatingsangst mede gevoed werd door mijn toenmalige partner in combinatie met ervaringen uit mijn jeugd. Na de leertherapie en in mijn huidige relatie heb ik geen reden meer om enige angst te voelen.”
Schematherapie is opgebouwd vanuit de cognitieve gedragstherapie met experiëntiële en gedragstechnieken. Hierdoor wordt verandering tot stand gebracht op zowel cognitief als gevoelsniveau. In deze therapie staat de therapeutische relatie met de cliënt centraal. Dat is de reden van Marcella om te kiezen voor deze therapie. “Ik voel me altijd dicht bij de cliënt staan. Ik bouw met hem/haar een persoonlijke, warme band op zodat hij/zij makkelijker tot verandering in staat is.” De valkuilen ofwel schema’s zoals verlatingsangst, emotionele verwaarlozing en hoge eisen, zijn niet-werkende schema’s zowel voor jezelf als voor je omgeving. Er zijn drie mechanismen om het schema onbewust tegen te gaan: overgave, overcompenseren en vermijden. In relaties komen deze manieren aan de oppervlakte in gedrag, naast gevoel en gedachten. Het is belangrijk om na bewustwording de schema’s met zogeheten imaginatieoefeningen te doen verminderen of te doen verdwijnen. Binnen schematherapie is er veel ruimte voor experiëntiële technieken, zoals meerstoelentechniek, historisch rollenspel en rescripting.
Systemisch werken is onmisbaar binnen relatietherapie. Marcella geeft aan dat het werken met de achtergronden en gevoelens van familieverbanden een intense verrijking is voor zowel de cliënt als het familiesysteem. Met behulp van opstellingen kom je bij cliënten op een diepere laag terecht, het zogenoemde zielsniveau. Situaties zijn geweest of blijven bestaan. Bij een opstelling word je uitgenodigd met andere ogen en met een hernieuwd gevoel te kijken naar wat zich voordoet. Door de vele inzichten kan er naast acceptatie, die in het cognitieve blijft, ook aanvaarding ontstaan. Marcella maakt in haar praktijk gebruik van poppetjes die gemaakt zijn door een sociale werkplaats. Daarnaast is het mogelijk om lucifers, gekleurde blaadjes, playmobil-poppetjes enz. te gebruiken.
Zoals Bert Hellinger de pionier is van familieopstellingen is dr. Sue Johnson de drijfveer achter Emotionally Focused Therapy. Deze therapie is gestoeld op schematherapie en richt zich vooral op de emoties van partners en op de interactie, zowel de interactie tussen hen als hun emoties. Tijdens de therapie ligt de focus op verbindingen die er nog zijn om deze te verstevigen. Tevens wordt gekeken naar mogelijkheden om verbindingen weer tot stand te brengen. Vele oefeningen worden gedaan op het gebied van de hechtingstheorie, systemisch werk en intrapersoonlijk perspectief.
www.bijmijrelatietherapie.nl
