Door: Laurens de Groot
“Wat drijft jou?” vroeg uw hoofdredacteur met de blik van een caissière die onbeduidend vraagt of er een bonnetje bij de boodschappen moet, alsof enkele tellen later een eenvoudig antwoord op het filosofische vraagstuk zou volgen. Nadat mijn lichte verbazing duidelijk werd, voegde hij er vluchtig aan toe: “En of je daar een artikel over wil schrijven.”
Gelukkig kreeg ik ruimschoots de tijd om mezelf te onderwerpen aan voldoende sessies op de sofa om zo de intrinsieke motivatie voor mijn vrijwilligerswerk aan de dag te leggen. Maar voordat ik antwoord geef op wat mij momenteel drijft, is het handig als ik vandaag in de context van het verleden plaats.
Het nut van mijn bestaan fascineerde me al vanaf het moment dat ik als puber naar verklaringen voor mijn snel veranderende wereld zocht. Geboeid door dit mysterie zocht ik naar antwoorden in de oosterse wijsbegeerte. Samen met het roken van shag, wiet, scooter rijden en rokken jagen verslond ik de lectuur van Lao Tse tot Boeddha. Een opmerkelijke combinatie waarbij het ‘aardse bestaan’ van puberen na niet al te lange tijd de overhand kreeg op de zweverige zinzoektocht.
Nadat ik voor de zoveelste keer vroegtijdig van school was gestuurd, kon ik meteen doorlopen richting het uitzendbureau; een baantje als technisch medewerker op een asielzoekerscentrum moest mij in het gareel krijgen. En hoe. Geconfronteerd met gezinnen die huis en haard hadden verlaten om te ontsnappen uit landen waar je met een mening een doodsvonnis tekende, realiseerde ik me pas wat een voorrecht het was om in Nederland op te groeien. Mijn bestaan speelde zich af in het beloofde land en tot nu had ik behoorlijk verzaakt mijn morele plicht (zelfopgelegd, en niet volledig rationeel te verklaren, daarom gooi ik het maar op mijn aangeboren of cultureel bepaalde normen en waarden) te vervullen en mij in te zetten voor het onrecht dat anderen teisterde.
Er moest ‘iets goeds’ gedaan worden, maar daarnaast lonkte avontuur en actie. Een loopbaan bij de politie leek aan deze eisen te voldoen. Plotsklaps speelde zich voor de ogen van een jonge agent, die nog in de rui was van zijn puberdons, allerlei traumatische gebeurtenissen af. En waar levens zinloos verloren gaan, maken ze plaats voor zinvolle levensvragen. Had ik er alles uitgehaald als mijn leven binnenkort voorbij was? De vraag bleef zich herhalen, hoewel ik over mijn carrière bij de politie allesbehalve ontevreden mocht zijn. Na het hoofdagentschap volgde meteen een rechercheursfunctie bij de georganiseerde milieucriminaliteit.
Helaas was speuren naar stropers een tijdrovend, bureaucratisch proces met minimaal resultaat, een uitkomst die steeds vaker botste met de opvatting dat ik alles uit het leven moest halen. Als het zo doorging, zou ik op mijn vijftigste terugkijken op een leven dat ik niet had willen leiden.
De milieuorganisatie Sea Shepherd bood een uitvlucht. Zij ging in Antarctica met vrijwilligers achter de controversiële walvisjagers van Japan aan. Naïef optimisme brak door aan het oppervlak. Natuurlijk zouden de actievoerders de illegale jacht niet beëindigen, maar ze stopten de stropers wel tijdelijk. Dat was in combinatie met de zucht naar avontuur en direct resultaat voldoende motivatie om de wereld van de handhavende macht vaarwel te zeggen. En de Zuidpool, wie wil daar nou niet geweest zijn?
Om op het schip van de radicale milieubeweging te komen, moest ik de schepen achter mij in Nederland verbranden. Slechts met een volgepakte rugzak en een paar zakcenten, meldde ik me in Australië bij de boot. Voor het tweede gedeelte van de walviscampagne mocht ik aanmonsteren. Enkele dagen later streed ik op zee met een klein clubje gedreven activisten tegen een Aziatische grootmacht. Japan liet zich door niemand de les lezen en lapte de internationale milieuverdragen aan zijn laars. Geen reservaat was heilig voor de bloeddorstige harpoenschepen. Niettemin lukte het ons om de walvisjacht te dwarsbomen en zo honderden beschermde dwergvinvissen te redden.
Deze avontuurlijke missie was een ontsnapping uit de dagelijkse werkelijkheid waar rekeningen wachtten en geld verdiend moest worden. Op de boot heerste een cultuur die onbekommerd was, de tijd verstreek uitgestrekt en traag als de lange deining van de oceaan. De mess vormde een vrijplaats voor gelijkgezinden die zich aan wal zo moeilijk konden aanpassen, omdat er volgens hen zo weinig waren die zich bekommerden om het leed van anderen. In deze drijvende commune leek alles perfect. En omdat ons gedrag in hoge mate wordt beïnvloed door cultuur, deed ik er alles aan om dit vrijwilligerswerk te blijven doen.
Er volgden nog twee campagnes, maar dit leventje had geen eeuwige houdbaarheidsdatum. Ooit moest ik terugkeren naar de wereld waar de harde werkelijkheid van alledag wachtte. Dat moment brak aan toen mijn schip op volle zee werd geramd en zonk in het koude water van de IJszee. Ik keerde terug naar land, bedroefd om het verliezen van mijn schip maar tevreden over de afgelopen jaren waarin ik mijn droom eindelijk had geleefd. Drie jaar varen, voet gezet op elk continent, geleefd in Australië en Amerika en al die tijd me beziggehouden met ‘iets goeds’ doen. Wat wilde ik nog meer? Niets. En dat werd ook mijn grootste probleem.
Als dromen verdwijnen, resteren gedachten zonder vorm of toekomst. Of om het minder dramatisch te omschrijven: waar haalde ik nu voldoening uit? Ik bleef me inzetten voor de organisatie, maar het werd op den duur werken op de automatische piloot. Een groter persoonlijk doel was verdwenen. Ook mijn naïviteit was verdwenen, de jeugdige onbezonnenheid was na jaren actievoeren afgekalfd. Problemen los je niet alleen op met heldhaftige acties, daar is langetermijnvisie voor nodig met een uitgewerkte strategie. Maakte de directe actievoerder plaats voor een diplomaat? Was mijn rusteloze ego getemd? Ik moest eens bij mezelf te rade gaan.
Nadat ik alle drijfveren door de jaren heen naast elkaar had gelegd, drong het tot me door dat ze meestal door externe factoren waren bepaald. Aangezien die altijd aan verandering onderhevig zouden zijn, bleef tevredenheid over mijn eigen bestaan gegarandeerd uit als ik niet anders leerde kijken naar mijn leven. Zolang ik gefocust bleef op impulsen die buiten mezelf lagen – en zich bovendien 24/7 opdringen in onze maatschappij – zou de verwachting altijd op een teleurstelling uitlopen, bedacht ik me. Daarnaast, de enige die tot nu als enige intens had genoten van die impulsen, was mijn ego. Krampachtig had deze zich vastgeklampt aan avontuur, erkenning, vluchtige roem en de zoektocht naar de zin van het leven. Alleen door de rest van mijn bestaan ernaar te streven om beide zoveel mogelijk los te laten zonder ze te vergeten of van ze te vluchten, vind ik wellicht ooit een antwoord op de zin van het leven.
En zo kom ik terug bij de lichtvoetige vraag van de hoofdredacteur. Wat mij drijft is nog steeds het morele besef dat ik ‘iets goeds’ moet doen omdat ik het eenvoudigweg zelf goed heb. Maar het grootste verschil zit nu in het handelen. De opgefokte drang die mij vertelde dat ik altijd en overal ‘iets’ moest doen (maar in feite verwoede pogingen waren om mijn ego te pleasen), heeft plaatsgemaakt voor berusting in de gevolgen van elke uitkomst, welk pad ik ook bewandel. Kunnen we niet die kant op? Dan proberen we een andere richting. Ik heb er vrede mee. Met een glimlach zetten we ons onvermoeibaar in voor een betere wereld. Het optimisme is gebleven.
Het hele verhaal van Laurens leest u in het boek Jacht op de jagers, verkrijgbaar via www.laurensdegroot.com
Meer over Laurens de Groot
Laurens de Groot deelt zijn ervaringen als vrijwilliger bij Sea Shepherd, een organisatie die zich wereldwijd inzet voor het behoud van oceanen (zie Sea Shepherd Conservation Society). Meer persoonlijke verhalen zoals dat van Laurens de Groot zijn te lezen in PSC Magazine op Curova.
