De kracht van de metafoor in de praktijk
De kracht van de metafoor zit in het vermogen om moeilijke gevoelens toegankelijk te maken voor kinderen. Door de kracht van de metafoor te benutten, kan een kindercoach sneller aansluiting vinden bij het kind. Meer weten over metaforen? Lees ook ons overzicht van PSC Magazine 2013 artikelen over dit thema.
Door: TekstBuis | Rob Buisman
Kinderen denken meer in beelden dan volwassenen.
Wanneer een kind bij een kindercoach komt, heeft dat vrijwel altijd een reden. Die verschilt per geval. Dus vraagt elke situatie om een specifieke aanpak. Daarbij kan een kindercoach zelden tot nooit terugvallen op boekenwijsheden. Immers, elk kind is anders en uniek. De kindercoach is dus zelf het belangrijkste instrument. En elke kindercoach heeft een eigen stijl, hoewel er ook wel parallellen te vinden zijn. Zo maken Adiona-bestuursleden Bart van Vliet en Jan Hein de Jong regelmatig dankbaar gebruik van de kracht van de metafoor. Beeldspraak die berust op vergelijking.
Met “Waarom?” begint Bart van Vliet aan een uitleg. “Omdat je met de directe benadering haast nooit het gewenste effect – contact met het kind – bereikt. Met een metafoor kun je spelenderwijs iets zichtbaar maken. Daarmee sluit je makkelijker aan bij de gevoelswereld van een kind. Je kunt samen als het ware naar het probleem kijken in plaats van het kind meteen het gevoel te geven dat hij of zij er deel van uitmaakt.”
“Directe communicatie is soms ’too much in your face”, vervolgt Jan Hein de Jong. “Wanneer je een boodschap plompverloren brengt, kan dat zo confronterend zijn dat een kind ervan dichtslaat in plaats van zich te openen. Dan bereik je het tegengestelde van wat je wilt bereiken. Daarbij zijn kinderen veel meer beelddenkers dan volwassenen. Ze herkennen zichzelf in de metafoor en relateren op een bepaald moment de geschetste toestand aan zichzelf. Dat opent de weg naar oplossingen waardoor het kind bewuster met voor hem of haar lastige situaties om kan gaan.”
Kapstok
“Het mooie van een metafoor is dat kinderen daardoor voelen dat ze niet de enige zijn”, weet Bart van Vliet. “Ze denken: ‘Oh, als iemand anders zoiets meemaakt, is het helemaal niet zo raar dat ik het ook meemaak’. Als kindercoach maak je daarmee een soort kapstok om de begeleiding aan op te hangen. En als je eenmaal een metaforisch verhaal bent begonnen, kun je daar steeds verder op voortborduren.”
Jan Hein de Jong: “Je kunt een verhaal ook open laten en het kind uitnodigen om mee te bedenken hoe het verhaal verder zou kunnen gaan. Het prettige gevolg is dan dat het kind zelf gaat zien hoe de eigen situatie op z’n minst beïnvloed kan worden en voor zijn of haar gevoel zelfs verbeterd kan worden. Door het verhaal zélf te vertellen, krijgt het kind in feite meer grip op de eigen werkelijke situatie.”
“Eigenlijk hoef je alleen maar vragen te stellen om het verhaal verder te laten lopen”, heeft Bart van Vliet ervaren. “Wanneer je directe vragen stelt, is dat lastig. Wanneer een kind met een hulpvraag bij je binnenkomt en je vraagt meteen: ‘wat is er aan de hand?’ is de kans niet zo groot dat je veel informatie over de situatie zult krijgen. Maar wanneer je een metafoor gebruikt en binnen het verhaal vragen stelt in de geest van: ‘wat zou er met die persoon aan de hand zijn?’ krijg je antwoorden waar je verder mee kunt.”
Zowel Bart als Jan Hein geven graag een praktijkvoorbeeld om duidelijk te maken hoe een metafoor ingezet kan worden in de kindercoachpraktijk.
Bart: Jongen (14), conflicten met jongere zus.
“Ik kreeg een jongen van 14 met PDD-NOS, een stoornis in het autistisch spectrum, in mijn praktijk. Deze jongen had heel vaak conflicten met zijn drie jaar jongere zus. Toen ik dat te horen kreeg, kreeg ik een beeld van een brug voor me. Die staat in mijn beleving symbool voor confrontatie en overbruggen. Als je vaart, kun je kiezen om te bukken en onder de brug door te gaan, maar je kunt er ook overheen of erlangs. Je kunt er zelfs recht op af gaan om te zien wie de sterkste is. Het laatste bleek de situatie te zijn. Daarom ben ik met deze jongen gaan kanoën over een waterroute waarbij de bruggen steeds lager werden. Bij de eerste kon je rechtop blijven zitten, bij de tweede moest je bukken en bij de derde moest je echt plat in de kano gaan liggen om er onderdoor te kunnen. Die fysieke ervaring hebben we verbonden aan de thuissituatie. Zoals je bewust kiest hoe je met een brug omgaat, kun je ook bewust kiezen hoe je met je zus omgaat. Vervolgens hebben we een vertaalslag gemaakt naar de confrontatiemomenten. Het besef brak door dat hij zelf bepaalde of hij de confrontatie met zijn zus aanging. Het uiteindelijke resultaat is dat hij nu veel bewuster omgaat met het kiezen van die momenten en beseft welke gevolgen zijn keuzes hebben.”
Jan Hein: Jongen (8), problemen met vaderlijk gezag.
“Ik had nog niet zo lang geleden te maken met een jongen van acht jaar, die gezagsproblemen kende, met name in de relatie met zijn vader. Ik heb zowel met de jongen als met de vader apart een gesprek gehad. De jongen bleek gek op voetbal te zijn. Daarom heb ik zijn leven vergeleken met een voetbalveld. Omlijnd en begrensd. En ik heb spelers in het veld gezet en ben aan een verhaal over een wedstrijd begonnen, waarbij ik onder meer vertelde dat de grenzen van een speelveld niet alleen handig zijn om de regels te kunnen handhaven, maar ook bedoeld zijn voor de veiligheid. Als je te hard over de zijlijn loopt, kun je namelijk zomaar tegen een reclamebord aan knallen en met een beetje pech zelfs in het ziekenhuis belanden. Die grenzen zijn er dus om jezelf te beschermen. De jongen begreep het helemaal. In een vervolggesprek met de ouders bleek dat de gezagsproblemen vooral werden veroorzaakt doordat de vader de grenzen niet duidelijk aangaf. De ene keer mocht iets wel, de andere keer niet. Bij hem heb ik dezelfde metafoor gebruikt. En ook bij de vader viel het kwartje. Vanaf dat moment was de metafoor niet meer nodig, die had zijn werk gedaan. Vooral de vader snapte wat de relatie met zijn zoon bemoeilijkte en wat hij daar zelf aan kon doen. Na slechts enkele weken was al een wereld van verschil merkbaar. Er was rust en balans in het gezin.”
Ruimte
Bart van Vliet en Jan Hein de Jong onderkennen de kracht van de metafoor. “Daarmee maak je de huidige beleving herkenbaar. Kinderen raken, zonder directe confrontatie met zichzelf, actief betrokken bij hun eigen belevingswereld. Ze gaan meedenken over manieren om hún probleem vanuit hún optiek te verbeteren. Het maakt dingen los. En dat geeft de ruimte om verder te gaan.”
Platform Adiona
Adiona is geen beroepsvereniging, maar een zelfstandig platform voor kindercoaching. Adiona werkt samen met de Nederlandse Federatie Gezondheidszorg aan verdere professionalisering van de beroepsgroep ‘kindercoaches’. www.adiona.nl
