Door: Saskia Boender
Cliënten kunnen naast kracht, steun en troost – ik noem dat ook wel parels – die ze door het geloof ervaren, ook diep worstelen met allerlei vragen en problemen. Ze zijn dan het zicht op zichzelf, God, de toekomst en hun omgeving kwijt.
Als mens, therapeut en christen kan ik me zowel deze worsteling als de kracht van geloof voorstellen en deze aspecten spelen in mijn praktijk een grote rol.
De rol in het ontstaan en herstel van een probleem
Hoewel ik gericht ben op de psychische kant van de mens, breng ik alle aspecten van iemands hulpvraag bij de intake zoveel mogelijk in kaart. Het is een holistische kijk waarin ik (vanuit mijn christelijke levensvisie) God en geloof niet buiten beschouwing kan laten. Ook iemands geschiedenis en opvoeding hebben vaak grote impact. Zo hebben ouders en bijvoorbeeld een wel- of niet-christelijke omgeving invloed op de diepere overtuigingen over onszelf, anderen en God.
Alle factoren die hebben geleid tot een probleem, vragen om specifieke aandacht. Door het herstel als een proces te benaderen en de verschillende factoren in kaart te brengen en te behandelen, kan effectief hulp geboden worden. De kunst is gepaste hulp te bieden, die aansluit bij wat de cliënt op dat moment het meest nodig heeft.
Net zoals dat de fysiotherapeut vaak naar diepere oorzaken van een klacht zoekt, is dat ook nodig bij psychische klachten. In de Bijbel wordt het lichaam vergeleken met een eenheid. Er wordt beschreven hoe elk deel van het lichaam zijn waarde vindt in het gehele lichaam. Met alleen een hand kun je niet zoveel. De hand krijgt pas waarde als hij in het lichaam functioneert. Evenmin heeft het waarde als de hand probeert een voet te zijn. Elke deel van het lichaam heeft zijn eigen functie, bijdrage en plek en als er één deel lijdt, lijden andere delen mee; ze beïnvloeden elkaar. Zo werkt het ook met verschillende factoren of aandachtsgebieden, die samen bijdragen aan het ontstaan van een probleem.
Casus
Een cliënt komt door een depressie nog maar weinig buiten. Ze trekt zich terug en voelt zich boos, schuldig en moedeloos. Ook haar eetgedrag is verstoord – ze heeft eetbuien – en daardoor komt ze nog meer in een negatieve cirkel terecht. Thuis met de kinderen komt alles op haar aan en de relatie met haar man staat onder spanning. Het lijkt alsof de emmer vol is. Alles bij elkaar speelt er te veel.
Diverse gebieden vragen aandacht, zoals:
Omstandigheden: o.a. kinderen, werk, relatie, woonomgeving, eten, familie en geloof.
Lichamelijke aspecten: o.a. gevoeligheid (aanleg?) voor depressie, eetbuien en stress (ze kan geen ontspanning vinden).
Emotionele aspecten: omgaan met boosheid, teleurstelling, verdriet en frustratie. Ze kan moeilijk haar eigen behoeften aangeven.
Gedachten: negatieve en irreële gedachten waarmee ze (te) lang alleen blijft zitten.
Geestelijke aspecten (en achtergrond): deze vrouw komt uit Zuid-Amerika. Vanuit haar ouderlijk gezin is het gebruikelijk de geestelijke wereld in te schakelen voor raad bij problemen.
Zoals in het voorbeeld te zien is, kunnen diverse gebieden elkaar versterken en bijdragen aan het probleem. De diverse gebieden zijn ook belangrijk als we gaan werken aan herstel.
Het geloof van deze cliënt en haar achtergrond kunnen er bijvoorbeeld voor zorgen dat zij ervan overtuigd is geraakt, dat zij eigenlijk geen probleem mag hebben; dat bepaalde emoties er niet mogen zijn. Boosheid, irritatie, depressie worden dan onderdrukt en horen volgens haar niet thuis in een christelijk leven.
Ze kan het probleem zien als zondig. De cliënt vindt zichzelf zwak, slecht en denkt dat God en anderen ook zo over haar denken. Door schuld en schaamte wordt de drempel om hulp te zoeken hoog.
Door hulp in te schakelen gaat de cliënt werken aan het probleem en komt ze door inzicht dichter bij zichzelf. Vanuit geloof kan de cliënt zichzelf en het probleem gaan plaatsen in een groter perspectief. Er is dan Iemand, die haar heeft gewild, die haar de ruimte wil geven om helemaal uit de verf te komen; bijzonder en uniek, zoals bedoeld. Dit inzicht heeft impact op alle gebieden.
…let’s just go ahead and be what we we’re made to be, without enviously or pridefully comparing ourselves with each other, or trying to be something we aren’t. Romeinen 12:6 (The Message-vertaling)
Het gaat erom – en dat geldt voor iedereen – thuis te komen bij jezelf. Te vertrouwen en te geloven dat wie je bent, oké is! Eigenlijk mag je terug leren vallen in je authentieke ‘zelf’: falling back in the image of God for you!
Tijdens therapie is er ruimte voor de ontdekkingstocht naar jezelf: Wie ben ik? Welke overtuigingen mag ik bijstellen, zodat er een gezond zelfbeeld, Godsbeeld, wereldbeeld (hoe zie ik anderen en hoe zien anderen mij) en een gezond toekomstperspectief gevormd kunnen worden.
“Toen ik startte met therapie waren het mijn klachten die mij overheersten, terwijl ik mij nu meestal boven de klachten voel staan en ik ze puur als een signaal zie: let op, even rustiger aan doen en kijken waarin ik mijzelf voorbij ben gelopen. Ook is mijn zelfvertrouwen gegroeid, doordat het mij beter lukt naar mezelf te kijken zoals God dat doet. Iemand die nog niet af is, maar wel goed genoeg.”
(In)zicht
Mijn passie en verlangen zijn dat mensen groeien naar een gezonde kijk op zichzelf, anderen, de wereld en God. Door verkeerde overtuigingen te herzien en op te ruimen gaan cliënten zicht krijgen op wie ze werkelijk zijn. Dit sluit aan bij de missie van Jezus, beschreven in Lucas 4:18, 19. Hij zegt hier: “Ik ben gekomen om blinden het herstel van hun zicht te geven.” Hij heeft het hier niet alleen over mensen die letterlijk blind zijn, maar hij wil mensen ook zicht geven op wie ze werkelijk zijn én zicht geven op wie Hij werkelijk is, zodat ze ten volle gaan leven. Als mensen werkelijk gaan ‘zien’, kunnen oude beelden veranderen.
Parels voor cliënten en therapeuten
Ik zie christelijke tools als parels aanvullend op de therapeutische interventies. Het is daarin wel belangrijk rekening te houden met de cliënt, zijn hulpvraag en het doel van de therapie.
Voor het verkrijgen van inzicht en het leren toepassen van nieuwe inzichten gebruik ik vaak de Bijbel. De Bijbel zit vol met levenslessen die een bijzondere rol kunnen spelen in het vergroten van inzicht in onszelf.
Een mooi voorbeeld is Petrus, leerling van Jezus. Uit zijn leven kan zo veel levenswijsheid en kracht gehaald worden en dat terwijl hij in veel situaties zelf gefaald heeft. Juist zijn falen, lijden en moeite hebben hem gemaakt tot wie hij is en daarom haal ik hem vaak aan.
Vergelijkingen, parabels en levenservaringen van anderen maken complexe zaken in ons eigen leven begrijpelijk. We kunnen ons ermee identificeren en ze raken ons vaak op een wezenlijk niveau.
Naast de Bijbel als bron van levenswijsheid is ook gebed één van de optionele tools. Het is een moment van stilte, luisteren naar God en dingen overdenken en uitspreken. Ik vraag altijd na afloop aan de cliënt of ze een bepaalde indruk hebben gehad tijdens het gebed. God kan direct tot hen spreken, daar ben ik niet voor nodig. Hij kent ons uiteindelijk het beste! Ze mogen zelfstandig groeien in dat besef en vertrouwen.
Als therapeut vind ik het een sterke ‘plus’ om deze parels te kunnen toevoegen. Ook cliënten zelf kunnen leren stappen te zetten om geloof niet meer als belemmerend te ervaren, maar geloof juist zijn kracht te laten bijzetten in het herstelproces.
Ik hoop en geloof dat deze ‘parels’ voor iedere therapeut hun waarde hebben. Al is het maar dat je ze als achtergrond meeneemt in de ontmoetingen die je hebt met de vele cliënten.
Mattheüs 13:45,46: Het Koninkrijk van de hemelen doet ook denken aan een koopman die op zoek is naar mooie parels. Ineens ontdekt hij er één van grote waarde. Hij verkoopt alles wat hij heeft en koopt die ene kostbare parel.
Saskia Boender is therapeut, trainer, spreker en oprichtster van YOUMAKESENSE – Rotterdam. www.youmakesense.nl, sas@youmakesense.nl
