Ademhaling, snurken en slaapapneu

Iedereen snurkt weleens, en meestal is dat vooral vervelend voor de partner naast je. Maar soms is snurken meer dan een grappig verhaal aan de ontbijttafel: het kan wijzen op obstructieve slaapapneu, een aandoening waarbij de ademhaling tijdens de slaap herhaaldelijk kortstondig stopt. Volgens de Mayo Clinic gaat slaapapneu gepaard met serieuze gezondheidsrisico’s, van hoge bloeddruk tot een verhoogd risico op hartproblemen. Toch wordt het vaak jarenlang niet herkend, simpelweg omdat je het zelf niet doorhebt terwijl je slaapt. Dit artikel legt uit hoe je het verschil herkent tussen onschuldig gesnurk en slaapapneu, wat de risico’s zijn, en wanneer het tijd is om dit te laten onderzoeken.

Snurken ontstaat wanneer de lucht die je inademt de ontspannen weefsels in je keel en zachte gehemelte laat trillen. Dat trillen gebeurt makkelijker als je op je rug slaapt, als je verkouden bent, na alcohol, of simpelweg naarmate je ouder wordt en de spieren in je keel wat losser worden. Bij de meeste mensen is dit onschuldig: irritant voor de omgeving, maar zonder gevolgen voor je gezondheid. Het wordt een ander verhaal wanneer de luchtweg niet alleen trilt, maar ook daadwerkelijk deels dichtklapt, waardoor de ademhaling voor een paar seconden tot soms wel langer dan een halve minuut stopt. Dat herhaalde patroon van stoppen en weer op gang komen is de kern van obstructieve slaapapneu.

Volgens de Mayo Clinic zijn er zowel nachtelijke als dagelijkse signalen die kunnen wijzen op slaapapneu. ’s Nachts gaat het om luid, aanhoudend snurken, waargenomen ademstops tijdens de slaap, en wakker schrikken met een hap-naar-adem of stikkend gevoel. Overdag valt het vooral op als extreme slaperigheid, een droge mond of pijnlijke keel bij het wakker worden, ochtendhoofdpijn, concentratieproblemen, stemmingswisselingen en een verminderde interesse in seks. Deze dagklachten zijn vaak het eerste wat mensen opvalt, juist omdat de nachtelijke ademstops zelf onopgemerkt blijven: je partner merkt het sneller dan jijzelf.

De Mayo Clinic wijst op een reeks serieuze gezondheidsrisico’s die samenhangen met onbehandelde slaapapneu: hoge bloeddruk, een verhoogd risico op hartaanval, beroerte en hartritmestoornissen. Dit komt doordat elke ademstop een kleine stressreactie in je lichaam veroorzaakt, met een tijdelijke daling van je zuurstofgehalte en een piek in bloeddruk, telkens wanneer je weer wakker schrikt om adem te halen. Gebeurt dit tientallen tot honderden keren per nacht, dan telt dat over maanden en jaren behoorlijk op voor je hart en bloedvaten. Daarnaast verhoogt de aanhoudende vermoeidheid overdag het risico op ongelukken, bijvoorbeeld achter het stuur, en wordt slaapapneu ook in verband gebracht met oogaandoeningen zoals glaucoom.

Onderzoek naar de langetermijngevolgen van onbehandelde slaapapneu laat bovendien zien dat het risico toeneemt naarmate de aandoening ernstiger en langduriger onbehandeld blijft, wat het extra de moeite waard maakt om het niet jarenlang op zijn beloop te laten.

Niet elke snurker heeft slaapapneu, en de Mayo Clinic benadrukt dat gewoon snurken op zich geen reden tot zorg is. Het onderscheidende signaal is de combinatie: luid snurken dat wordt onderbroken door stiltes, gevolgd door een snak naar adem of een kort gesnork wanneer de ademhaling weer op gang komt. Ook opvallende overdag-slaperigheid ondanks een volle nacht in bed is een belangrijke aanwijzing, want bij gewoon snurken voel je je overdag doorgaans prima uitgerust. Twijfel je, dan is een simpele vraag aan je partner of huisgenoot vaak al verhelderend: hebben zij weleens gemerkt dat je even stopt met ademen?

Een groot deel van de mensen met slaapapneu komt er pas achter doordat een partner, huisgenoot of zelfs kind op vakantie aan de bel trekt: ‘je stopte even met ademen, ik schrok me rot’. Dat is geen toeval. Omdat de ademstops zelf plaatsvinden terwijl je diep in slaap bent, mis je ze volledig, terwijl iemand naast je ze juist heel goed hoort en ziet. Slaap je alleen, dan is het lastiger om dit zelf op te merken, en kun je vooral afgaan op de dagklachten: een gevoel dat je nooit echt uitgerust wakker wordt, ongeacht hoeveel uur je in bed lag.

Slaapapneu kan iedereen treffen, maar een aantal factoren verhoogt de kans merkbaar. Overgewicht is de bekendste, omdat extra weefsel rond de hals de luchtweg makkelijker laat dichtklappen. Ook een nauwere keelholte van nature, een grote nekomvang, roken, alcoholgebruik voor het slapengaan, en simpelweg ouder worden vergroten het risico. Mannen krijgen vaker de diagnose dan vrouwen, al is dat deels ook omdat de klachten bij vrouwen soms anders worden herkend of toegeschreven aan iets anders, zoals vermoeidheid door drukte. Een familiegeschiedenis van slaapapneu speelt eveneens een rol, wat wijst op een erfelijke component in de anatomie van de luchtwegen.

Herken je de combinatie van luid snurken, ademstops en overdag extreme slaperigheid, maak dan een afspraak bij de huisarts. Die kan doorverwijzen naar een slaapcentrum voor een slaaponderzoek, waarbij je ademhaling, zuurstofgehalte en hartslag tijdens de slaap worden gemeten, eventueel gewoon thuis met een draagbaar apparaatje. Bij een bevestigde diagnose zijn er verschillende behandelopties, van een CPAP-apparaat dat met lichte overdruk de luchtweg openhoudt, tot een beugel die de kaak naar voren houdt, tot gewichtsverlies en het vermijden van alcohol voor het slapengaan bij mildere gevallen. Hoe eerder slaapapneu wordt herkend, hoe eerder je ook de bijkomende gezondheidsrisico’s kunt beperken.

Veel mensen zien op tegen een CPAP-apparaat vanwege het masker en het geluid, maar de meeste moderne apparaten zijn stiller en comfortabeler dan de oude modellen, en de meerderheid van de gebruikers merkt binnen enkele weken al een flink verschil in hoe uitgerust ze zich overdag voelen. Geef het dus wat gewenningstijd voordat je concludeert dat het niets voor je is.

1. Mayo Clinic. Obstructive sleep apnea – Symptoms and causes. Bron bekijken