Claims kritisch beoordelen

‘Versterkt je afweer’, ‘reset je hormonen’, ‘verwijdert gifstoffen uit je lichaam’ – wie ooit een advertentie voor een supplement of behandeling zag, kent de taal. Onderzoekers wilden weten hoe vaak dit soort claims eigenlijk klopt met wat er wetenschappelijk is vastgesteld. Ze analyseerden 437 radioreclames voor voedingssupplementen die in 2017 op Spaanse nieuws- en praatprogramma’s werden uitgezonden, en toetsten elke claim aan de Europese regelgeving voor gezondheidsclaims.
Dat dit soort taal zo bekend aanvoelt, komt niet toevallig: marketeers weten dat vage, positief klinkende woorden nieuwsgierigheid wekken zonder dat ze concreet iets hoeven te bewijzen.

Nederland en andere EU-landen hanteren dezelfde regels, dus wat in dit onderzoek naar voren kwam is niet uniek voor de Spaanse markt.

De uitkomst was opvallend hard: 80,3 procent van de zogenoemde ‘functieclaims’ – beweringen over hoe een product in het lichaam werkt, zoals ‘ondersteunt je energiestofwisseling’ – was niet goedgekeurd door de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA. Bij claims die een concrete ziekte noemden, zoals ‘voorkomt geheugenverlies’ of ‘helpt tegen gewrichtspijn’, was 20,4 procent niet toegestaan volgens EU-regelgeving – reclame voor supplementen mag namelijk nooit beweren dat het een ziekte geneest of voorkomt.

Dat een claim niet is goedgekeurd, betekent niet automatisch dat een stof geen enkel effect heeft, maar wel dat het wetenschappelijke bewijs op dat moment onvoldoende sterk werd bevonden om de specifieke bewering te onderbouwen.

Nog opvallender: van de advertenties die beweerden een ziekterisico te verlagen – bijvoorbeeld ‘verlaagt slecht cholesterol en voorkomt cholesteroloxidatie’ – was geen enkele claim officieel goedgekeurd. Daarnaast bleek 43,7 procent van alle genoemde werkzame stoffen in deze advertenties helemaal niet toegelaten te zijn voor het type claim waarvoor ze werden ingezet, met percentages die opliepen tot 73,7 procent bij de zwaarste risicoclaims.
Zulke cijfers laten zien dat de kloof tussen wat in advertenties wordt beloofd en wat officieel is vastgesteld, groter kan zijn dan de meeste consumenten verwachten.

Het gaat hierbij niet alleen om kleine, onbekende merken: ook grotere, bekende aanbieders komen in dit soort analyses regelmatig naar voren.

Je hoeft geen voedingswetenschapper te zijn om alerter te worden. Vraag jezelf bij een gezondheidsclaim af: wordt er een specifiek, meetbaar effect genoemd of blijft het vaag (‘boost’, ‘balans’, ‘detox’)? Wordt er verwezen naar een concreet onderzoek dat je zelf kunt opzoeken, of alleen naar ‘wetenschappelijk bewezen’ zonder bron? En belangrijk – claimt het product dat het een ziekte geneest, voorkomt of behandelt? Dat laatste mag een voedingssupplement volgens de wet nooit beweren, wat op zich al een waarschuwingssignaal is.
Deze vragen kosten weinig tijd, maar veranderen vaak al hoe overtuigend een advertentie overkomt zodra je er systematisch naar kijkt in plaats van er even snel aan voorbij te scrollen.

Een gezonde dosis scepsis is daarbij geen wantrouwen in wetenschap zelf, maar juist een manier om onderscheid te maken tussen goed onderbouwde informatie en overtuigend klinkende marketingtaal.

Dit betekent niet dat elk supplement of elke complementaire behandeling waardeloos is – het betekent wel dat de marketing eromheen vaker overdrijft dan onderbouwt. Een betrouwbare aanbieder is transparant over wat een product wel en niet kan, verwijst naar toetsbare bronnen, en vermijdt beloftes over het genezen van ziekten. Bij twijfel is de vuistregel simpel: hoe groter en absoluter de belofte, hoe kritischer je mag zijn – en bij gezondheidsklachten blijft overleg met een arts of apotheker de veiligste route.

Kritisch kijken naar marketing is geen wantrouwen richting complementaire zorg in het algemeen, maar juist een manier om de betrouwbare aanbieders te onderscheiden van de minder zorgvuldige. Meer lezen over het beoordelen van behandelaars en aanbieders? Bekijk ook ons overzicht van natuurgeneeskunde, met meer achtergrond over kwaliteitscriteria binnen deze sector.