Onze huid communiceert

Door: Robert van Esch

De huid is het grootste orgaan van ons lichaam. De verschillende huidlagen hebben elk hun kenmerkende eigenschappen en celtypen. De huid bevat tevens een complex neurologisch en hormonaal netwerk dat fungeert als een uitgestrekt tastzintuig. Naast de functionele eenheid van de haarfollikel bevinden zich in de huid multifunctionele afweercellen. Tevens vormen in de huid aanwezige cellen een bron van communicatiemoleculen. Aldus is sprake van een systemische huidconnectie die somatische, neuro-endocriene en immunologische interactie heeft met het centrale zenuwstelsel en het immuunsysteem.

De huid is opgebouwd uit enkele lagen die uit verschillende celtypen bestaan. De ondoordringbaarheid van de huid is voornamelijk te danken aan de hoornlaag of stratum corneum. Deze toplaag van het huidepitheel bestaat deels uit dode, sterk afgeplatte cellen die extra bescherming geven. De onderliggende laag, de opperhuid of epidermis, bestaat uit de keratinocyten en melanocyten, die respectievelijk de eiwitten keratine en melanine produceren. Daaronder ligt een laag bindweefsel, die lederhuid of dermis wordt genoemd. De dermis bevat bloedvaten, zenuwcellen en collageen producerende fibroblasten, die mede de stevigheid en elasticiteit bepalen. De subcutus of hypodermis is de diepere laag die adipocyten bevat en een primaire rol vervult bij temperatuurregulatie.

De huid vormt een stabiele, fysieke barrière tussen het interne milieu en de lichaamsomgeving en biedt mechanische, chemische en microbiologische bescherming. Tevens biedt de huid middels melanocyten een palet aan beschermende pigmentatie tegen ultraviolette straling (uv) en een complex neurologisch, hormonaal netwerk dat een uitgestrekt tastzintuig vormt.

Naast een beschermende functie heeft de huid ook een rol bij de handhaving van het fysiologisch evenwicht of homeostase, daartoe uitgerust met diverse klieren die zweet, geur en talg produceren. De meest dominante zijn de zweetklieren. Zij zijn nauw betrokken bij de koeling en handhaving van de lichaamstemperatuur en kunnen bij een volwassen mens tot drie liter water per uur uitscheiden. In de huid bevinden zich bovendien zo’n vijf miljoen haarfollikels, de enige lichaamsorganen die voortdurend regenereren in een cyclus van groei, regressie en relatieve stabiliteit.

Nutriëntenstatus

De doorlaatbaarheid van de huid is grotendeels gebaseerd op de kwaliteit en kwantiteit van in het lichaam aanwezige vetzuren. De huid kent een actieve stofwisseling van onverzadigde, meervoudige vetzuren en gebruikt de uit de voeding afkomstige vetzuurbronnen, zoals linoleenzuur (GLA), arachidonzuur (AA) en omega 3-vetten (EPA, DHA), voor immunologische programmering, weefselopbouw en flexibiliteit. Verstoring van deze vethuishouding kan onder meer leiden tot of bijdragen aan abnormaliteiten, zoals atopisch eczeem.

De lipofiele vitaminen A, D, E en K zijn eveneens betrokken bij de huidfuncties. Vitamine A in de vorm van retinol voorkomt overmatige expressie van keratinocyten, vitamine E stabiliseert de celwanden en voorkomt oxidatie van de ingebouwde vetzuren, en vitamine K is een belangrijke stollingsfactor. Een opvallende rol in de huidstofwisseling is weggelegd voor vitamine D, dat wordt gevormd in de dermis en epidermis onder invloed van ultraviolet-B-straling.

Epidermis

Verspreid in het epidermis bevinden zich keratinevormende cellen, de keratinocyten. Dieper in het epidermis liggen Langerhanscellen, Merkelcellen en melanocyten. Keratinocyten vormen mede de tight junctions en zorgen dat de Langerhanscellen en intradermale lymfocyten op hun positie blijven, en kunnen immunologische modulatie tot stand brengen middels de productie van antimicrobiële eiwitten, chemokines en anti-inflammatoire cytokinen. Melanocyten produceren bovenal melanine dat pigment vormt als bescherming tegen uv-straling.

Dermis

Het dermis is het domein van de fibroblasten. Deze structuur gevende cellen zijn verantwoordelijk voor de synthese van de eiwitten die de extracellulaire matrix vormgeven, namelijk collageen, elastine, GAG en de glycoproteïnen van de matrix. Ongeveer negentig procent van de aanwezige eiwitten in het dermis bestaat uit verschillende typen collageen. Collagenen zijn de bouwstenen van de huid, betrokken bij herstel, vormgeving en weefselconsistentie. Elastine zorgt, zoals de naam zegt, voor elasticiteit.

Huid-immunologische as

In het dermis bevinden zich tevens diverse multifunctionele afweercellen, die allergische reacties kunnen ontketenen. Fibroblasten brengen een breed scala aan immunologische moleculen tot expressie, zoals antimicrobiële eiwitten. In de huid resideren bovendien myeloïde en lymfoïde cellen, die in latente staat paraat zijn om te migreren naar lymfeknopen en perifere tolerantie of een robuuste immuunrespons te induceren. Men vermoedt dat de twintig miljard T-cellen die de huid herbergt, strategisch gepositioneerd zijn als eerstelijnsdefensie.

Lokale microbioom

Gedurende onze evolutie is in de huid een ecosysteem ontstaan dat is opgebouwd uit een ingenieus immuunsysteem en een flora opgebouwd uit micro-organismen, zoals bacteriën, gisten en virussen. Elk individu heeft een unieke samenstelling van micro-organismen, die in symbiose leven met het immuunsysteem van de huid. Verminderde immunologische intolerantie en een verstoorde microbiële symbiose ten gevolge van huidbeschadigingen, hormonale deregulatie, contact met schadelijke chemicaliën en/of genetische predispositie kunnen de symbiose veranderen in een dysbiose met verhoogde infectiegevoeligheid en verzwakte barrièrefunctie tot gevolg.

Neuro-endocriene communicatie

De haarfollikel vormt samen met de talgklier en follikelspier een functionele eenheid met een grote gevoeligheid voor stress gerelateerde hormonen, als doelwit én als producent. Dit betekent dat de huid niet alleen via centrale aansturing beïnvloed kan worden, maar ook perifere stressregulatie kent. Niet alleen kan de functionele eenheid reageren op lichaamseigen hormonen, zij heeft ook zelf de capaciteit boodschappermoleculen te produceren, zoals cortisol, CRH, ACTH, α-MSH, melatonine en NGF.

Serotonine en melatonine

Het epidermis en dermis beschikken over alle benodigde enzymen om serotonine te maken. De belangrijkste producenten van serotonine in de huid zijn bloedplaatjes, mastcellen en Merkelcellen. Serotonine speelt een belangrijke rol bij wondgenezing en stabilisering van de bloedtoevoer, en fungeert tevens als lokale voorloper van melatonine. In de huid kan melatonine haargroei en pigmentvorming reguleren en bescherming bieden tegen uv-straling, verbranding en tumorgenese.

Conclusies

De huid kent verschillende lagen met diverse weefsels die zijn opgebouwd uit vetzuren, keratine, collagenen, elastine en een matrix. In de huid zijn tevens afweergerichte cellen actief en pigmentvormende cellen, diverse enzymen die betrokken zijn bij de lokale stofwisseling, en klieren en follikels die een substantiële bijdrage leveren aan het fysiologisch evenwicht. De haarfollikels blijken een centrale plaats in te nemen in de dermatologische stressregulatie, die in staat is tot lokale productie van stresshormonen, neurotransmitters, endorfinen en vitamine D. Aldus ontstaat een hersen-huidconnectie met neuro-endocrien-immunologische uitwisseling, die relatie kan hebben met de mentaal-emotionele gesteldheid.

Robert van Esch MSc. is psycho-neuro-immunoloog. Hij werkt reeds meer dan 15 jaar als zorgverlener samen met de bedrijfsgeneeskunde, fysiotherapie, osteopathie en psychologie. Hij heeft mesologie gestudeerd en zich verder ontwikkeld in de psycho-neuro-immunologie en CAM (complementary alternative medicine) met specialisatie fytotherapie. Zijn niet aflatende interesse voor de natuur, fysiologie en samenhang met omgevingsfactoren zoals leefstijl, heeft hem gevormd tot een veelzijdig denker en bevlogen docent van de stichting ReThink. www.rethinkfoundation.nl