Withania somnifera wordt ook wel Ashwagandha of Indiase ginseng genoemd. In de ayurveda wordt het kruid beschouwd als “rasayana”-kruid dat in het Sanskriet ‘pad van essentie’ betekent. Rasayana-kruiden verlengen volgens de ayurveda de levensduur en zorgen voor een natuurlijke balans van het lichaam. Ashwagandha betekent letterlijk ‘geur van paard’ dat enerzijds verwijst naar de sterke geur van het kruid en anderzijds naar het geloof dat het gebruik van het kruid de kracht en vitaliteit geeft vergelijkbaar met dat van een paard. De soortnaam somnifera betekent “slaapverwekkend” in het Latijn. De effecten en toepassingen van Ashwagandha zijn vergelijkbaar met die van ginseng. Ashwagandha wordt daarom ook wel Indiase ginseng genoemd. Ashwagandha komt voor in Afrika, het Middellandse Zeegebied en Zuid-Azië en kent een lange gebruiksgeschiedenis. De plant bevat interessante actieve bestanddelen met een breed toepassingsgebied. Veel toepassingen van de gehele plant, de extracten en van de geïsoleerde bestanddelen zijn onderzocht in wetenschappelijke studies. Ashwagandha wordt voornamelijk ingezet als adaptogeen. Adaptogenen bevorderen de homeostase en stabiliseren fysiologische processen waardoor ze de mentale en lichamelijke weerbaarheid verhogen in stressvolle situaties. Ashwagandha is de ideale adaptogeen en voldoet aan de vier belangrijkste criteria voor adaptogenen: het vermindert schade veroorzaakt door stress, is ook bij hoge doseringen veilig, zorgt niet voor verslavings- en ontwenningsverschijnselen en heeft niet meer invloed op de normale lichaamsfuncties dan nodig. Ashwagandha wordt ingezet als adaptogeen om de weerstand tegen stress te verhogen en om de slaap te bevorderen. Therapeutisch kan het worden ingezet tegen vermoeidheid, slapeloosheid, geheugenproblemen, angst, stress en pijn. Daarnaast kan het worden ingezet bij onder andere artrose, reumatoïde artritis en diabetes. Ashwagandha kan bovendien worden ingezet ter ondersteuning van de cognitieve functie en het immuunsysteem en het heeft een lustverhogend effect (afrodisiacum).
Werkingsmechanisme en functie
De wortel, bladeren en bes van Ashwagandha bevatten als belangrijkste actieve stoffen alkaloïden (zoals ashwagandhine), steroïde lactonen (zoals withanoliden, withaferinen) en saponinen (zoals sitoindosiden). Vooral de wortels zijn een rijke bron van withanoliden en worden preventief en therapeutisch ingezet, vaak als onderdeel van een (kruiden)complex. Ashwagandha bevat veel antioxidatieve bestanddelen. In vitro is Ashwagandha effectief tegen onder andere vetzuurperoxidatie en superoxideradicalen. De antioxidatieve capaciteiten van Ashwagandha zijn de basis van vele gezondheidsondersteunende effecten van de plant.
Werking in de hersenen
Ashwagandha is een GABA-mimetisch middel. Gamma-amino-boterzuur (GABA) is de belangrijkste remmende neurotransmitter in het centraal zenuwstelsel (CZS). Ashwagandha-extract stimuleert de GABA-A- en GABA-Aρ-receptor waardoor het een kalmerend effect heeft op het CZS. Withanolide 4 en 5 hebben een remmend effect op acetylcholinesterase (AChE), het enzym dat acetylcholine afbreek. Zij gaan dus de afbraak van acetylcholine tegen. Bovendien remt Ashwagandha de AChE-genexpressie en stimuleert het de genexpressie en activiteit van choline acetyltransferase (ChaT), het enzym dat acetylcholine aanmaakt. Acetylcholine is een belangrijke neurotransmitter die motorneuronen van het zenuwstelsel afgeven om spieren te activeren. Bovendien is het de primaire neurotransmitter van het parasympathische zenuwstelsel, het deel van het zenuwstelsel dat zorgt voor rust en herstel van het lichaam. In de hersenen speelt acetylcholine een belangrijke rol bij onder andere opwinding, aandacht, geheugen en motivatie. Ashwagandha heeft ook een effect op de serotonine- en dopaminehuishouding. Zo verhoogt Ashwagandha de serotonineconcentratie in de hippocampus. Deze verhoging ontstaat door de combinatie van het remmen van de corticosteronafgifte en het stimuleren van de ChaT-activiteit waardoor er meer acetylcholine wordt aangemaakt. Ashwagandha heeft een gunstige invloed op de dopaminehuishouding. Als antioxidant beschermt het namelijk de dopaminerge neuronen en ondersteunt zo het behoud van de dopamineconcentraties. Bovendien voorkomt Ashwagandha de achteruitgang van de concentratie tyrosinehydroxylase (TH), het enzym dat verantwoordelijk is voor de dopamineproductie. De TH-concentratie kan achteruitgaan bij bepaalde aandoeningen of stress. Ashwagandha beïnvloedt het opioïde systeem; het is een agonist van de μ-opioïde receptor. De opioïdereceptoren spelen een belangrijke rol in de perceptie van pijn. Withanolide A remt de genexpressie van een enzym dat verantwoordelijk is voor de splitsing van amyloïde voorlopereiwitten (APP) in amyloïde-β-fragmenten. Samenklontering van de amyloïde-β-fragmenten leidt tot neurotoxiciteit en is onderdeel van de ontwikkeling van de ziekte van Alzheimer. Ashwagandha stimuleert bovendien de expressie van een enzym dat APP omzet in het niet-toxische APPα en van een enzym dat amyloïde-β-fragmenten afbreekt. In vitro en dieronderzoek toont aan dat withanoliden en withanosiden de synaptische dichtheid verhogen, ook na schade veroorzaakt door amyloïde-β fragmenten. Verbetering van de synaptische dichtheid zorgt voor verbeterde neurologische functies. Ashwagandha-extracten verhogen genexpressie van de lage dichtheid lipoproteïnereceptor gerelateerd eiwit 1 (LRP) in de lever en LRP-serumwaarden. LRP ondersteunt de uitstroom van amyloïde-β fragmenten uit het brein waardoor de fragmenten via de perifere bloedsomloop in de lever kunnen worden afgebroken.
Immunomodulerende werking
Ashwagandha beïnvloedt de immuunrespons en moduleert de productie van cytokines. Door signaalroutes te beïnvloeden heeft Ashwagandha bijvoorbeeld een remmende werking op de inflammatoire transcriptiefactoren NF-κB en PPARγ door het remmen van de Akt-signaalroute. Bovendien stimuleert Ashwagandha de proliferatie van immuuncellen en stimuleert het de macrofaagactiviteit. Stimulatie van de macrofaagactiviteit gaat gepaard met een stimulerend effect op stikstofoxide synthase (NOS) in de macrofagen door Ashwagandha. NOS produceert stikstofoxide (NO), een belangrijk verdedigingsmolecuul tegen pathogenen.
Hormonale functie
Omdat de hypothalamo-hypofysaire-gonadale (HPG)-as ook wordt gestimuleerd door GABA en de binding van GABA op de GABA-A-receptor is Ashwagandha in staat deze HPG-as te activeren en te reguleren. De HPG-as zorgt voor de neuro-endocrinologische aansturing van onze voortplantingsorganen. Ashwagandha reguleert de werking van de HPG-as aan de hand van het stimuleren van de neuronen die het gonadotropine releasing hormoon (GRH) produceren en reguleert op die manier de LH- en FSH-concentraties en verbetert daardoor eveneens de testosteronbalans in de testes. Ashwagandha bevat daarnaast ook hormoonvoorloperstoffen die in geval van tekorten een hormonaal effect hebben.
Suppletie
De wortel, bladeren en bes zijn rijke bronnen van de actieve stoffen. In de meeste wetenschappelijke studies wordt gebruikgemaakt van de wortel. De wortel wordt dan ofwel gedroogd en vermalen tot een poeder, of er wordt gebruikgemaakt van een extract. Een gestandaardiseerd extract heeft de voorkeur omdat het therapeutisch stabieler is. Door de standaardisatie wordt altijd een gelijke hoeveelheid van de actieve componenten gedoseerd.
Toepassingen
Stress
Ashwagandha heeft een stressregulerend en rustgevend effect. De regulatie van stress wordt mede mogelijk gemaakt door de verlaging van de cortisolspiegels door Ashwagandha. Cortisol wordt aangemaakt tijdens stressvolle periodes, verlaging van de cortisolspiegel verlaagt de lichamelijke stressrespons. Daarnaast heeft Ashwagandha een GABA-erg effect. Hierdoor remt het overactieve neuronen en zenuwimpulsen. Ashwagandha heeft dus een kalmerend effect op het CZS. Gedurende (chronische) stressvolle periodes kan men last krijgen van onder andere een te hoge bloeddruk, maag- & darmklachten, slaapproblemen en gewichtstoename. Toename van het gewicht kan worden veroorzaakt door een hoge concentratie stresshormonen zoals cortisol, wat zorgt voor een aangepast metabolisme en hongergevoel. Ashwagandha reduceert stress en heeft invloed op de cortisolwaarden tijdens stress.
Angst
Als adaptogeen kan Ashwagandha therapeutisch worden ingezet bij angst. De anxiolytische effecten werden effectief bevonden in zowel in vitro-onderzoek, in dieronderzoek en ook in humaan onderzoek. Een review van alle bestaande onderzoeken naar het anxiolytische en stressreducerende effect van Ashwagandha concludeert dat het gebruik van een Ashwagandha-extract effectief is.
Slaap
Als men moeilijk in slaap komt, moeilijk doorslaapt of slecht slaapt, kan dit ten koste gaan van de mentale staat en kwaliteit van leven. Meerdere studies zijn uitgevoerd waarbij Ashwagandha als slaapondersteunend middel werd ingezet. In een studie onder ouderen verbeterde de slaapkwaliteit, mentale staat en kwaliteit van leven door een interventie met 600 mg Ashwagandha per dag. Deze dubbelblinde placebogecontroleerde studie toont een van de gunstige effecten van Ashwagandha aan.
Depressies
De adaptogeen Ashwagandha heeft antidepressieve effecten, zo blijkt uit een dierstudie. De onderzoekers gebruikten chronische stress als trigger voor depressiviteit. Ashwagandha vermindert wanhopig gedrag en verbetert stresstolerantie tijdens een zwemtest, vergelijkbaar met een antidepressivum.
Neurodegeneratieve aandoeningen
Ashwagandha heeft belangrijke neuroprotectieve functies die kunnen worden ingezet bij zowel ouderen als bij verschillende aandoeningen die gepaard gaan met cognitieve achteruitgang.
Verslavingen
Dieronderzoek toont aan dat Ashwagandha ingezet kan worden tijdens het ontwennen van verslavingen. Ashwagandha moduleert de concentraties van de neurotransmitters GABA en dopamine waardoor het de terugval naar substantiegebruik kan voorkomen tijdens ontwenning. Bovendien zou het de ontwenningsverschijnselen kunnen verminderen.
Schildklieraandoeningen
Personen met subklinische hypothyreoïdie kregen in een gerandomiseerde placebo-gecontroleerde studie een Ashwagandha-extract toegediend. De helft van de 50 deelnemers kreeg 600 mg Ashwagandha-extract terwijl de andere helft gedurende 8 weken een placebo innam. De behandeling leidde tot een verbetering van de TSH-, T3- en T4-waarden en normaliseerde de schildklierhormoonwaarden in het serum van de deelnemers. De normalisering werd mogelijk veroorzaakt door het verlagen van de cortisolspiegel, het verlagen van de hypothalamus-hypofyse-bijnier-as en het verhogen van de hypothalamus-hypofyse-schildklier-as.
Diabetes
Ashwagandha heeft een algemeen anti-inflammatoir effect, wat een positieve invloed heeft op de insulinegevoeligheid. Dieronderzoek toont aan dat withaferine A de genen voor insulinesignalering en PPARγ stimuleert. PPARγ stimuleert de expressie van een aantal genen die betrokken zijn bij het glucose- en lipidenmetabolisme en de insulinesignaaltransductie. Ashwagandha reguleert bovendien de bloedsuikerspiegel, cortisolspiegel en plasma-insulinewaarden. In vitro remmen withanolides de enzymen α-glucosidase en α-amylase. Het enzym α-glucosidase haalt glucose van disachariden af in de darm. Het enzym α-amylase is verantwoordelijk voor de vertering van amylose (zetmeel) in de darm. Remming van deze enzymen kan de opname van glucose in de darm verminderen.
Pijnstilling
Dieronderzoek toont aan dat Ashwagandha een pijnstillend (analgetisch) effect heeft. De plasma serotoninegehaltes zijn een maat voor de hoeveelheid pijn omdat deze proportioneel zijn aan de serotoninegehaltes in het brein. Een reductie van de plasma serotoninewaarden betekent pijnreductie. Ashwagandha-extract verlaagt de serotoninewaarden in serum van muizen. Als positieve controle werd een reguliere pijnstiller (paracetamol) gebruikt. Ook in het geval van neuropathische en postoperatieve pijn kan Ashwagandha effectief worden ingezet, zo wordt geconcludeerd in een studie met ratten. De pijnstillende werking van Ashwagandha wordt veroorzaakt door een combinatie van het moduleren van de immuunrespons en een combinatie van de werking op de μ-opioïde-, GABA- en NMDA-receptor. Een studie bij mensen met kniegewrichtspijn toont een vergelijkbaar pijnstillend effect. De zestig deelnemers werden ingedeeld in drie groepen. De twee interventiegroepen kregen tweemaal daags een dosis van 250 mg of 125 mg Ashwagandha, de placebogroep kreeg een placebo. Na vier weken werd er een significante verbetering in pijn, stijfheid en zwelling van de knie gemeten in de interventiegroep. De hoogste dosering, 250 mg, zorgde daarnaast voor significant betere resultaten dan de lage Ashwagandha-dosering.
Andere toepassingsgebieden van Ashwagandha zijn
- Posttraumatische stressstoornis (PTSS)
- Cognitieve en psychomotorische vaardigheden
- Ouderdomsgeralateerde cognitieve en motorische achteruitgang
- Milde cognitieve beperkingen
- Ziekte van Alzheimer
- Ziekte van Parkinson of parkinsonisme
- Schizofrenie
- Bipolaire stoornis
- Obsessieve-compulsieve stoornis
- Cardiovasculaire gezondheid
- Vruchtbaarheid
- Diabetes
- Reumatoïde artritis
- Bacteriële infecties
- Virale infecties
- Schimmelinfecties
- Fysieke prestaties
- BPA-toxiciteit
- Epilepsie
Contra-indicaties
In theorie zou Ashwagandha door de immuunstimulerende activiteit mogelijk verergering van auto-immuunziekten kunnen veroorzaken. Door het effect van Ashwagandha op de schildklier is voorzichtigheid geboden als gelijktijdig schildkliermedicatie wordt gebruikt.
Dosering
Doseringen beginnen bij 250 mg per dag tot 1000 mg per dag. In ayurvedische kruidenformules met meerdere adaptogene kruidenextracten kan een lagere dosering volstaan omdat de kruiden elkaar complementeren.
Veiligheid
Ashwagandha wordt als veilig beschouwd, ook bij hogere doseringen. In een muisstudie werd de veiligheid bestudeerd, de hoogste geteste dosering was 2000 mg/kg lichaamsgewicht. De onderzoekers vonden gedurende de studietijd van 28 dagen geen toxicologische verschijnselen. Daaruit werd geconcludeerd dat het no observed adverse effect level (NOAEL) voor Ashwagandha >2000 mg/kg lichaamsgewicht is voor Ashwagandha-wortelextract met 4,5% withaferine A.
Bijwerkingen
Bijwerkingen van Ashwagandha komen zelden voor. Verschillende studies tonen aspecifieke nadelige effecten aan als mensen Ashwagandha gesuppleerd krijgen; vaak wordt dit niet aan de suppletie toegeschreven.
Interacties
Als Ashwagandha tegelijk met antidepressiva wordt ingezet kan Ashwagandha de antidepressieve effecten versterken. Zo toont muisonderzoek aan dat Ashwagandha het effect van fluoxetine (een SSRI) en imipramine (TCA) verbetert. Andere studies tonen echter aan dat Ashwagandha effectief en veilig complementair aan SSRI’s kan worden ingezet. Overleg het combineren van Ashwagandha met medicatie altijd voor gebruik met een professional. In theorie kan Ashwagandha, door de kalmerende effecten, additieve zenuwdepressie veroorzaken als het wordt gecombineerd met bijvoorbeeld anesthesie of andere kalmerende middelen. Zo laat in vitro-onderzoek zien dat Ashwagandha de GABA bindt en de binding van flunitrazepam aan de GABA-receptor versterkt. Ook versterkt Ashwagandha de werking van diazepam.
Referenties kunnen opgevraagd worden bij de redactie.
