‘Je hebt meer invloed op je gezondheid dan je denkt’

Door: Pascale Bruinen

Omdat zorgkosten de pan uit rijzen, zelfredzaamheid en integrale geneeskunde steeds belangrijker worden en medische opties bij vele ziektebeelden op een gegeven moment zijn uitgeput, is het meer dan ooit noodzakelijk om te gebruiken wat mensen van nature al ‘in huis’ hebben: een uitermate krachtig middel dat in staat is tot grootse prestaties op het vlak van gezondheid. Dat middel is onze denk-, voel- en verbeeldingskracht. Want daar, in het domein van onze geest, bevindt zich de hoofdingang naar het zelfherstellende vermogen. Gebruikmaken van dit natuurlijke zelfherstellende vermogen is niet complementair maar primair en elementair.

Dit boek is voor cliënten die de regie willen nemen over hun eigen gezondheid. Bijvoorbeeld voor degenen die na een akelige diagnose niet lijdzaam willen afwachten totdat hun operatie of behandeling begint. Voor alle chronisch zieken die geen genoegen willen nemen met de dooddoener ‘Leer er maar mee leven’. Maar zeker ook voor hartpatiënten, mensen die lijden aan auto-immuunziektes en kankerpatiënten die chemotherapie en bestraling moeten ondergaan.

Het boek is de weerslag van mijn jarenlange zoektocht naar de wetenschappelijke onderbouwing van de invloed van mindset op gezondheid en levensverwachting. In deel I, De innige verbondenheid van lichaam en geest, worden deze onderzoeksbevindingen afgewisseld met de opmerkelijke verhalen van ervaringsdeskundigen die hun gezondheid met succes in eigen hand hebben genomen, onder wie ikzelf. Bovendien geef ik vele adviezen en tips waarmee je cliënten zelf hun gezondheid op eenvoudige wijze kunnen bevorderen. Deel II, Optimaal Integraal!, bevat ten slotte een praktische handleiding met twintig aanbevelingen waarmee je cliënten zichzelf zo positief mogelijk kunnen conditioneren.

• 40.000 miljard lichaamscellen luistervinken 24/7 naar alle gedachten (self talk), gevoelens en overtuigingen.
• Gedachten roepen bepaalde gevoelens op en andersom. Positieve gevoelens zorgen voor de aanmaak van feelgood hormonen zoals endorfine, dopamine, serotonine en oxytocine die positieve gezondheidseffecten sorteren zoals pijnstilling, vermindering van cortisolniveaus en bloeddrukverlaging.
• Uit de epigenetica blijkt dat positieve gedachten en gevoelens gezondheidsbevorderende genen ‘aan’ kunnen zetten, terwijl negatieve gedachten en gevoelens kunnen leiden tot activering van ziekmakende genen.
• Mindset beïnvloedt levensverwachting via telomeren, repeterende stukjes DNA aan het uiteinde van chromosomen die belangrijke genen beschermen en ervoor zorgen dat cellen correct kunnen blijven delen. Hoe korter deze telomeren worden, hoe meer mensen verouderen en hoe meer ze risico lopen op ziekte en vroegtijdig overlijden en vice versa. Een positieve mindset en ontspanning blijken telomeren te kunnen verlengen. Een negatieve mindset en chronische stress kunnen daarentegen leiden tot een versnelde verkorting van telomeren.

Elke gedachte heeft een parallel hersenproces dat op zijn beurt invloed heeft op onder meer het endocriene stelsel en het immuunsysteem. Negatieve gedachten kunnen de afweer ongunstig beïnvloeden terwijl positieve gedachten het immuunsysteem juist een boost kunnen geven.

Extreme, langdurige of ongepaste negatieve emoties zoals pessimisme en vijandigheid kunnen leiden tot psychische klachten zoals angst- en stemmingsstoornissen en tot ernstige chronische aandoeningen zoals hart- en vaatziekten en kanker. Positieve emoties hebben echter gunstige gezondheidseffecten. Enerzijds omdat deze leiden tot gezond gedrag en anderzijds omdat ze fungeren als stressbuffers waardoor onder meer het immuunsysteem kan floreren. Mensen die geregeld positieve emoties zoals optimisme, dankbaarheid en vergevingsgezindheid ervaren, zijn over het algemeen mentaal gezonder, hebben een betere lichamelijke gezondheid én leven langer dan mensen die vaker negatieve emoties ervaren. Dit boek leert je cliënten hoe ze meer positieve emoties kunnen cultiveren.

Uit wetenschappelijk onderzoek komen verschillende emoties naar voren die een aantoonbaar positief effect kunnen hebben op het immuunsysteem, hart en vaten, bloeddruk, het ontstaan en verloop van kanker, zwangerschap, bevalling en pijn. Denk dan aan liefde, (zelf)compassie, zorgzaamheid, vreugde, tevredenheid, vergevingsgezindheid, geluksgevoelens, optimisme, dankbaarheid, plichtgetrouwheid en waardering.

Daarentegen kunnen boosheid, angst, cynisme, rouw, behoefte aan macht, haatdragendheid, vijandigheid, verbittering, woede, wrok, agressie en pessimisme negatieve effecten op deze eerdergenoemde gebieden sorteren. Mensen die uitbarstingen van boosheid ervaren, lopen bijvoorbeeld vijfmaal zo veel kans op een hartaanval en driemaal zo veel risico op een beroerte dan mensen die een gelijkmatiger humeur hebben.

Een positieve mindset heeft ook een gunstige invloed op de levensverwachting. Grote onderzoeken concluderen dat optimisten 50% minder risico op een vroege dood hebben en gemiddeld maar liefst zeven jaar langer leven dan pessimisten.

Bij het ontstaan van overtuigingen, vaststaande meningen die mensen hebben gevormd vanuit een rotsvast geloof dat iets waar is, spelen positieve en negatieve conditionering een grote rol. Negatieve conditionering betekent dat men iets leert door het één op een negatieve manier te associëren met het ander. Dit kan leiden tot geloof in negatieve stereotypen, bijvoorbeeld over de manier waarop men veroudert. Hierdoor ontstaan negatieve verwachtingen die vervolgens letterlijk worden belichaamd (stereotype embodiment) met klachten en slechtere cognitieve en lichamelijke prestaties tot gevolg. Hoe men dénkt over veroudering, blijkt grotendeels te bepalen hóe men veroudert.

Het nocebo-effect is het negatieve gezondheidseffect dat optreedt als mensen niet geloven in hun medische behandeling, medicatie of genezing. Het wordt veroorzaakt door negatieve verwachtingen, eerdere negatieve leerervaringen (conditionering) en misinterpretatie van symptomen. Negatieve overtuigingen over medicatie zoals angst voor bijwerkingen (denk bijvoorbeeld aan de huidige discussies over vaccinaties tegen Covid-19) zorgen ervoor dat deze minder effectief is en kunnen juist leiden tot het ervaren van de gevreesde gevolgen. In het uiterste geval kunnen negatieve overtuigingen van patiënten over hun kans op genezing zelfs zulke sterke negatieve verwachtingen oproepen dat deze tot een versneld overlijden leiden. Een duivelse selffulfilling prophecy. Na lezing realiseren je cliënten zich de risico’s van dit nocebo-effect en weten ze hoe ze dit kunnen vermijden.

Met het placebo-effect wordt de situatie bedoeld waarin mensen – meestal zonder dat ze dit weten – een niet-werkzame pil innemen, een nepbehandeling ondergaan of een schijnoperatie krijgen en toch klachtenvermindering ervaren of zelfs klachtenvrij worden. Het placebo-effect werkt via specifieke verwachtings- en conditioneringsmechanismes alsmede via emoties op biochemisch, cellulair en anatomisch niveau. Patiënten voelen zich niet alleen beter, maar ervaren ook biologisch meetbare positieve effecten zoals aanmaak van dopamine bij parkinsonpatiënten en de productie van ontstekingsremmende en pijnstillende stoffen.

Afhankelijk van de aandoening kunnen placebo’s een effectiviteit van 20 tot 60% hebben, met soms uitschieters tot wel 80% en zelfs 91%! Sterke placebo-effecten zijn vooral aangetoond bij vermoeidheid, astma, depressie, pijn, benauwdheid, angst, misselijkheid, parkinson en jeukklachten. Maar ze treden ook op bij hartklachten, rusteloze benen, ADHD, maagzweren, reumatoïde artritis, prikkelbaredarmsyndroom, migraine, slapeloosheid, urologische aandoeningen, opvliegers en zelfs bij het consumeren van voedsel en drank. Mijn boek leert je cliënten hoe ze positieve verwachtingen kunnen cultiveren over bijvoorbeeld pijn- en klachtenvermindering en snel herstel en hoe ze zo hun eigen placebo kunnen worden. De drie belangrijkste instrumenten daarvoor zijn meditaties, affirmaties en visualisaties.

Meditaties, affirmaties en visualisaties kunnen je cliënten helpen om onder uitdagende gezondheidsomstandigheden hun aandacht exclusief te richten op de best mogelijke gezondheidsuitkomst. Dankzij deze drie-eenheid ontstaat wat ik de ‘helende hersenspoeling’ noem, die nodig is om een onwankelbaar geloof in genezing te installeren teneinde het zelfherstellende vermogen van het lichaam te optimaliseren.

Meditatie veroorzaakt de relaxation response. Deze stressvermindering leidt tot een beter functionerend immuunsysteem en minder chronische ontstekingen waardoor men minder gezondheidsrisico’s loopt. Bovendien vertraagt meditatie het verouderingsproces. Meditatie normaliseert bloeddruk, hartslag en ademhaling, vermindert pijn, angst en depressieve gevoelens, verbetert concentratie, motivatie en geheugen en verhoogt compassie en geluksgevoelens. Meditatie is de ideale voorbereiding voor het doen van affirmaties en visualisaties. Dankzij de vertraagde ademhaling en dito hersengolven komt men immers in een ontvankelijke staat waardoor de beelden die men erna gaat oproepen, voor de hersenen levensecht lijken.

Bij visualisaties ziet men een gewenste situatie in de geest zo helder mogelijk voor zich. Daarbij gebruikt men alle zintuigen. Zo maakt men handig gebruik van het gegeven dat de hersenen nauwelijks verschil zien tussen iets wat echt gebeurt en iets wat men zich in gedachten levendig voorstelt. Er zijn drie soorten visualisaties.

Geleide ontspanningsvisualisaties zorgen voor activering van het zelfherstellende vermogen doordat het afweersysteem een boost krijgt. Daardoor verbetert wondheling en wordt de opnameduur na een operatie verkort. Ook veroorzaken ze pijnstilling, verminderen ze de bijwerkingen van chemotherapie en bestraling. Zodoende leiden ze tot een hogere levenskwaliteit die in verband wordt gebracht met een grotere overlevingskans.

Bij motorische visualisaties stelt men zich een beweging voor zonder deze echt uit te voeren. Tijdens revalidatietrajecten na plaatsing van een nieuwe knie of na een beroerte zorgen ze, samen met fysiotherapie, ervoor dat je cliënten sneller mobiel zijn. Omdat de elektrische activiteit in de hersenen identiek is, of men nou alleen aan een bepaalde activiteit dénkt of deze daadwerkelijk uitvoert, kunnen motorische visualisaties bovendien leiden tot een toename van spierkracht.

Helende visualisaties zijn bij uitstek geschikt om toe te passen als je cliënten ziek zijn of bepaalde klachten hebben. Ze ondersteunen het genezingsproces van het lichaam waardoor men sneller en effectiever herstelt. Zo zijn er verschillende soorten visualisaties voor het helpen bestrijden van kanker of hart- en vaatproblemen, het bevorderen van wondgenezing en het verminderen van pijn. Cliënten met kanker die zich voorstellen hoe hun afweercellen kankercellen vernietigen, blijken een verbeterde immuunrespons te vertonen dan lotgenoten die geen visualisaties doen.

Affirmaties zijn krachtige positieve uitspraken die men net zolang herhaalt totdat de hersenen die voor waar accepteren. Door de kracht van de herhaling vormen zich nieuwe neurale verbindingen in het brein. Wanneer je cliënten focussen op woorden die te maken hebben met heling, genezing en snel herstel, krijgen hun hersenen positieve signalen over gezondheid. Hoe vaker ze dit doen, hoe meer de hersenen dit gaan geloven (conditionering).