Van ziel tot ziel – de kunst van helpende en helende gesprekken
Handleiding voor therapeuten en coaches, door Thomas Moore
Of je uitsluitend psychotherapie geeft of vooral lichaamsgericht werkt, als therapeut ga je altijd het gesprek aan met je cliënt. Daarbij probeer je iemand zo goed mogelijk te ondersteunen. Ook in de privésfeer bieden mensen een schouder aan een vriend of familielid die dat nodig heeft. Voormalig monnik, hoogleraar en psychotherapeut Thomas Moore (†) maakte een handleiding voor hoe je in dit soort situaties een ander oprecht kan helpen door goed te communiceren terwijl je de zorg voor jezelf niet uit het oog verliest. Hij wilde daarmee richtlijnen opstellen voor een therapeutische manier van leven voor iedereen, zo schreef hij.
Het kan niet anders of het gaat dan ook over overdracht en tegenoverdracht. Die lopen inderdaad als een rode lijn door het boek. Zo waarschuwt hij bijvoorbeeld dat je als therapeut geen onderdeel moet worden van het drama van je cliënt, want deze kan je die rol toebedelen zonder dat zelf te weten. Overdracht is onbewust projecteren van gevoelens en emoties op de zorgverlener, zowel in positieve als in negatieve zin. Ga je daarin mee, dan is er sprake van tegenoverdracht en gaan je eigen onverwerkte issues meespelen. Niet handig dus. Deze fenomenen komen op allerlei manieren uitgebreid aan bod. Door het enigszins wollige taalgebruik en de filosofische invalshoek moet je als lezer soms wel alle intellectuele zeilen bij zetten om de overdenkingen en adviezen te vertalen naar de praktijk.
Zijn insteek heeft alles te maken met zijn achtergrond. Die omvat Jungiaanse en archetypische psychologie, bestudering van religies en spirituele tradities, kunststudies en praktische psychologie. Vooral werken met archetypen komt sterk naar voren. Hij ziet ze opdoemen in de problemen van zijn cliënten en herkent daarin mythologische figuren als Persephone, Aphrodite, Apollo en nog een aantal andere goden. Zijn argument is dat je ‘met een op mythen gebaseerd psychologisch perspectief je minder snel de persoon zult beschuldigen en in plaats daarvan respect zal hebben voor krachten als lust, woede en gerechtigheid die in hem branden.’ Duidelijker is zijn uitspraak verderop, waarin hij uitlegt dat het goed is om bekend te zijn met de dynamiek van overdracht omdat onderliggende emoties in de weg kunnen zitten.
Ook zijn uitleg hoe hij dromen van cliënten inzet bij de therapie, is hier en daar moeilijk te vatten. Zo legt hij diverse soorten dromen uit, maar waarschuwt vervolgens om ze vooral niet te gaan verklaren. Want ‘ook zonder uitleg kun je iets aan een droom hebben. Deze kan je standpunt verdiepen en je leren om overal metaforen te zien, waardoor je de droomaard van de alledaagse werkelijkheid gaat herkennen.’
Thomas Moore bewijst met dit boek dat hij een warm, diepzinnig mens is die alle lagen van de therapeutische communicatie heeft onderzocht en ook die van zijn eigen onderbewuste. Hoewel het niet gemakkelijk wegleest, is het boek ook uniek in zijn soort door de opzet met de filosofisch getinte invalshoeken en de gedichten aan het slot van elk hoofdstuk. Neem er dus de tijd voor.
Uitgeverij AnkhHermes, ISBN 9789020219128
