Soja-isoflavonen tijdens de overgang: de stand van zaken
De botdichtheid is grotendeels genetisch bepaald, maar factoren zoals de werking van het hormoonstelsel, lichaamsbeweging en eetgewoonten hebben ook invloed op de botkwaliteit. Vanaf ongeveer 40 jaar neemt de botdichtheid langzaam af. Tijdens de overgang neemt de snelheid waarmee de botdichtheid daalt, met name de eerste paar jaar na de laatste menstruatie, aanzienlijk toe. Dit komt door de snelle afname van de hoeveelheid oestrogeen in het bloed. Deze plantaardige stoffen staan erom bekend dat ze de afname van botdichtheid kunnen remmen. Onderzoekers geven door middel van een systematische review en meta-analyse de stand van zaken weer over het effect ervan uit voeding en voedingssupplementen op de botdichtheid van vrouwen in de overgang.
Botdichtheid van de ruggengraat, nek en heup
De onderzoekers hebben verschillende onderzoeken verzameld die keken naar het effect hiervan op de botdichtheid van de ruggengraat, nek en heup bij vrouwen in de overgang. In de onderzoeken werden de stoffen op verschillende manieren gegeven: een supplement met genisteïne, een supplement met genisteïne en daïdzeïne, een isoflavonen-extract, sojamelk of een voedingsmiddel verrijkt met deze stoffen. De gemiddelde dosering in de onderzochte studies was ongeveer 106 mg soja-isoflavonen per dag, verspreid over een of meerdere innamemomenten.
Ruggengraat
Er waren 16 studies die keken naar het effect op de botdichtheid van de ruggengraat. Deze studies samengenomen lieten zien dat de stoffen een significant positief effect hebben op de botdichtheid van de ruggengraat, met name bij westerse vrouwen die langer dan 5 jaar in de overgang zijn en minimaal 1 jaar soja-isoflavonen gebruiken. Het effect was te zien ongeacht de dosering en vorm, maar was het sterkst bij het toedienen van een supplement met genisteïne.
Nek en heup
Voor het effect op de botdichtheid van de nek waren er vergelijkbare resultaten: 11 studies samen lieten een significant effect zien, ook hier het grootst bij supplementen met genisteïne. Het effect op de heup was minder uitgesproken: 11 studies samen lieten een klein, maar wel significant effect zien bij een dosering van 90 mg/dag soja-isoflavonen extract, na twee jaar gebruik. De onderzoekers concluderen dat de stoffen een matig, maar significant effect hebben op de botdichtheid bij vrouwen in de overgang en dat het gebruik ervan een belangrijke strategie kan zijn om het verlies van botmassa te beperken, naast de bekende basismaatregelen zoals krachttraining, voldoende calcium en vitamine D.
Werkingsmechanisme
Het is nog niet helemaal duidelijk hoe deze plantenstoffen de afname van de botdichtheid kunnen remmen. Dier- en in vitro-modellen laten zien dat ze kunnen binden aan de oestrogeenreceptoren, waarmee ze het effect van lichaamseigen oestrogeen nabootsen. Een ander mechanisme is het remmen van de activiteit van tyrosinekinasen en de expressie van het osteoprotegerine-gen. Dit samen zorgt voor een botbeschermend effect, hoewel de precieze verhouding tussen deze mechanismen bij de mens nog niet volledig is opgehelderd en verder onderzoek nodig blijft.
Veiligheid van soja-isoflavonen
Doordat deze stoffen het effect van oestrogeen nabootsen zijn er soms zorgen over de veiligheid ervan. Uit een opinie van de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA blijkt dat een extra inname van isoflavonen uit voedingssupplementen tot 150 milligram per dag geen nadelige effecten geeft bij vrouwen tijdens of na de overgang, wat de gemiddeld onderzochte dosering van ruim 100 mg ruimschoots binnen de veilige marge plaatst.
Praktisch: isoflavonen uit voeding
Deze stoffen komen van nature voor in sojabonen en sojaproducten zoals tofu, tempeh, edamame, miso en sojamelk. De hoeveelheid isoflavonen verschilt sterk per product en per bereidingswijze: gefermenteerde producten zoals tempeh en miso bevatten doorgaans andere concentraties dan onbewerkte sojabonen. Wie de gemiddelde onderzochte dosering van ongeveer 106 mg per dag via voeding alleen wil halen, moet rekenen op meerdere porties sojaproducten per dag, wat in de praktijk niet voor iedereen haalbaar of wenselijk is, zeker niet als iemand sojaproducten niet lekker vindt of er slecht tegen kan. Daarom wordt in onderzoek vaak gekozen voor een supplement met een gestandaardiseerde hoeveelheid genisteïne of daïdzeïne, zodat de dosering nauwkeuriger te controleren is en de resultaten beter vergelijkbaar zijn tussen studies.
Veelgestelde vragen over soja-isoflavonen
Hoe lang duurt het voordat soja-isoflavonen effect hebben op de botdichtheid?
De onderzochte effecten werden vooral gezien bij vrouwen die minimaal een jaar lang soja-isoflavonen gebruikten, met de duidelijkste resultaten na langere gebruiksperiodes van twee jaar of meer.
Zijn soja-isoflavonen veilig voor vrouwen met een hormoongevoelige aandoening?
Omdat soja-isoflavonen het effect van oestrogeen kunnen nabootsen, is voorzichtigheid en overleg met een arts aan te raden bij een hormoongevoelige voorgeschiedenis, ook al wijst de EFSA-opinie op een gunstig veiligheidsprofiel bij de onderzochte doseringen voor de algemene bevolking.
Kunnen soja-isoflavonen andere overgangsklachten verminderen?
Naast het effect op de botdichtheid wordt soja-isoflavonen ook wel een rol toegeschreven bij het verminderen van opvliegers en nachtelijk zweten, al valt dat buiten de hier besproken systematische review, die zich specifiek richtte op botdichtheid als uitkomstmaat.
Lees het gehele artikel inclusief bronnen op npninfo.nl, en de veiligheidsopinie op EFSA.europa.eu
Meer onderzoek en nieuws over natuurgeneeskunde vind je op de themapagina.
