Vitamine C: effectief tegen hooikoortsklachten
Het is weer zo ver, de lente is er, de zon schijnt, alles komt tot bloei en de mensen beginnen te snotteren. Hooikoorts, steeds meer mensen hebben er last van. Maar liefst 1 op de 5 mensen in Nederland heeft hooikoorts. Men ervaart symptomen als een loopneus, een verstopte neus, jeuk aan de neus en niezen. Maar hoe komt het dat men deze symptomen krijgt? En nog interessanter, hoe kunnen deze symptomen verminderd worden?
Wanneer is het hooikoortsseizoen?
Het hooikoortsseizoen is het seizoen waarin bomen, grassen en planten bloeien en hun pollen verspreiden. Door de opwarming van de aarde staan de bomen, grassen en planten eerder en langer in bloei dan voorheen, waardoor men steeds langer last van hooikoorts heeft. Na een milde winter kan het hooikoortsseizoen al in februari beginnen en loopt het in september weer ten einde — het kan daarom tot wel acht maanden duren. Het ligt eraan voor welke pollen iemand allergisch is: iemand met een berkenpollenallergie zal rond april en mei de meeste hooikoortsklachten ervaren, terwijl iemand met een graspollenallergie vooral last heeft in de maanden mei tot en met juli.
Wat is hooikoorts?
Hooikoorts is een ontsteking van de slijmvliezen in de neusholte als gevolg van een allergie voor de pollen van bomen, grassen of planten, ook wel bekend als seizoensgebonden allergische rhinitis. Wanneer de pollen worden ingeademd, dringen ze het lichaam binnen. Het immuunsysteem reageert op de lichaamsvreemde stof en wil deze pollen zo snel mogelijk uit het lichaam verwijderen, waardoor klachten ontstaan als niezen en een loopneus. Om een allergie te kunnen ontwikkelen moet de persoon atopisch zijn, dat wil zeggen dat er een genetische aanleg is om allergieën te ontwikkelen. Vervolgens ontstaat de ontwikkeling van hooikoorts door zogenaamde sensibilisatie van het allergeen.
Wat is sensibilisatie?
Met sensibilisatie wordt het proces bedoeld dat het immuunsysteem antistoffen gaat aanmaken tegen het allergeen. Dit proces treedt op wanneer het allergeen voor de eerste keer het lichaam binnendringt. Wanneer pollen worden ingeademd, komen deze terecht op de epitheelcellen in de neusholte. Dendrietcellen onder het epitheel detecteren de pol, breken deze in stukjes (peptides) en presenteren die aan een T-helpercel, die verandert in een Th2-cel. De Th2-cel produceert cytokinen die de sensibilisatie verder stimuleren en ervoor zorgen dat B-cellen veranderen in plasmacellen die de antistof immunoglobuline E (IgE) produceren. Deze antistoffen bevestigen zich op mestcellen en basofielen, die daardoor ‘volgeplakt’ raken en klaarstaan voor een reactie bij een volgend contact met het allergeen.
Wat gebeurt er als de pollen worden ingeademd?
Wanneer men na de sensibilisatie pollen inademt, binden de allergenen zich aan de antistoffen op de mestcellen en basofielen, die daardoor geactiveerd worden. Dit heeft als gevolg dat er inflammatoire stoffen vrijkomen, zoals leukotriënen en histamine, die invloed hebben op de zenuwen in de neusholte en de klachten jeuk en niezen veroorzaken. Ook zorgen deze stoffen voor het verwijden van de bloedvaten, wat leidt tot het gevoel van een verstopte neus. Daarnaast worden Th2-cellen geactiveerd, die zorgen voor de aanmaak van meer antistoffen en cytokinen die immuuncellen aantrekken, waardoor de ontsteking in de neusholte wordt voortgezet.
Helpt vitamine C bij hooikoorts?
Vitamine C wordt al sinds jaren ingezet bij hooikoortsklachten. We weten dat vitamine C als antioxidant het immuunsysteem ondersteunt, maar hoe werkt het precies bij hooikoorts? Met dierstudies is aangetoond dat vitamine C-deficiëntie is geassocieerd met hogere histaminewaarden in het bloed. Dit is ook gezien in humane studies bij zowel oraal gebruik (125 mg tot 2000 mg per dag) als intraveneuze toediening (7500 mg) van vitamine C, al is de intraveneuze dosis niet haalbaar met oraal gebruik. Twee andere studies vonden eveneens een effect van vitamine C op de histaminewaarden: hoe lager de vitamine C-waarden in het bloed, hoe hoger de histaminewaarden — en hogere histaminewaarden zorgen voor meer hooikoortsklachten. De studies over de invloed van vitamine C op histamine zijn echter tegenstrijdig, en het onderzoek richt zich inmiddels ook op andere mechanismen, met name oxidatieve stress.
Hooikoorts zorgt voor oxidatieve stress
Wetenschappers hebben bewezen dat hooikoorts gepaard gaat met een hoge ontwikkeling van reactieve zuurstofcomponenten (ROS) in de slijmvliezen van de neus. ROS, waaronder vrije radicalen, kunnen normaal onschadelijk worden gemaakt door antioxidanten, maar bij overtollige ROS-ontwikkeling ontstaat oxidatieve stress. Oxidatieve stress beschadigt de epitheelcellen in de neusholte, wat processen als vetperoxidatie, verhoogde vasculaire doorlaatbaarheid, hypergevoeligheid en hyperactiviteit van de neusslijmvliezen activeert. Deze processen dragen bij aan verergering van hooikoortsklachten.
De rol van vitamine C bij oxidatieve schade
Vooral vitamine C is een belangrijke antioxidant die ROS onschadelijk maakt, waardoor de ontsteking in de neusholte aanzienlijk kan worden geremd. Studies hebben aangetoond dat vitamine C-deficiëntie geassocieerd is met verhoogde vetperoxidatie, wat vitamine C tot een potentieel therapeutische toepassing maakt tegen ziektes als gevolg van vrije radicalen. Oxidatieve stress zorgt er ook voor dat de epitheelcellen doorlaatbaarder worden: de epitheelcellen zijn aan elkaar vastgebonden met ’tight junctions’, gevormd door eiwitten als ZO-1 (zonuline) en occludine, en ZO-1 is gevoelig voor oxidatieve stress. Wanneer ZO-1 minder goed functioneert, worden de epitheelcellen doorlaatbaarder en kunnen allergenen makkelijker binnendringen, wat leidt tot meer afgifte van leukotriënen en histamine.
Wanneer een antioxidant wordt toegediend aan beschadigde epitheelcellen, wordt de transcriptiefactor Nrf2 gestimuleerd, wat via een cascade van reacties leidt tot verhoogde productie van het enzym HO-1. HO-1 heeft een anti-inflammatoire werking en gaat de afbraak van ZO-1 en occludine tegen, waardoor de epitheelcellen dicht bij elkaar blijven en allergenen minder makkelijk kunnen binnendringen — met minder afgifte van leukotriënen en histamine en dus minder hooikoortsklachten tot gevolg. Ook bij humane studies is bij hooikoortspatiënten een verminderde functie en doorlaatbaardere epitheellaag geobserveerd, met afwijkingen in de tight junction-eiwitten ZO-1 en occludine.
Zo werkt vitamine C dus bij hooikoorts
Wetenschappers hebben aangetoond dat personen met allergische rhinitis significant lagere vitamine C-gehaltes hebben in hun bloed, mogelijk omdat er in de neusholte veel vitamine C wordt verbruikt om de aanmaak van ROS onschadelijk te maken. Uit onderzoek bij kinderen in Zuid-Korea is gebleken dat een verhoogde inname van vitamine C (88 mg) daadwerkelijk klachtvermindering geeft, al waren de IgE-waarden (de antistoffen die bij allergieën een grote rol spelen) niet verminderd. Vitamine C kan hooikoorts dus niet voorkomen, maar helpt zeker om de symptomen te bestrijden. Een studie heeft aangetoond dat verhoogde inname van vitamine C tot wel 74% vermindering in klachten kan zorgen, dankzij de antioxidatieve capaciteiten van vitamine C.
Kennis in de praktijk
Hooikoorts is een IgE-gemedieerde allergie die ontstaat na sensibilisatie bij mensen met een genetische aanleg voor allergieën. Mensen met hooikoorts hebben aanzienlijk verhoogde ROS-vorming in de neusholte, wat oxidatieve stress veroorzaakt, de epitheelcellen aantast en doorlaatbaarder maakt, waardoor pollen makkelijker het lichaam kunnen betreden. Vitamine C is een antioxidant die ROS-productie tegengaat, waardoor er minder schade aan de epitheelcellen ontstaat en deze minder doorlaatbaar blijven. Wetenschappelijke studies hebben verschillende doseringen gebruikt voor vitamine C-suppletie, met een maximale dosis voor orale consumptie van 2000 mg per dag. Vitamine C kan naast de huidige hooikoortsmedicatie, zoals cetirizine, levocetirizine, loratadine en desloratadine, worden gebruikt.
Dit artikel is mogelijk gemaakt door Natura Foundation. Een lijst van bronnen kan opgevraagd worden bij de redactie.
