Door: Annelies Klink
Sinds mei is er een nieuwe richtlijn van het Nederlands Huisartsgenootschap (NHG) voor de behandeling van depressie. In deze richtlijn wordt gesteld dat het voor een effectieve aanpak van belang is dat de patiënt gemotiveerd is voor de behandeling en de (mede-)verantwoordelijkheid neemt voor zijn herstel. Hiernaast beperkt de richtlijn zich niet tot alleen depressie maar ook tot depressieve klachten. Immers in de dagelijkse praktijk ziet de huisarts meer mensen met depressieve klachten dan met een depressie. Een derde belangrijke wijziging is de terughoudendheid in het initieel voorschrijven van geneesmiddelen. In de nieuwe standaard wordt een grotere plaats toegekend aan kortdurende psychologische behandeling. Behalve indien de patiënt een voorkeur heeft voor een antidepressivum. Opvallend genoeg is er in de standaard géén plaats voor natuurlijke middelen. Vreemd, omdat veel consumenten hier in de praktijk een voorkeur voor hebben (3,2 miljoen euro omzet natuurlijke middelen in 2011).
Hypericum in de depressierichtlijn
Een bekend natuurlijk middel bij depressieve klachten is Hypericum perforatum (sint-janskruid). De effectiviteit van kwalitatief hoogwaardige Hypericum-extracten bij depressie is onomstotelijk bewezen. Opmerkelijk genoeg wordt de betekenis van dit bewijs in diverse landen verschillend geïnterpreteerd, aldus prof. Volz, psychiater én onderzoeker, tijdens het recente AT&ABC 2012. De Duitse Vereniging voor Psychiatrie, Psychotherapie en Neurologie noemt Hypericum als therapie voor patiënten met een milde tot matige depressie in de S3-richtlijn (2010); het Canadese Netwerk voor stemming- en angstbehandelingen (CANMAT) adviseert het in haar behandelrichtlijn voor depressie (2009) en het is een aanbeveling in het rapport over complementaire en alternatieve geneesmiddelen bij depressieve stoornis (2010) van de Amerikaanse Psychiatrie Vereniging.
Een kanttekening
Hoewel de effectiviteit van enkele Hypericum-extracten inmiddels in verschillende studies is aangetoond, betekent dit niet dat álle Hypericum-extracten effectief zijn. Onderzoek laat zien dat niet alle extracten inhoudelijk vergelijkbaar zijn. Dit betekent dus ook dat de resultaten, behaald met een bepaald Hypericum-extract, niet zomaar geëxtrapoleerd mogen worden naar een ander extract. Daarbij kan ook per merk de kwaliteit van de verschillende productiecharges verschillen. Voorkeur gaat uit naar de (UA-)geregistreerde Hypericum-extracten. Deze geregistreerde extracten zijn niet alleen op effectiviteit en veiligheid beoordeeld, maar óók op kwaliteit. Belangrijk, omdat van inhoudstoffen zoals hyperforine en rutine is aangetoond dat ze essentieel zijn voor de werking of een bijdrage hieraan leveren (hypericine).
Nederlands beleid
De effectiviteit van een aantal gekwantificeerde Hypericum-extracten is goed onderzocht. Dit maakt dat deze speciale Hypericum perforatum-extracten inmiddels in verschillende landen erkend worden als een veilige en effectieve behandeling voor milde tot matige depressie. In Nederland is men nog niet zo ver. In de recent herziene NHG-standaard voor depressie worden de Hypericum-extracten niet genoemd. Daarentegen wordt Hypericum wél in de multidisciplinaire richtlijn voor depressie genoemd als een alternatief voor patiënten die terughoudend zijn om reguliere antidepressiva te gebruiken en/of om aan psychotherapie te beginnen.
Een kans voor de Hypericumproducten?
In de nieuwe NHG-richtlijn speelt de verantwoordelijkheid van de patiënt en de ondersteuning van het zelfmanagement een grote rol. Er lijkt dus meer ruimte te zijn voor de voorkeur voor natuurlijke middelen van de patiënt. Jammer dat de richtlijn hier niet meer op anticipeert en zowel de arts als de patiënt handvaten geeft om een onderbouwde keuze hierin te maken.
Referenties: Weel-Baumgarten van E et al: NHG-standaard Depressie (tweede herziening). Huisarts & Wetenschap 2012; Schulte-Löbbert et al: Comparison of the synaptosomal uptake inhibition of serotonin by St John’s wort products. J Pharm Pharmacol 2004; Wurglics et al: Comparison of German St. John’s wort products according to hyperforin and total hypericin content. J Am Pharm Assoc 2001; Müller WE et al: Hyperforin – antidepressant activity by a novel mechanism of action. Pharmacopsychiatry 2001; Nöldner and Schötz: Rutin is essential for antidepressant activity of St. John’s wort extracts. Planta Med 2002.
Fyto Facts wordt mede mogelijk gemaakt door VSM Geneesmiddelen bv
