Door: Annelies Klink
Ook voor huisdieren geldt: mensen gebruiken al jaren natuurlijke en plantaardige middelen ter verbetering van hun gezondheid. Maar nu winnen zij ook aan populariteit bij dieren. Plantaardige middelen werden al gebruikt als geur- en smaakstoffen in diervoeding. Nu is ook het medicinaal gebruik van planten bij dieren in opmars.
Plant als voeding of medicijn?
Planten kunnen preventief gebruikt worden, dus om ziekte te voorkomen, maar ook om ziekten te genezen. Veel planten maken stoffen aan om zichzelf te beschermen tegen belagers van buitenaf. Het zijn juist deze stoffen die een medicinale werking kunnen hebben. De aanwezigheid van voldoende plantdiversiteit, maakt het mogelijk dat een dier in zijn natuurlijke omgeving zijn eigen gezondheid kan ‘managen’. Zo is de gezondheid van melkkoeien, naast veel gras, gebaat bij de aanwezigheid van bomen. Door af en toe van (bepaalde) bomen te eten wordt hun grasdieet aangevuld met looistoffen en flavonoïden. Deze stoffen hebben een antioxidantwerking. Dat is gunstig om melk met een hoog gehalte aan meervoudige onverzadigde vetzuren te beschermen tegen oxidatie wat resulteert in meer onverzadigde vetzuren. Looistoffen werken ontstekingsremmend, gaan zwelling tegen en verbeteren de darmgezondheid. Daarnaast wordt aangenomen dat ze een desinfecterende en mogelijk zelfs antiparasitaire en diarreeremmende werking hebben. Omdat de plantdiversiteit in de weide tegenwoordig niet altijd even groot is, worden looistoffen, bijvoorbeeld uit kastanjehout, toegevoegd aan diervoeders.
Wetenschappelijk onderzoek
Met de zorgwekkende toename van antibiotica resistente bacteriën en het verbod op het gebruik van antibiotica in diervoeder, neemt de vraag naar andere (natuurlijke) oplossingen toe. Naast preventieve gezondheidsmaatregelen die steeds belangrijker worden, is er ook sprake van een toenemende aandacht voor het gebruik van natuurlijke middelen, zoals geneeskrachtige kruiden. Planten produceren bijvoorbeeld antibacteriële stoffen als reactie op een aanval van bacteriën. Deze “plantaardige antibiotica” kunnen in dieren de groei van schadelijke bacteriën remmen en voorkomen dat het dier ziek wordt.
Sinds enkele jaren doet de Wageningen Universiteit in het project Fyto-V en Natuurlijk Gezond onderzoek naar de effectiviteit van natuurlijke middelen als alternatief voor antibiotica. In het onderzoek wordt onder andere samengewerkt met het Instituut voor Ethnobotanie en Zoöfarmacognosie, de Faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht en het Louis Bolk Instituut. Van een aantal kruiden is de geneeskrachtige werking bij dieren inmiddels wetenschappelijk bewezen. Een goed voorbeeld is de werking van allicine uit knoflook. Allicine heeft een antivirale, antibacteriële en weerstandverhogende werking. Andere voorbeelden zijn te vinden op www.fyto-v.nl.
Thuisapotheek voor (kleine) huisdieren
In de praktijk blijkt dat verschillende plantaardige middelen bij mens en dier voor eenzelfde indicatie gebruikt worden. Kamille (Chamomilla) wordt gebruikt om honden en katten van hun vieze en/of ontstoken ogen af te helpen. De goudsbloem (Calendula) wordt zowel bij grote als kleine huisdieren ingezet om het herstel van sneetjes en schaafwonden te bevorderen. Knoflook (Allium sativum) is een favoriet insectwerend middel. Ginkgo biloba wordt ook door wedstrijdduiven gebruikt als geheugenverbeteraar en valeriaan door honden en katten als rustgever in tijden van stress (bijvoorbeeld oud en nieuw).
Gelukkig neemt, net als voor humaan medicinaal kruidengebruik, nu ook de wetenschappelijke belangstelling toe voor de mogelijkheden van veterinair kruidengebruik. Waar dieren in het wild hun eigen gezondheid middels bewust foerageergedrag kunnen beïnvloeden, zijn onze huisdieren afhankelijk van dat wat wij hun aanbieden. De groeiende interesse in het plantengebruik bij en door dieren zal ongetwijfeld leiden tot nieuwe gezondheidsbevorderende oplossingen voor dieren. Wellicht nemen in de toekomst ook de carnivoren meer planten tot zich.
Referenties:
Asseldonk v. T. Medicinale en etnobotanische aspecten van (potentiële) voederbomen voor melkvee. IEZ, 2012
Becker PM., and Groot MJ. Verslag van het congres HERBAN 2011: Herbal products in animal health and Nutrition. Ned. Tijdschr. V Fytotherapie 2012;1:21-24.
Cappellen v. J. Kruiden alternatief voor antibiotica? Veeteelt 2011;1/2:24-25.
www.biokennis.nl
www.ethnobothany.nl
Fyto Facts wordt mede mogelijk gemaakt door VSM Geneesmiddelen bv
