Door: Maartje Albert, redactie PSC
Een interview met Rudy Vandamme
Van oorsprong is Rudy Vandamme psychotherapeut. Hij behaalde in 1980 zijn master in de psychologie en daarna volgde een master in wijsbegeerte en socioculturele antropologie. Als zelfstandig onderzoeker, schrijver en leraar werkt hij mee aan het ontwikkelen van vernieuwde vormen van communicatie, samenleven, hulpverlening en management die bijdragen aan een duurzame samenleving.
Dat hij enorm gedreven is, blijkt uit zijn hele persoon. Zijn lezing tijdens de PSC-dagen was niet voor niets een druk bezocht onderdeel en ook uit alle filmpjes op internet blijkt dat hij een enthousiast en begenadigd spreker is. In de jaren ’90 van de vorige eeuw werd zijn naam vooral verbonden aan de NLP. In 1995 richtte hij De School voor NLP op. De laatste drie jaar treedt hij vooral naar buiten met het vorkmodel.
Hoe is je interesse gewekt in de NLP?
Vandamme: “In 1991 ben ik begonnen als psychotherapeut. Ik had mijn eigen praktijk en werkte voornamelijk ‘client centered’. ‘Client centered therapie’ is een therapeutische aanpak die in de jaren ’60 van de vorige eeuw werd geïntroduceerd door de Amerikaanse psycholoog Carl Rogers. Bij deze aanpak staat de cliënt centraal. Als therapeut heb je geen vooroordelen, ga je uit van het positieve en luister je vooral heel goed naar de cliënt. Vragen als: ‘Als ik je goed begrijp…’ zijn bij deze aanpak vaak gesteld. Maar voor mij bleek dit niet voldoende. Ik had mooie contacten met mijn cliënten, maar ik miste de bagage. Ik miste een methodiek. Via een vriend ben ik toen in contact gekomen met NLP. Ik heb een opleiding NLP gevolgd en daarna een opleiding tot NLP-trainer en tot Master Trainer. Voor mij was NLP een manier om met behulp van modellen en technieken mensen te helpen in hun voortgang.”
De NLP was voor jou de methodiek die je miste bij de client centered-aanpak. Kun je uitleggen hoe de ontwikkelingsgerichte benadering is ontstaan?
“Eigenlijk zie ik in mijn eigen biografie een aantal elementen. Het eerste element is de client centered-aanpak. Deze staat voor het contact met de cliënt. Het tweede element is NLP dat zorgt voor de structuur en het realiseren van een doel. Het derde element is de coachende aanpak. Voor mij ontbrak er namelijk nog iets. Het werken met een cliënt was meer dan goed luisteren, de juiste vragen stellen en een verhaal vertellen. In de jaren negentig wilden we stoppen met ’therapeutisch’ bezig zijn; we wilden dat mensen scheppend zouden omgaan met hun leven.
In die tijd was de term coaching nog heel onbekend. In 1994 kreeg ik een boekje in handen van Verhoeven: De manager als coach. Het ging erover dat medewerkers de regie over zichzelf in eigen handen moeten houden. Kortom, het ging over zelfsturing. En dit was precies waar het mij om ging. Ik wilde mensen helpen met het verbeteren van hun zelfsturing. Ik wilde scheppend bezig zijn en ontwikkeling stimuleren.
Door dit boek leerde ik de term ‘coach’ kennen en het heeft even geduurd voor ik met deze term ben gaan werken. Niet alleen ík moest aan de term wennen, maar ook de buitenwereld. De term was zo onbekend dat ik wel eens rare gesprekken heb gehad hierdoor. Zo dacht iemand dat ik als coach mee zou kunnen helpen met het opruimen van de zolder. Iemand anders wilde ook wel een coach en sprak het uit als co-ach. De laatste 10 jaar zijn mensen pas echt bekend met de term coach en coaching.”
Dus element 1 is de client centered-aanpak, element 2 NLP en element 3 het coachen. Welk element volgde hierop?
“Het vierde element ontstond eigenlijk begin van deze eeuw. Als coach werk je met personen. En mensen zijn complexe wezens. Met coaching werd vooral resultaatgericht gewerkt. Bijsturing van gedrag stond centraal, liefst zo snel mogelijk en ‘evidence based’. Werken met de totale persoon was er nog niet bij. Dat miste ik. En daarom ben ik toen begonnen met het spreken van ontwikkelingsgericht coachen. Het gaat in coachen niet alleen over resultaten en gedragsverandering, het gaat over de ontwikkeling van de totale persoon. Patronen zijn hierbij heel belangrijk. Ieder mens heeft patronen en die zijn al heel vroeg in het leven ontstaan. Het duurt jaren om te werken aan deze patronen. Voor mij zijn patronen en ontwikkeling onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het vierde element is dus de koppeling van alles wat een mens meemaakt in zijn leven aan persoonlijke ontwikkeling.”
In 2003 kwam jouw boek Handboek ontwikkelingsgericht coachen uit. Dat is een erg succesvol boek geworden.
“Het is een heel technisch boek dat in veel coachings- en counselingsopleidingen als handboek gebruikt wordt. Het hoofddoel van dit boek is het aanreiken van kapstokken om het ontwikkelingsgerichte aspect in coaching methodisch te kunnen hanteren. Het uitgangspunt is dat, als je mensen vooruit wil helpen in hun ervaringen, activiteiten of projecten, je meer moet doen dan ondersteunen of acties opvolgen. Het ontwikkelingsgerichte aspect bestaat eruit na te gaan hoe de persoon alles wat hij doet en meemaakt, kan inbedden in zijn identiteitsontwikkeling en van daaruit een grotere zelfsturing eigen maakt.”
Toch ben je nu weer een stap verder gegaan?
“De laatste drie jaar van mijn leven zijn een reactie op het Handboek en een stap verder in mijn biografie. Wat me in de voorbije periode opviel, was het enorme navelstaren. Het ‘ikke’ werd zo belangrijk. Wat zijn mijn talenten? Wat is mijn passie? Wat is de zin van mijn leven? Dat zijn nu de belangrijke vragen. Op een bepaald moment vroeg ik mij af: ‘Waar zijn we mee bezig? Ben ik nu niet het individualisme juist nog meer aan het versterken met al dat coachgedoe?’ Ik werd ook gevoelig voor wat er in de wereld aan het gebeuren was: de financiële crisis in 2009, maar ook de opwarming van het klimaat en de teloorgang van de natuur.
Ik heb toen een sabbatical genomen en dat heeft een hele transformatie teweeggebracht. Deze periode heb ik doorgebracht in Findhorn in een ecocommunity. Deze ecogemeenschap is een voortdurend experiment in bewust leven. Bewoners verbouwen onder andere hun eigen eten, wekken stroom op en zuiveren afvalwater. Deze ervaring heb ik mee naar huis genomen en toegepast in mijn eigen manier van leven, maar ook in mijn visie op coaching. Zo is het vorkmodel tot stand gekomen.”
Het vorkmodel heeft te maken met bewustzijn en bewustwording?
“Ja, het vorkmodel is een coachingsmethode waarin bewustzijn van de wereld, bewustzijn van je omgeving wordt meegenomen. Het verbindt het individu aan het grotere geheel. De coachingsvraag ‘Wat zijn mijn talenten?’ wordt dan ‘Wat ga ik doen met mijn talenten in het grotere geheel?’ Je kunt pas echt je talenten ontdekken als je deel uitmaakt van het grotere geheel en je afvraagt wat de wereld met je doet.
De meeste gezondheidswerkers beseffen dit wel en willen hun cliënten ook wel wakker schudden, maar weten niet hoe ze dit op moeten pakken. Daarom heb ik deze visie vertaald in een methodiek. Ik vind het namelijk heel belangrijk om als gezondheidswerker mensen te helpen met het leiden van een zinvol en duurzaam leven.”
Ook in je eigen leven is er veel veranderd?
“Ja, zo heb ik bijvoorbeeld bij thuiskomst uit Findhorn mijn auto verkocht. Ik doe nu alles met het openbaar vervoer en mijn vouwfiets. Ook heb ik een moestuin aangelegd waar ik allerlei gewassen verbouw en houd ik kippen. Mijn huis is milieuvriendelijk geïsoleerd. Dit doe ik niet alleen om kosten te besparen. Het is vooral bewust en duurzaam leven. Het levert me een ander soort geluk op dan het geluk via succes en consumptie.
Mijn werkplek thuis is direct aan het raam aan de straatkant. Het is haast een etalage. Zo kan ik iedereen zien en iedereen kan mij zien. En ik groet iedereen die voorbij komt. Dit werkt uit op de hele buurt. We leren elkaar als buren kennen en daardoor ontstaat een gemeenschapsgevoel. We helpen elkaar. De buurman brengt mij zijn groenteafval voor de kippen en als ik eitjes over heb, geef ik die weer aan hem. Zo ontstaat een soort ruilgeest. Overigens zit ik ook in het bestuur van de plaatselijke ruilgroep (LETS). Dit is een groep mensen die producten en diensten met elkaar ruilt. Daarnaast doe ik nog ander vrijwilligerswerk, geef ik gratis workshops en ben ik bezig een proefschrift te schrijven. Dit alles doe ik vanuit mijn sterke engagement naar de wereld. En ik krijg er zoveel voor terug. Het brengt me voldoening en tilt me naar een heel ander niveau van geluk in mijn leven.
Dit wil ik ook in mijn professionele leven doorvoeren. En ik wil laten zien dat een coach of therapeut zijn eigenheid in mag zetten. Je hoeft jezelf niet uit te schakelen en je mag de zaken opentrekken. Ervan uitgaand dat de therapeut of coach verder is in zijn ontwikkeling, kan hij dit verschil in ontwikkeling inzetten. Dit leidt tot interactie en zo kunnen cliënt en coach in alle veiligheid met elkaar nieuwe mogelijkheden ontdekken.”
Hoe ziet het vorkmodel er precies uit?
“Het vorkmodel bestaat uit 4 sporen. Eigenlijk heb ik ze allemaal al benoemd. Het eerste spoor is het project of de concrete uitdaging. Dit komt overeen met de klassieke coaching. Het tweede spoor is de zelfsturing. Hoe is iemand bezig met zijn project? Er is veel winst te boeken door te kijken HOE je bezig bent in je leven. Het derde spoor is de identiteit. Dit heeft te maken met de levensloop van de cliënt. Het vierde spoor is de wereld. Wat gebeurt er in de wereld in relatie tot de cliënt.
Ik zal een voorbeeld geven: een cliënt is zwaarlijvig en wil 20 kilo minder wegen. De cliënt volgt een dieet. Dat is het project. Hoe is deze persoon hiermee bezig? De meeste mensen doen een dieet op karakter. Ze vergeten meestal dat overtuigingen en zelfbeelden ook een rol spelen. Door innerlijke onderhandeling kan zoiets uitvoerbaars als een dieet, duurzamer resultaat opleveren. Dit is de zelfsturing.
Om de 20 kilo ook daadwerkelijk kwijt te raken en niet meer terug te krijgen zal iemand zijn levensstijl ofwel identiteit aan moeten passen – levenslang. Het dieet is gedaan na 3 weken, maar de levensstijl en herschikking van waarden moet levenslang verder gaan.
Dan is er het vierde spoor: als coach kun je deze cliënt voorleggen dat 25% van de bevolking zwaarlijvig is. Dus, is dit alleen zijn probleem of is het een cultureel patroon? Is deze groep mensen slachtoffer van de voedingsindustrie die mensen zoet wil houden? In wat voor soort wereld wil deze cliënt leven en hoe wil hij zijn kinderen opvoeden? Met deze vragen koppelt de coach het probleem aan het grotere geheel, namelijk de maatschappij en zijn gezin. Door samen met de cliënt te bezinnen op dieperliggende culturele patronen ontstaat er bij de cliënt meer bewustzijn over zijn leven. We moeten ervan afstappen om problemen te individualiseren. Bijna alle problemen zijn eigenlijk maatschappelijke problemen. Als de cliënt dat begint te zien, heeft hij een extra hefboom om met zichzelf aan de slag te gaan. Met zichzelf aan de slag gaan, is dan tegelijk de keuze om het anders te doen dan wat economie en maatschappij ons voorspiegelen.”
Op 3, 10 en 31 oktober 2012 vindt de Vorktraining plaats. Kun je hier wat meer over vertellen?
“Sinds drie jaar verzorgt het Vandamme Instituut de Vorktraining. Ik heb dit instituut samen met mijn collega Jikke de Ruiter opgericht. De bedoeling is de ontwikkelingsgerichte benadering en, meer specifiek, het vorkmodel te promoten. Tijdens de training willen we de methodiek aanleren. De eerste twee trainingsdagen worden door Jikke de Ruiter gegeven. We zullen uitleggen hoe de vork werkt en gaan oefenen met elkaar. Eigenlijk is de vork heel logisch. Het is een model dat cliënten en hulpverleners helpt. Elk spoor in het model heeft zijn eigen voortgang.
Het vierde spoor is het moeilijkste onderdeel van het model. Gelukkig zijn steeds meer hulpverleners het ermee eens dat dit onderdeel er wel bij hoort. Eigenlijk is hulpverlening net als onderwijs: ze moet bijdragen aan het ontwikkelen van de maatschappij. In een coachingstraject ontwikkelt een cliënt niet alleen een persoonlijke voortgang, maar ook een visie op de wereld. Want het één kan niet los worden gezien van het ander. Het wordt door alle ontwikkelingen in onze wereld steeds duidelijker dat we hiervoor allemaal verantwoordelijkheid moeten nemen. Tijdens de training leren we hoe je dit kunt doen.
Senioren in het vak, coaches die veel ervaring hebben met gesprekstraining, kunnen na de Vorktraining direct aan de slag met het vorkmodel. Junioren kunnen het model gebruiken om meer inzicht te krijgen in zichzelf en zichzelf verder te ontwikkelen.”
Met dank aan Rudy Vandamme voor het enthousiast delen van zijn kennis, inzichten en zijn visie op de wereld.
www.vandammeinstituut.com / www.coaching-co.be / www.nlp.be
