Door: Marja den Otter
In ziekenhuizen overlijden jaarlijks 2000 patiënten als gevolg van potentieel vermijdbare medische fouten. En dan zijn er nog de incidenten zonder dodelijke afloop. Voor de partijen die dit aangaat (zowel zorgverleners als patiënten), leveren deze situaties veel stress en verdriet op. Maar veel aandacht voor individuele incidenten is er niet. Wim van der Pol wil met zijn nog jonge praktijk Amiz daarin verandering brengen. Hij helpt patiënten en zorgverleners die met een incident te maken krijgen, waarbij hij zowel oog heeft voor de medisch-inhoudelijke kant als voor de emotionele gevolgen van de zaak.
Wim van der Pol is van origine ziekenhuisapotheker. Van 1974 tot 2011 werkte hij voor enkele algemene ziekenhuizen, psychiatrische instellingen en voor instellingen voor verstandelijk gehandicapten in Nederland. Daarnaast was hij jarenlang betrokken bij meldings- en vertrouwenscommissies en tuchtcolleges. Het directe contact met de patiënt, dat heeft hij tijdens zijn loopbaan het meest gemist, zegt hij.
Na zijn pensionering besloot hij daarmee iets te gaan doen en zette een praktijk op voor zowel patiënten als zorgmedewerkers die te maken hebben met een medisch incident. “Ik heb er behoefte aan om mensen te helpen als het fout gaat of fout dreigt te gaan. Patiënten komen nu te vaak in de kou te staan.” Van der Pol wil patiënten en zorgmedewerkers gidsen. Niet alleen medisch-inhoudelijk, maar ook op emotioneel gebied. Voor dat laatste volgde hij een opleiding als counselor/therapeut. Dat deze vorm van hulp nodig is, daaraan twijfelt hij niet. Voorbeelden heeft hij genoeg. Zo werd zijn hulp kortgeleden ingeroepen door een patiënt die in het kader van een kankerbehandeling een overdosis cytostatica had gekregen. Onder meer als gevolg hiervan kreeg de patiënt diabetes. Hij vroeg zich sterk af of hij nu voor de rest van zijn leven diabetespatiënt zou blijven. Binnen het ziekenhuis was er niemand die hem hierop een antwoord gaf. Maar er was ook niemand die zich had verdiept in de achtergrond van deze vraag. De patiënt was namelijk in familiekring geconfronteerd met een ernstig verloop van diabetes. Daaruit kwam zijn ongerustheid voort. “Ik ben voor hem gaan uitzoeken hoe lang die ziekte zou kunnen duren. Daarvoor heb ik literatuur bestudeerd en specialisten geraadpleegd. Het bleek dat de ziekte hooguit vijf tot zes weken zou aanhouden. Dat kon ik hem al heel snel vertellen. Toen de man dit wist, heeft hij geen klacht meer ingediend.” De moraal van dit verhaal is dat hoe eerder dergelijke zaken worden aangepakt en duidelijkheid kan worden gegeven, hoe beter dat is.
“De eerste 48 uur na een incident gaat er veel fout en gaan er veel gegevens verloren. In die uren moet je erbij zijn. Men zou mij vlak na een incident moeten inhuren. Maar in de praktijk blijkt dat moeilijk te zijn.” Toch valt er juist dan winst te boeken. Als zaken snel duidelijk kunnen worden gemaakt, zijn de emoties nog niet zo hoog opgelopen. Blijft een zaak vijf, zes weken liggen, wat gebruikelijk is in een klachtenprocedure (tuchtzaken duren nog veel langer), dan hebben mensen zich emotioneel vaak al zo ingegraven dat het veel lastiger is er nog uit te komen.
“Het counselen is heel erg nodig, dat heb ik wel gemerkt.” Zowel van de patiënt als van de zorgverleners die ook een beroep op Amiz (Advisering Medische Incidenten in de Zorg) kunnen doen. Van der Pol noemt als voorbeeld de ontreddering van een afdeling waar een kind was overleden na toediening van een verkeerd geneesmiddel. “De afdeling was helemaal van slag. De verpleging wist niet hoe zij dit moest aanpakken. Hoe ga je om met een incident? Dat is een complex psychosociaal traject. Ik probeer in het eerste stadium de emotie te kanaliseren, de zaak te analyseren en later ook verbetervoorstellen te doen.” Hiervoor heeft Van der Pol een methode ontwikkeld, het Prismagister. Amiz (een knipoog naar de veel gebruikte term onder medici: amice) wil onafhankelijke, professionele begeleiding bieden, advies en ondersteuning geven en vooral snel werken. “Zorgmedewerkers kunnen desgewenst patiënten of familieleden wijzen op het bestaan van de nieuwe praktijk. Een uitgebreide zorgverzekering dekt zelfs de kosten van de therapeutische gesprekken”, aldus Van der Pol.
Praktijkvoorbeelden
Een patiënt met een bloedziekte krijgt van de apotheek medicijnen met een veel langere gebruiksperiode dan was voorgeschreven door de specialist. De eigen afweer is sterk verminderd en er is diabetes ontstaan. Amiz onderzoekt in overleg met de familie de oorzaken. Deze worden besproken met de betrokkenen en de voorgestelde verbeteringen blijken voor meer geneesmiddelen te gelden. De patiënt en familie worden goed begeleid in het herstelproces dat maanden nodig heeft. Men is dankbaar voor de duidelijkheid en dient geen klacht in.
Een patiënt krijgt maandenlang verkeerde medicijnen door een bereidingsfout van de apotheek. Doordat de patiënt de nieuwe medicijnen steeds bij de oude stopt in een grote doos, valt het niet op dat de medicijnen niet goed werken. Na maanden uitgebreid lichamelijk onderzoek worden de medicijnen onderzocht. Tussen de goede medicijnen zitten heel sterk werkzame medicijnen die aanzienlijke endocrinologische schade aanrichten. Amiz bespreekt de schade, de oorzaak en de gevolgen en stelt een rapport op over de complexe gebeurtenissen. De patiënt krijgt weer vertrouwen en dient geen klacht in.
Een patiënt voelt zich plotseling ernstig ziek en beroerd en belt de huisartsenpost. Deze stelt een paar vragen en adviseert paracetamol. Na een paar dagen wordt de alleenstaande patiënt thuis in deplorabele toestand aangetroffen en belandt op de intensive care. Na wekenlang herstel wordt het voorval met Amiz besproken. Deze adviseert het Tuchtcollege in te schakelen om in het bezit te kunnen komen van alle gegevens van de huisartsenpost. Na het beluisteren van de opgenomen gesprekken wordt zowel voor de patiënt als voor de huisartsenpost duidelijk dat de ernst van de situatie niet helder is verwoord en bevraagd. De patiënt is blij met de begeleiding door Amiz.
Wim van der Pol is apotheker en counselor/therapeut in gesprekstherapie. Hij helpt patiënten en mensen, werkzaam in de zorg, die hulp nodig hebben bij of na risicovolle medische behandelingen of medicatie.
www.amiz.nl
