Door: Jan Jaap van Hoeckel
Hoe komt het toch dat wij ongelukkig worden op de automatische piloot, en dat gelukkig worden zo’n ongelooflijk moeilijke klus is? Wat is dat in ons? Als iemand kwaad wordt, vinden we dat hij moet dimmen. Als iemand niet doet wat je zegt, zijn we teleurgesteld. Als het regent, denken we: wat een rotweer! Als iemand kritiek op ons heeft, denken we: waar bemoei je je mee? Zo doen we, en dit is nou precies de manier waarop we ongelukkig worden of blijven…
Ouders en opvoeding
Al enige tijd geleden reden mijn voormalige therapeut en ik samen naar een afspraak. Mij was gevraagd om de Vereniging voor Vrijgevestigde Therapeuten te adviseren over haar houding ten opzichte van de minister in verband met de vergoedingen. Op een gegeven moment zei ik: “Nou heb je al zoveel mensen tegenover je gehad, misschien wel duizend of meer. Zou jij me kunnen zeggen of er een gemeenschappelijk factor is bij al deze mensen, een grondoorzaak waardoor ze jouw hulp nodig hebben om hun leven weer op de rails te krijgen?” Hij aarzelde geen moment: “Ouders en opvoeding, daar zit het. Bij iedereen, niemand uitgezonderd!”
Zijn stelligheid verbaasde me niet; ook ik had al lang het vermoeden dat er iets schortte aan de manier waarop we worden opgevoed, waarop onze ouders ons meenemen op hun pad waarbij ze in de meeste gevallen hun eigen opvoeding als referentie zien.
Nogal ongenuanceerd zeg ik wel eens: de eerste twintig jaar van ons leven leren we van alles aan en af. Vervolgens hebben we de volgende twintig jaar – of misschien nog wel langer – nodig om weer aan te leren wat we hebben afgeleerd en af te leren wat we hebben aangeleerd, waardoor we weer terug zijn bij af. En daarna zijn ons hopelijk nog de nodige jaren gegund om aan ons geluk te bouwen waardoor we eindelijk volop van ons leven kunnen genieten.
Bewustzijn
Als het zo is dat ouders en hun manier van opvoeden in veel gevallen kennelijk niet leiden tot evenwicht bij hun kinderen, ligt de vraag voor de hand: hoe moet het dan wel? Ik ben ervan overtuigd dat het anders kan en moet, maar hoe? Bewustzijn speelt hier naar mijn mening de hoofdrol. Je bewust zijn van de dingen die je denkt, zegt en doet. Wat denk, zeg en doe ik eigenlijk? Waarom doe ik dat? Wat doet dat met mezelf? Wat doet dat met een ander? Word ik er gelukkig van? En de ander? En zo niet, hoe kan het anders?
De automatische piloot speelt ons parten. Willen we als ouders onze kinderen in evenwicht opvoeden, dan zullen we de automatische piloot toch het raam uit moeten knikkeren. Dat geldt voor ouders die de verantwoordelijkheid hebben voor hun kinderen en dat geldt in wezen voor iedereen die een gelukkig leven wil leiden.
Mensenadviseur
Vanaf mijn twintigste ben ik actief in de communicatiebranche. Ik werkte als copywriter bij Amerikaanse reclamebureaus in Amsterdam en later in mijn eigen bureau in Zuid-Nederland. Juist in dit vak moet je wel heel goed begrijpen waarom mensen doen wat ze doen. Wat ze bezielt om hun leven op een bepaalde manier te leiden, wat drijft ze? De reclamewereld maakt gebruik van die wetenschap om mensen te verleiden en aan te sporen bepaalde producten/diensten te kopen en te gebruiken. Overigens kan de reclamewereld niet opboksen tegen de persoonlijke ervaring van mensen. Bevalt een product niet, dan kan zelfs een miljoenenkostende reclamecampagne ze niet op andere gedachten brengen.
De stap van communicatieadviseur naar ‘mensenadviseur’ is niet zo groot. Zeker niet voor mij, gezien de inhoud van mijn rugzak, waarin vele jaren therapeutbezoek zijn opgeslagen. Ook ik heb de lange weg moeten gaan van een ongelukkig naar een gelukkig leven. Samen met mijn therapeut ben ik van mijn ongelukkige leven gegroeid naar een soort nulpunt. Van daaruit moest ik het zelf doen, van nul naar honderd procent gelukkig. En ook dat is een lange, lange weg… met het vooruitzicht dat volledig geluk gewoon niet bestaat.
Goedinjevel.nl
In 2010 ben ik begonnen met mijn website www.goedinjevel.nl, waarop ik ongeveer om de tien dagen een column schrijf over ons dagelijkse leven, over de doodnormale dingen die we meemaken, de vragen die op ons afkomen, de situaties waarin we verzeild raken. Verhalen die voor menigeen direct herkenbaar zijn. En in elke column geef ik een hint hoe je met deze situatie om zou kunnen gaan, waardoor je je misschien wat prettiger zou kunnen voelen. In september 2012 is daaruit mijn boek ontstaan ‘Wie heeft ons in godsnaam geleerd dat regen slecht weer is?’ dat goed aanslaat in de markt. Binnenkort is het boek aan de tweede druk toe.
Geluk is maakbaar
Sonja Lyubomirsky schreef het al in haar boek ‘De maakbaarheid van het geluk’: iedereen kan gelukkig worden. En niet alleen gelukkig, nee supergelukkig. Dat is haar conclusie na vele jaren intensief onderzoek. Wetenschappelijk heeft zij aangetoond dat ons geluk drie componenten heeft. Het stuk dat genetisch bepaald is, dus in wezen onveranderlijk, is het grootst: vijftig procent maar liefst. Onze omstandigheden, het tweede stuk, beslaat slechts een schamele tien procent. Veel mensen zijn ervan overtuigd dat de omstandigheden hun geluk bepalen: Had ik maar meer geld, had ik maar een groter huis, had ik maar een leukere baan, een aardige partner, een huisje in Frankrijk, scheen de zon maar wat vaker, was mijn baas maar leuker… Het is geen wonder dat veel mensen hun geluk niet kunnen vinden zolang ze binnen die tien procent blijven zoeken…
Blijft over veertig procent. Dat is ons dagelijks leven, ons denken, zeggen en doen, de manier waarop we met ons leven omgaan. Daar hebben we alle invloed op. In dat stuk wordt ons geluk door onszelf bepaald. Daar ligt voor iedereen de mogelijkheid om een hoge mate aan geluk te bereiken!
Onderzoek naar geluk
Nederlanders zijn een zeer gelukkig volkje. Dat wijzen veel nationale en internationale onderzoeken uit. We scoren zo’n 80 tot 90%! Wat opvalt bij deze onderzoeken is, dat er nauwelijks of geen verschil wordt gemaakt tussen ‘je prettig voelen’ en ‘gelukkig zijn’. Of tussen ‘je rot voelen’ en ‘niet gelukkig zijn’. Terwijl dat naar mijn mening een groot verschil is. Voor mij een reden om in augustus 2012 via mijn website een eigen onderzoek te starten naar ons geluk.
In de begeleidende column heb ik het onderscheid aangegeven tussen ‘gelukkig zijn’/’niet gelukkig zijn’ en onze wisselende gevoelens als leuk/niet leuk, prettig/onprettig, vreugde/verdriet. Je een keer rot voelen betekent immers nog niet dat je ongelukkig bent. En soms plezier hebben maakt je nog niet gelukkig. Geluk kun je vergelijken met ons klimaat, onze wisselende gevoelens met het weer. Ons land heeft een zeeklimaat, wat een constante factor is. Binnen dat klimaat kan het zeer verschillend weer zijn: zon, kou, sneeuw, regen, storm, bewolkt, hitte, hagel, alles is mogelijk. Geluk, maar ook ongeluk is als het klimaat: een langetermijnstatus met weinig fluctuaties. En daarbinnen word je geconfronteerd met wisselende gevoelens, zoals het weer. Leuk, verdrietig, opgewonden, down, uitgelaten, gekwetst, blij…
“Geluk is het besef dat je knoppen hebt en dat je in staat bent ze om te zetten.”
Vervolgens heb ik ze het volgende voorgehouden. Veel mensen die ongelukkig of in ieder geval niet gelukkig zijn, hebben het gevoel dat dat komt door de omstandigheden waarin ze verkeren. Terwijl er mensen zijn in dezelfde omstandigheden die helemaal niet ongelukkig zijn. Het zijn niet de omstandigheden die mensen ongelukkig of gelukkig maken, maar de manier waarop ze ermee omgaan, de manier waarop ze sowieso in hun leven staan. Vanuit die wetenschap heb ik geluk als volgt gedefinieerd: ‘Geluk is het besef dat je knoppen hebt en dat je in staat bent ze om te zetten.’
Aan de deelnemers werd gevraagd om het voorgaande goed in zich op te nemen. Als zij het begrepen en er zich in konden vinden, kregen zij een simpele keuze voorgelegd: 1. Ja, ik voel me gelukkig. 2. Nee, ik voel me niet gelukkig.
Minder mensen gelukkig
In totaal hebben 176 mensen aan het onderzoek deelgenomen. 115 personen gaven aan gelukkig te zijn, 61 voelden zich niet gelukkig. In procenten en afgerond komt het erop neer dat 65% zich gelukkig voelt en 35% aangeeft dat niet te zijn. Dit beeld is minder rooskleurig dan de cijfers die vaak bij nationale onderzoeken naar boven komen. Bij navraag bleken sommige respondenten hun mening over hun eigen geluksstatus naar aanleiding van de toelichting bij dit onderzoek herzien te hebben. Vooral mensen die hun geluk afmaten aan de incidenten in hun leven, bleken nu toch tot een ander inzicht te zijn gekomen. Hetzelfde effect had de gegeven geluksdefinitie op sommige personen.
Jan Jaap van Hoeckel (1941) is de schrijver van het boek ‘Wie heeft ons in godsnaam geleerd dat regen slecht weer is?’ en de drijvende kracht achter de website goedinjevel.nl. Hij schrijft vanuit zijn lange levenservaring en zijn werk als communicatieadviseur, mediator en coach. Hij begeleidt mensen die vastlopen in hun leven en de behoefte hebben om weer losgetrokken te worden. Over zijn boek, en met name de inhoud, geeft hij regelmatig voordrachten.
Stap uit de automatische piloot
Wil je zelf leren om vaker bewust te handelen in plaats van vanuit de automatische piloot? Bekijk ook de andere artikelen uit deze editie van PSC Magazine, of lees meer betrouwbare achtergrondinformatie over mindfulness via Thuisarts.nl.
