Stressbeheersing met adaptogenen
Goede stressbeheersing begint bij het herkennen van signalen van het lichaam. Adaptogenen kunnen daarbij helpen: ze ondersteunen de stressbeheersing op een natuurlijke manier. Meer weten over adaptogenen? Lees ook ons overzicht van PSC Magazine 2013 artikelen over dit thema.
Door: Reinhard Verlinden
Negatieve stress is toch wel een schaduwzijde van onze moderne maatschappij. Presteren staat centraal, voor ontspanning is nauwelijks nog tijd. Dit laat zich voelen in een toenemend aantal patiënten met angsten, slaapproblemen, vermoeidheid of burn-out.
Hoe dynamisch is het aanpassingsvermogen van het menselijk lichaam? Welke signalen stuurt het lichaam uit?
Gedurende de lezing van Reinhard Verlinden op de eerste PSC-dag in 2013 krijgt u een deskundige kijk op de fysiologie van de stressrespons en inzicht in de mogelijkheden van een natuurlijke aanpak met behulp van klinisch bewezen plantenextracten en nutriënten in stressondersteuning.
Negatieve stress
Tegenwoordig lijden steeds meer mensen aan negatieve stress. De Amerikaanse psychoanalyst, Herbert Freudenberger, bedacht de term “burn-outsyndroom” in 1974. Sindsdien kreeg deze aandoening steeds meer vaste voet op Europese bodem. Emotionele uitputting, sociaal isolement, prikkelbaarheid, verlies aan persoonlijkheid en ondermaatse prestaties zijn kenmerkend voor dit syndroom. Dikwijls is een veeleisende baan met weinig autonomie of promotieperspectief een bron van ergernis waardoor het klachtenpatroon ontstaat. Maar er is niet alleen de druk in het professionele leven, steeds vaker is men eveneens privé drukbezet, of er zijn bijvoorbeeld financiële problemen, verkrampte contacten met andere mensen, conflicten met de partner of een scheiding, waardoor negatieve stress ontstaat.
Negatieve stress gaat gepaard met fysieke en mentale problemen: slapeloosheid, nerveuze hartklachten, maagdarmproblemen, vermoeidheid, gebrek aan creativiteit, agressie, depressies, angststoornissen, chronische pijn of hoofd-, nek- en rugklachten door een voortdurende aanspanning van spieren. Chronische stress leidt zelfs tot een onderdrukking van het immuunsysteem waardoor herhaaldelijk infecties aan de bovenste luchtwegen ontstaan.
En wist u dat het immuunsysteem het meest doeltreffend werkt als we slapen? Dat negatieve stress leidt tot slapeloosheid verklaart al grotendeels waarom het immuunsysteem bij stress niet zo goed werkt. Slapen is herstellen, zowel fysiek als mentaal. Eén van de geheimen van de mediterrane levenswijze is de legendarische siësta. De 90-plussers uit de MEDIS-studie (Mediterranean Islands Study) hadden deze hoge levensverwachting te danken aan hun trouw aan het traditioneel mediterrane dieet, stoppen met roken en hun siësta.
Stressbeheersing
Hoe stressgevoelig bent u? U hoort het graag zeggen: verbeter uw werkomgeving, kom uit uw sociale isolement en orden uw privéleven om te ontsnappen aan de slepende gevolgen van stress. Eenvoudig is het niet! Als u bepaalde situaties niet kunt veranderen, kunt u toch uw stressprobleem verminderen door uw kijk op de situatie te wijzigen, aan bewustzijn te doen, te relativeren. Professionele hulp, gedoseerde lichamelijke activiteit en enkele goed gekozen nutriënten of kruiden kunnen hierbij helpen.
Nutricijnen zullen de oorzaak van de stress niet wegnemen, maar ze geven meer kracht om boven de problemen te staan. Dat er een verband bestaat tussen de nutriëntenstatus en de psychische toestand van een individu stelde men onder meer vast in onderzoek bij gevangenen: Britse criminelen waren aanzienlijk minder agressief toen ze meer vitaminen, mineralen en essentiële vetzuren gebruikten.
Wie door aanhoudende stress gewicht blijft verliezen, een gebrek aan eetlust ervaart en zich steeds zwakker voelt, kan in het scenario van bijnieruitputting beland zijn. De bijnieren stellen het lichaam in staat een extra inspanning te leveren om met stress om te gaan. Ze produceren stoffen die nodig zijn bij ontstekingsreacties, de stofwisseling, het regelen van de vochtbalans, de bloeddruk, de doorbloeding van onze weefsels en het immuunsysteem. Nutricijnen met vitamine C, vitamine B5, vitamine B6 of bijnierextracten zullen de bijnierfunctie ondersteunen. Ook met kruiden en planten kan men aan de slag, mits ze juist gedoseerd zijn en van hoge kwaliteit.
Adaptogenen en plantaardige rustbrengers
Adaptogenen zijn planten die het lichaam ondersteunen om weerstand te bieden aan de effecten van stress. Ze helpen het lichaam adapteren (aanpassen) aan diverse stressfactoren. In 1969 vatten de wetenschappers dr. Brekhman en dr. Dardymov de eigenschappen van een adaptogeen samen in een definitie. Die luidt als volgt: een adaptogeen biedt een brede antistresswerking, herstelt in het lichaam wat door de stressfactor werd veranderd, en zal zelf de normale lichaamsfuncties niet méér dan nodig beïnvloeden. Reeds in 1946 begreep dr. Hans Selye dat een stressrespons uit drie fasen bestaat: een alarmfase, een weerstandsfase en een uitputtingsfase.
Adaptogenen helpen om de weerstandsfase op te bouwen zodat u niet in de uitputtingsfase terechtkomt. Bij vermoeidheid helpen ze zowel concentratie, prestatie als uithoudingsvermogen verbeteren. Ze doen dit via een beïnvloeding van de hersenen en de bijnieren. Adaptogenen verhogen de vitaliteit zonder de bijwerkingen die eigen zijn aan stimulerende middelen zoals cafeïne, nicotine of amfetamines. Adaptogenen induceren een traag herstel na een uitputtende fysieke belasting, uitputting van het energieniveau of slapeloosheid.
Deze korte beschrijvingen van enkele belangrijke adaptogenen wil ik u graag vast meegeven:
Siberische ginseng (Eleutherococcus senticosus) staat bekend als de plant die Russische atleten hielp/helpt ondersteunen. De plant is geliefd bij sporters omwille van de prestatieverhogende impact waaronder een betere aanpassing aan een verlaagde zuurstofatmosfeer op grote hoogte en een beter uithoudingsvermogen. De plant wordt beschouwd als tonicum bij vermoeidheid en zwakte, concentratieproblemen en tijdens herstelperiodes. In een studie bij chronisch vermoeide patiënten ervoeren de deelnemers een verbetering in vitaliteit bij gebruik van Siberische ginseng.
Panax ginseng (Koreaanse ginseng) ondersteunt de geheugenfunctie tijdens de eerste uren na inname, hoewel dit kan samengaan met een vermindering van het aandachtsvermogen op dat moment. Met deze plant verhogen ook de fysieke prestaties, het uithoudingsvermogen en de zuurstofopname tijdens het beoefenen van sport. Of Panax ginseng een algemeen goed gevoel zal geven, hangt heel sterk af van de kwaliteit van het gebruikte preparaat. Wie veel koffie of thee drinkt, loopt een hogere kans op bijwerkingen bij gebruik van Panax ginseng.
Schisandra (Schisandra chinensis) induceert bij gezonde personen een beter uithoudingsvermogen, een fijnere motoriek en een hogere mentale capaciteit. Diverse klinische studies tonen het nut van schisandra bij psychiatrische aandoeningen (neurose, depressie, alcoholisme), griepepidemieën en uiteenlopende ontstekingsprocessen (aan sinussen, oren, longen, maag). Schisandra beïnvloedt de absorptie van tal van geneesmiddelen, alsook hun verdere verwerking in het lichaam.
Rhodiola (Rhodiola rosea) werd recent erkend als een adaptogeen voor patiënten met een algemene angststoornis of milde tot matig ernstige depressie. Het stresswerend effect was al eerder bevestigd in onderzoek tijdens nachtwerk (artsen op nachtronde) en examenperiodes (studenten). Bij de meeste personen verbeteren de motivatie, de alertheid overdag, de slaapbereidheid, het libido en de geheugenfunctie.
Andere planten of plantaardige stoffen hebben een uitgesproken kalmerende werking. Noemenswaardige voorbeelden van plantaardige rustgevers zijn:
L-theanine of Ɣ-glutamylethylamide is een uniek aminozuur dat bijna uitsluitend te vinden is in de theeplant. Het wordt niet ingebouwd in eiwitten zoals dit het geval is bij de andere aminozuren. L-theanine induceert 40 minuten na inname een grotere activiteit van alfa-hersengolven, wat erop wijst dat een relaxatietoestand intreedt. L-theanine laat ons ontspannen zonder slaperig te worden.
Haver (Avena sativa) wordt gebruikt bij zenuwachtigheid en slapeloosheid. De positieve invloed op de slaap is te danken aan de aanwezigheid van tryptofaan (voorloper van melatonine) en melatonine zelf. Melatonine wordt het slaaphormoon genoemd omdat het enkel ’s nachts wordt aangemaakt. In periodes met een heel drukke agenda kan uw slaap-waakritme van slag raken. Melatonine (en dus Avena sativa) helpt dan het bioritme normaliseren. Er bestaat een haverextract dat geselecteerd werd op de aanwezigheid van bestanddelen met een potentieel om het emotioneel welzijn en de geheugencapaciteit te ondersteunen.
Citroenmelisse (Melissa officinalis) wordt aangeraden bij spanning, rusteloosheid, prikkelbaarheid, krampen van het maagdarmstelsel en voor nerveuze slaapproblemen.
Kamille (Matricaria officinalis) is eveneens een aanrader bij maagdarmproblemen (krampen, opgeblazen gevoel, winderigheid) en milde slaapproblemen.
Valeriaan (Valeriana officinalis) verbetert bij langdurig gebruik het slaappatroon: men raakt gemakkelijker in slaap en ontwikkelt een diepere beginslaap. Valeriaan leidt niet tot afhankelijkheid en wordt vaak ingezet om de ontwenningsverschijnselen die optreden tijdens het afbouwen van benzodiazepines (slaapmiddelen) te verminderen. Voor overdag is valeriaan wat inzetbaar bij lichte nervositeit en spanning.
Een supplement moet stabiel, zuiver, veilig, goed opneembaar, fysiologisch actief en voldoende hoog gedoseerd zijn. Dit zijn een hoop criteria waar heel wat bij komt kijken. Het lijkt complex en dat is het ook. Daarom heb ik dit verhelderende boek geschreven. Het is een samenvatting van de kennis die ik verzameld heb uit bijscholingen, research en contacten met vooraanstaande gezondheidsprofessionals en universitaire onderzoeksgroepen.
Met mijn boek wil ik correct en genuanceerd informeren over de toepassing van supplementen in de complementaire gezondheidszorg. Ik wil een duidelijke kwaliteitshandleiding meegeven opdat iedereen de juiste vragen kan stellen aan zijn supplementenleverancier.
Reinhard Verlinden is auteur van het boek ‘Nutricijnen’. Verlinden studeerde als voedingsdeskundige af in 1982 te Leuven en is een autoriteit op het gebied van nutritionele geneeskunde. Vanuit zijn fascinatie voor gezonde voeding en natuurgeneeskunde bleef hij zich bijscholen in de nutritionele wetenschappen en publiceerde hij vele artikelen en columns.
Op vrijdag 31 mei, PSC-dag 1 van 2013, kunt u de lezing ‘Stressbeheersing in de praktijk; de rol van Nutricijnen’ bijwonen. Hier kunt u in korte tijd leren hoe u actieve planten- en kruidenextracten kunt inzetten in uw praktijk ter ondersteuning van uw cliënt.
Inschrijven? Ga naar www.pscdag.nl
