Rouw bij kinderen: wat helpt echt?
Rouw laat zich bij kinderen niet dwingen in een vast stramien: ieder kind verwerkt rouw op zijn eigen manier en in zijn eigen tempo. Meer achtergrond over rouwverwerking is te vinden op Wikipedia. Lees ook andere verhalen over rouw en verlies in PSC Magazine 2015.
Door: Deborah van Gelder
Omdat zij met flexibiliteit, niet wanneer wij het verwachten, niet op bevel of omdat een ander het ook doet, maar draagbaar, loyaal aan hun systeem en op hun geheel eigen wijze hun verlies dragen, als een vingerafdruk…
Een ervaring rijker
Mijn ervaringen met rouw toen ik zelf een kind was, spelen een belangrijke rol in mijn belangstelling voor de wereld van rouw van kinderen en hoe wij als volwassenen hiermee om kunnen gaan. Mijn overleving hierin heeft een aantal kwaliteiten ontwikkeld, die ik goed kan gebruiken in het begeleiden van kinderen en jongeren.
Pad van rouw
Ik heb geleerd dat het voor een kind niet vanzelfsprekend is om een veilig en warm gevoel te vinden bij een verlies, terwijl dat juist heel belangrijk is voor de verdere ontwikkeling. De dood van bv. een ouder, broertje of zusje ondermijnt de basisveiligheid van het kind in een gezin. Dit geldt ook voor andere vormen van verlies zoals ernstige ziekte van een gezins- of familielid. Het kind komt terecht op het pad van rouw. De kwaliteiten en handvatten waarover het kind al beschikt, bepalen hoe het om kan gaan met dit verlies. Volwassenen kunnen kinderen al vanaf zeer jonge leeftijd op een positieve manier helpen bij het ontwikkelen van deze kwaliteiten, bv. door over de dood te praten en te laten zien hoe je kunt omgaan met ‘kleine’ verliezen, zoals tegenslagen in het dagelijks leven.
Kinderboek en rouwmanteltjes
Drie jaar geleden, pas begonnen met de opleiding Land van Rouw, uitstroomprofiel kinderen en jongeren, bij Riet Fiddelaers, Sabine Noten en Gijs Visser, kwam ik ’toevallig’ de vlinder met de naam ‘rouwmantel’ tegen. Deze vondst beantwoordde aan mijn zoektocht naar een metafoor, die kinderen kan ondersteunen in rouw. Vervolgens ben ik deze vlinder vorm gaan geven in het kinderboek Lotte en het rouwmanteltje.
Het kinderboek gaat over Lotte. Samen met papa gaat Lotte vaak vlinders kijken. Lotte vindt de gele vlinder het allermooiste, papa de rouwmantel, omdat hij veel lijkt op een heerlijk warm jasje. Dan wordt papa ziek, zo ziek, dat de dokters hem niet meer beter kunnen maken. Lotte krijgt van papa een cadeau, een rouwmanteltje in de vorm van een vlinder. Het manteltje heeft zakjes om haar tekeningen, gedichtjes en andere herinneringen in te bewaren. Ze kan het aan doen, als een warm jasje, of ophangen. Ze is er heel blij mee, maar toch ook niet, want papa zal al gauw doodgaan. Lotte en het rouwmanteltje is een kinderboek over leven, doodgaan, verdriet, missen, loyaliteit en over het leven weer oppakken, met in je hart een speciaal plekje voor de overledene.
Ondersteuning
Het verhaal van Lotte laat in kindertaal en tekeningen zien dat alle gevoelens er mogen zijn en hoe je deze kunt uiten. Lotte gaat in het boek naar een lotgenotengroep voor kinderen. Hoe zij dit beleeft, samen met andere kinderen die ook te maken hebben met een verlies door de dood, wordt hier beschreven. Lotgenotengroepen voor kinderen en jongeren hebben vaak, juist door hun niet-therapeutische aard, een positieve uitwerking. Soms vragen ouders mij weleens hun kind individueel te begeleiden. Liever begeleid ik de ouder(s) zelf, omdat zij het dichtst bij hun kind staan. Vaak is een luisterend oor en bekrachtiging van de manier waarop zij het doen, voldoende voor hen om verder te kunnen.
De rups en de cocon
De rouwmanteltjes, voor kinderen van 4-11 jaar, zijn te bestellen via info@hartvoorrouwen.nl en kunnen op verschillende manieren, maar ook voor verschillende verliessituaties worden ingezet. Ook kan een rouwmanteltje door iedereen aan een kind met rouw gegeven worden.
Met buigen voor rouw in de wereld van het kind wil ik zeggen dat ieder kind op zijn eigen wijze rouwt en dat dit van volwassenen vraagt dit te verduren. Soms gebeurt het dat een kind tijdelijk stopt met rouwen. Door in te grijpen verstoren wij hiermee het persoonlijke en natuurlijke proces van het rouwende kind. Dit doet mij denken aan de rups die zich uit de cocon worstelt. Wanneer de rups tijdelijk zou stoppen en je hem met alle goede bedoelingen zou helpen door de cocon te helpen openen, betekent dit voor de rups dat hij te weinig weerstand heeft gekend, nooit zijn vleugels uit zal kunnen slaan en niet zal leren vliegen.
Rouwmanteltje
Het manteltje geeft het kind in rouw de mogelijkheid zijn verdriet te tonen zonder daar woorden aan te hoeven geven naar volwassenen toe. Een rouwmanteltje aan een kind in rouw geven, is een vorm van begrip tonen en erkenning geven aan de impact van het verlies van iemand van wie het kind zo ontzettend veel houdt.
Deborah van Gelder – van Abkoude is rouwbegeleider in de Teunisbloem. Zij begeleidt kinderen, jongeren en volwassenen in verlies en rouw, individueel en in groepen. Ook geeft zij lezingen en verzorgt studiedagen. Meer informatie: www.hartvoorrouwen.nl
