Ongeveer 15 jaar geleden was ik in een training en daar hoorde ik deze uitspraak: Een mens ontzien is een mens niet zien. Die kwam binnen! Wat een eenvoudige en krachtige waarheid! Ik merk dat heel veel kinderen, jongeren en ouders worden ontzien. Het gevolg: een vertekend zelfbeeld. Da’s geen gezonde ontwikkeling!
Door: Christa Wiersma
Een van de basisbehoeften van ieder kind is gezien worden. Net als gehoord worden, gekend, gedragen, geliefd en begrepen. Een kind dat zich gezien voelt, ervaart zichzelf als compleet mens. Eentje die er mag zijn, helemaal zoals ‘ie’ is, inclusief het gedrag dat ‘ie’ laat zien.
Ontzien is een vorm van zien. Net zoals opzien, afzien, inzien, voorzien, overzien, doorzien, bezien. De verleden tijd van ontzien is overigens ontzag! Mmmmm……dat is interessant. Ontzien betekent volgens het woordenboek besparen. In de zin van: niet te veel van iemand vragen, niet belasten, iemand behoeden voor onprettige ervaringen. Het betekent ook: eerbiedigen, mijden, niet aantasten, ongemoeid laten, respecteren, schromen, vergeven, wegkijken, ogen sluiten, in acht nemen. Dat zijn nogal wat betekenissen!
Ik heb vroeger op school geleerd dat wanneer er voor een woord in de Nederlandse taal ‘ont’ voorstaat, het een ontkenning inhoudt. Ontzien betekent dan ‘niet zien’. Maar dit is ook mogelijk bij ‘ont-‘: 1. In de zin van een letterlijke of figuurlijke verwijdering, bijvoorbeeld ontfutselen, ontkomen en ontgroeien. 2. Een scheiding, bijvoorbeeld: ontbinden en ontleden. 3. Het kan het tegenovergestelde betekenen van het woord zonder ont-, bijvoorbeeld ontdekken, ontladen, ontsluiten en ontspannen. In dat geval betekent ont: niet. 4. Het kan de betekenis hebben van verlies van een zaak of eigenschap, bijvoorbeeld ontbladeren, ontnemen, onteigenen. 5. Het kan het begin van een handeling aangeven, bijvoorbeeld ontbranden, ontwikkelen, ontdooien, ontkiemen, ontwaken.
Waar past ontzien dan bij? Ik denk bij 3. Maar wat zou het geweldig zijn wanneer we er de 5e betekenis van maken: het begin van een handeling! Dan betekent ontzien ineens: beginnen met zien. Da’s een gezonde ontwikkeling!
Kinderen zien in plaats van ontzien. Hetzelfde geldt voor jongeren, ouders, hulpverleners. Het klinkt simpel maar in de praktijk blijkt het ingewikkeld. Kinderen worden al vanaf heel jong veelvuldig en onbewust ontzien waar het gaat om gezonde voeding, vaccinaties, zorgen, schoolkeuzes, computergedrag.
Kinderen hebben het vermogen om bij volwassenen allerlei figuurlijke knopjes in te drukken, waarvan je liever niet wilt dat ze ingedrukt worden! Het raakt iets in ons eigen diepste binnenste, er wordt iets van ons gevraagd en dat willen we soms liever niet zien. Dat is niet fout, dat is menselijk. Zo hebben we het geleerd. Ooit. Dan gaan we onszelf en de ander onbewust ontzien! We kijken weg. Dat wat juist is om te doen en tegelijkertijd spannend, nieuw of onbekend, stellen we uit. Of we wachten af tot…..ja, tot wat? Tot het vanzelf over gaat misschien. Of dat het kind zich aanpast, ziek wordt of het opgeeft.
Wanneer je bereid bent een kind te zien in plaats van ontzien, komt er iets in beweging. Het vraagt van ons om iets te doen, in beweging te komen en verantwoordelijkheid te nemen voor de keuzes die we maken. Het begin van een handeling. Het heeft consequenties wanneer je een kind werkelijk ziet. Of ontziet. Maak een bewuste keuze hierin!
Voorbeeld uit de praktijk
Een moeder belt over haar dochtertje van 7 jaar. Een sprankelmeisje: dol op buiten spelen, creatief, sensitief en een nadenkertje. Gaat graag naar school, leert met plezier en gemak. Ze zit net in groep 4 sinds september. In de zomervakantie keek ze ernaar uit. Sinds een paar weken gaat het niet meer zo lekker. Ze sprankelt niet meer, is klagerig, heeft moeite met eten en slapen, is moe en heeft buikpijn.
We maken een afspraak in de praktijk met beide ouders. Het was duidelijk dat ze zich zorgen maakten. Het meiske zat niet lekker in haar vel en het was onbegrijpelijk waar de schoen hem wrong. Vader en moeder vertelden afwisselend wat ze allemaal meemaakten met hun dochter. Hoe het op school ging en thuis. Waar ze van hield en goed in was. Langzamerhand werd helder wat er speelde tussen de buiten- en binnenwereld van het meisje. Ze zit op een gemiddeld grote school. Twee leerkrachten die parttime voor de klas staan, van wie de een daarnaast een functie als adjunct heeft. Er speelde van alles op schoolorganisatieniveau waardoor er veel veranderingen plaatsvonden in en om de school. Het meisje kwam vaak moe thuis en ontlaadde regelmatig om de kleinste voorvallen. In tranen uitbarsten, of heel erg boos. Intens verdrietig of soms om achter het behang te plakken. Ze sliep minder goed en at slecht.
Terwijl we dit zo in kaart brachten, zei moeder: “Fijn dat het helder wordt. We zien wel hoe het verder gaat en kijken het nog even aan. Als het niet verandert, maken we graag een nieuwe afspraak.” Dit is nu een prachtig voorbeeld van ontzien. In de betekenis van wegkijken….. En dit bedoel ik niet negatief. De ouders zagen dat het niet zo goed ging met hun dochter, wilden hun dochter helpen. Ze wisten alleen niet hoe, of wat. Onbewust. En dan kan ontzien een gevolg zijn van je handelingsonbekwaam voelen. Ontzien wordt dan vertaald als: we kijken het nog even aan. Het was voor hen eerst genoeg hun verhaal te doen. Dat is niet goed, of fout, het is een veelvoorkomend fenomeen.
En dan komt het als kindercoach op inzicht en coachvaardigheden aan. Het vraagt van mij als coach om de ouders en dochter te zien. Het vraagt om de juiste woorden en handeling. Ik heb de ouders tijdens het gesprek niet ontzien. Toen ik vriendelijk vroeg hoeveel erger het nog moest worden voordat ze stappen zou gaan zetten, werd moeder stil. Vader ging rechtop zitten en zei: “Je hebt helemaal gelijk. Je hebt ons net verteld in het gesprek over het bestaan van blinde vlekken. Ik geloof dat ik deze nu zie.” We hebben onmiddellijk afspraken gemaakt voor een coachtraject. Niet om de situatie te veranderen, wel om het kind een plek te bieden waar ze alle aandacht kreeg en haar verhaal kon doen. Een uitlaatklep. En om samen met de ouders te kijken wat er anders kon, zodat ze hun dochter weer terugkregen: een blij sprankelend, nieuwsgierig en speels meisje, dat met plezier naar school gaat. Dat is gelukt!
Ieder jaar zijn er vele ouders die klagen over de scholen, de toetsen, de werkdruk voor kinderen, enz. Ze zien het effect op hun kind en gaan of klagen, praten erover…, wachten of vergoelijken. Ik heb regelmatig ouders gesproken die zagen hoe de prestatiedruk, alle stress en onzinnigheid die de kinderen tegemoetkwam, thuis, in clubs en op school, effect had op hun kinderen. Vaak is er geen handeling die hierop volgt. Ik denk dat dit komt omdat veel mensen het gevoel hebben dat ze alleen staan hierin, of overdrijven. Dat ze niet begrepen worden wanneer ze het ter sprake brengen… oud zeer.
Zowel in opvoeding maar ook als coach is het nodig om kinderen zonder enige invulling, oordeel of vooropgesteld plan waar te nemen. De uitdaging is om telkens weer de ontmoeting met het kind aan te gaan en hieruit een beeld of inzicht te laten ontstaan. Zonder bestempeling, etiketten of te ontzien… Wanneer kinderen zich gezien voelen, voelen ze zich begrepen. Dat sterkt een kind in zijn eigenwaarde en zelfvertrouwen.
www.torikindercoachopleiding.nl
Een kind ontzien voorkomen in de praktijk
Wil je een kind ontzien voorkomen en écht gezien worden stimuleren, begin dan met aandacht voor het gedrag zoals het is. Lees ook ons artikel over karakter en persoonlijke ontwikkeling of de inzichten van het Nederlands Jeugdinstituut over gezonde kindontwikkeling.
