Leren luisteren in de therapie/coachpraktijk

Verbindend Communiceren in therapie en coaching biedt cliënten een krachtige leer- en ontwikkelomgeving en biedt jou een platform vanwaar je diepgaand contact kunt maken met cliënten. Diepgaand omdat het de cliënt leert om contact te maken met zijn of haar kernbehoeften.

Wat maakt dat de cliënt gedrag vertoont dat om bestwil of op verzoek veranderd wil, of kan worden? Ieder gedrag is een manier om een of meer van onze behoeften in te vullen. In feite doen we alles wat we doen, alleen maar dáárom. Behoefte-invulling. Op meerdere manieren, of zoals we het graag noemen, strategieën die effectiviteit of gezondheid in de weg staan. Het is op behoefteniveau dat de cliënt gehoord wil worden, en kunnen we dat? Het zal in eerste aanleg van mij als therapeut/coach vergen dat ik zelf weet waar ik het dan over heb. Het ontwikkelen van de vaardigheden om dwars door het verhaal van mijn cliënt te horen om welke behoeften het hem of haar gaat en welke gevoelens daarbij opkomen.

Het begint daarom met luisteren. Een meer dan eens minder ontwikkelde vaardigheid die primair gebaseerd is op empathie. En wat is dan empathie? Inleven in de ander en contact maken met wat er in die ander leeft. Wat lééft er dan in die ander? Simpelweg gezegd: gevoelens en behoeften. Samen met mijn gedachten vormen die twee mijn innerlijke wereld. Dat is wat er in mij levend is. Empathie is derhalve niet meer, en ook niet minder, dan contact maken met de gevoelens en behoeften van de ander en die benoemen om hem of haar daar bewust van te maken.

Dit in tegenstelling tot velerlei reacties die wij graag empathieblokkades noemen, zoals: advies geven/proberen te ‘fixen’ (“Je zou … eens moeten proberen”), uitleggen/verontschuldigen (“Ik wilde je bellen, maar…”), corrigeren (“Maar zo was het helemaal niet…”), troosten (“Joh, dat is toch niet jouw fout…”), een eigen verhaal vertellen (“Dat doet me denken aan de keer dat ik…”), temperen van gevoelens (“Je moet het allemaal niet zo serieus nemen…”), sympathiseren (“Ach arme…”), onderzoeken/ondervragen (“Waarom deed je dat…?”), beoordelen/opvoeden (“Je bent wel erg naïef…”) en vergelijken (“Maar dat is nog niets! Moet je horen wat er met mij is gebeurd…”).

Luisteren betekent dus eigenlijk met de aandacht volledig bij de ander zijn zonder echt op de inhoud te focussen. Die komt toch wel binnen, ga daar maar op leren vertrouwen. Focus liever op wat er achter de inhoud zit, namelijk gevoelens en behoeften.

Actief luisteren als kern van de coachpraktijk

Goed luisteren is een vaardigheid die je kunt trainen: wie leert luisteren zonder direct te oordelen, geeft de ander écht de ruimte om te vertellen wat er speelt. In de therapie- en coachpraktijk is luisteren daarom niet alleen horen wat er gezegd wordt, maar ook aanvoelen wat er onder de woorden ligt. Meer lezen over gespreksvaardigheden vind je in ons PSC Magazine 2018, en wie zich verder wil verdiepen in actief luisteren kan terecht bij de NVPA.

Vandaar dat we wel eens het volgende ‘luisterschema’ aanbieden. Ten eerste: leeg luisteren. Dit houdt in dat ik met mijn volle aandacht bij de spreker ben en me niet laat afleiden door mijn eigen gedachten, eigen gevoelens of opkomende eigen behoeften. Met alles wat ik heb ben ik bij de spreker. Ten tweede: stille empathie. In stilte schakel ik tijdens het luisteren over naar energetisch uitreiken naar de spreker. Ik veronderstel op basis van wat ik hoor hoe hij/zij zich voelt en wat de spreker eigenlijk zou willen. Ten derde volgt van mijn luisteraarskant een korte samenvatting, in kernwoorden, van wat ik heb gehoord waarna ik overga tot, ten vierde, het raden van de in de persoon aanwezige gevoelens en behoeften. Als het lukt om daar ‘raak te schieten’, ontstaat er in de spreker zonder uitzondering iets van opluchting, omdat de spreker bevestigd krijgt dat hij ten diepste gehoord is.

Tja, als ik dan eigenaar ben van mijn innerlijke wereld betekent dat ook dat alleen ik verantwoordelijk ben voor hoe ik me voel en voor wat ik nodig heb. Ofwel: wijzen naar iemand anders is niet meer aan de orde. Werkt niet (meer). In de begeleiding van mensen is dit een van de meest belangrijke principes die ik als begeleider kan aanreiken. De eigen verantwoordelijkheid. Niemand is verantwoordelijk voor hoe ik me voel en wat ik nodig heb. In vele relaties zal helderheid over dit principe ‘lucht’ geven. De partner is nooit verantwoordelijk voor wat ik nodig heb. Laat uiteraard onverlet dat ik te allen tijde aan die partner kan en mag vragen om bij te dragen aan mijn welzijn. En dan is het van wezenlijk belang te beseffen dat het antwoord ‘nee’ net zo oké is als het antwoord ‘ja’. Anders was het sowieso al geen verzoek maar een eis. En wie wil er nu met plezier een eis invullen? Weinigen toch?

Terwijl ik luister, kan het dan zo maar voorkomen dat een of meerdere behoeften van de cliënt regelmatig terugkomen. Behoeften die indringend op de voorgrond komen en waarschijnlijk afkomstig zijn uit de kindertijd van de cliënt. En wat is er nu plezieriger dan door alleen maar te luisteren erachter te komen waar ik als therapeut of coach op een effectieve manier mijn ‘hefboom’ kan aanzetten!

Door: Jan van Koert