Luisteren in de therapie/coachpraktijk

In magazine nr. 1 van 2018 beschreef ik in het artikel ‘Leren luisteren in de therapie/coachpraktijk’ een luisterschema bestaande uit: leeg luisteren, stille empathie, korte samenvatting, en gevoelens en behoeften in het verhaal checken. Klopt dat?
Lang geleden schreef een collega uit de USA over Stille Empathie het volgende ervaringsverhaal dat ik je niet wil onthouden.

Toen ik voor het eerst, tijdens een workshop met Marshall Rosenberg, hoorde over stille empathie, besefte ik niet hoe snel ik het geleerde in de praktijk zou brengen. Niet lang na de workshop bracht ik een vierdaags bezoek aan mijn dochter. Hoewel het goed leek te gaan, schoot ik al snel in mijn moederrol. Ik leverde commentaar op haar manier van leven, analyseerde haar gedrag en legde haar mijn beeld van velerlei dingen op. En dat alles ongevraagd.
Op de derde ochtend keek mijn dochter me in de ogen en zei ze met grote intensiteit: “En mam…….., wanneer ga je nu eens ophouden kritiek over mij te spuien?” Ik heb altijd geleerd dat als ik een vraag krijg, deze direct behoor te beantwoorden. En ik besefte dat wát ik ook zou zeggen, het toch in no time zou escaleren in een twistgesprek. Ik zag in dat er geen mogelijkheid was om in de door mij gewenste verbinding te blijven.
Net op tijd herinnerde ik me wat ik geleerd had. Stille empathie. In stilte reikte ik uit naar mijn dochter en stemde ik op haar af. Ik veronderstelde dat ze zich gefrustreerd voelde en hopeloos. Dat ze verlangde naar een simpele verbinding met mij. Ik nam aan dat ze wilde dat we samen konden zijn op een andere manier. Dat ze een andere moeder-dochter relatie wilde ervaren.
Mijn dochter ademde diep en wachtte op de bekende woordenstrijd. Even keek ze verbaasd. Toen ademde ze langzaam uit… en was het voorbij. We begonnen over iets anders te praten en hadden een aangename dag samen. Ik wilde het wel uitschreeuwen: “Het werkt!” Voor het eerst bleek ik in staat om de dynamiek van onze relatie te veranderen op het moment van de impasse.
Als mijn dochter geen verbinding ervoer, kon ze geen andere strategie bedenken dan provoceren, realiseerde ik me. Om er zeker van te zijn dat ze een antwoord zou krijgen. Ik was sceptisch geweest over de vraag of stille empathie zou werken. Ik nam aan dat de energie net zo eenvoudig zou kunnen stromen als bij gesproken woorden. In stilte communiceren kon ik me moeilijk voorstellen. Ook had ik moeite erop te vertrouwen dat één persoon energie kan worden die de ander kan ontvangen.

Het in stilte aanwezig zijn bij andermans pijn is een heel actieve manier om zwijgend empathisch te zijn, ontdekte ik tijdens die vier dagen bij mijn dochter. Ik kwam erachter dat stille empathie als passief streven niet voldoende is. Sterker nog, ik ontdekte dat stille empathie evenveel van mij vraagt als het uiten van woorden die empathie uitdrukken.
Tot zover Rita’s verhaal. Iedere keer als ik het (voor)lees, raakt het mij weer omdat ik de automatische manier van commentaar geven en ongevraagd advies leveren zo herken uit mijn eigen (vorige) leven. Ik groeide op in een gezin met vijf zussen en twee broers en daar was het aan de orde van de dag. Het willen winnen stond hoog in ons vaandel. Tegenwoordig besef ik dat als ik ‘win’, er een verliezer wordt gecreëerd. En ik heb voor mezelf besloten dat verliezers creëren niet meer te willen. Besloten uit de discussie te willen blijven en me te focussen op een dialoog met de ander waarbij ik ruimte wil laten voor de waarheid van de ander naast de mijne. Wat een rust en kwaliteit van met elkaar omgaan heeft mij dat opgeleverd. Dat brengt het volgende verhaaltje in mijn gedachten terug. De oorsprong weet ik helaas niet en mocht iemand het wel weten, ik houd me aanbevolen.

Een Oosterse, wijze leermeester ging eens met zeven leerlingen een ochtendwandeling maken, terwijl de dauw nog over het land lag. Na enige tijd brak de zon door en de dauwdruppels schitterden dat het een lieve lust was! Bij een grote dauwdruppel liet de oude meester halthouden. Hij schaarde zijn leerlingen zodanig rondom de druppel dat de zon erop bleef schijnen en vroeg hun welke kleur de druppel had.
‘Rood’, zei de eerste. ‘Oranje’, zei de tweede. ‘Geel’, zei de derde. ‘Groen’, zei de vierde. ‘Blauw’, zei de vijfde. ‘Paars,’ zei de zesde. ‘Violet’, zei de zevende.
Ze stonden verbaasd over de verschillen en omdat ze allemaal zeker waren van de kleur die de druppel had, ontstond er bijna ruzie. Toen liet de oude meester hen enige keren van plaats wisselen. En heel langzaam drong het tot hen door dat, ondanks de verschillen in hun waarneming, ze toch allemaal de waarheid hadden gesproken.
Nadat zo enige tijd verstreken was, liet de oude meester hen weer hun oorspronkelijke plek innemen. Maar omdat intussen de zon gedraaid was, kaatsten er weer heel andere kleuren terug vanaf de grote dauwdruppel. En de meester sprak:
‘Hoe u de waarheid ziet, hangt af van de plaats en de tijd die u in het leven inneemt, zoals u daarnet een deel van het licht hebt gezien en dat voor de waarheid aanzag. Laat uw medemensen in volle vrijheid hun eigen weg bewandelen, hun eigen plaats innemen en hun eigen deel van het licht waarnemen. U heeft allemaal waarheden nodig, want alle tezamen vormen zij het werkelijke spectrum als geheel: de volle waarheid…
Tot u zelf een van de groten bent geworden en de zeven kleuren als één kunt waarnemen, zal ieder afhankelijk van zijn situatie een ander standpunt innemen en de waarheid op een andere manier zien…
Wees daarom niet alleen tolerant, want dat is slechts het dulden van andermans mening, maar wees zelfs blij dat er andere meningen zijn. Zolang u zelf nog niet het volle licht kunt zien, heeft u uw medemens als medeleerling nodig om de volle waarheid te leren kennen.’
Nog belangrijker wordt waarnemen voor mij als ik besef, dat niets enige betekenis van zichzelf heeft. Daarover schrijf ik graag de volgende keer.

Tekst: Jan van Koert

Luisteren, waarnemen en de coachpraktijk

Goed luisteren en waarnemen vormen de kern van elke coachpraktijk. Door bewust te luisteren en open te blijven staan voor het perspectief van de ander, ontstaat er ruimte voor werkelijk begrip in de coachpraktijk. De parabel van de dauwdruppel laat zien dat luisteren, waarnemen en coachpraktijk onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Lees ook meer over PSC Magazine 2018, en bekijk deze achtergrondinformatie over professioneel coachen bij NOBCO.