Praktisch handvat voor TA-professionals

Een van de minder bekende ‘scholen’ binnen de Transactionele Analyse is de school van het herbeslissingswerk. In het herbeslissingswerk staat – zoals de naam al doet vermoeden – het herbeslissen van oorspronkelijke scriptbesluiten centraal.

Scriptbesluiten zijn onze vroege beslissingen over hoe we zullen omgaan met onszelf en de wereld om ons heen. Die besluiten en het bijbehorende gedrag vormen een onbewust patroon in ons dagelijks leven. Uiteindelijk is het dikwijls dit script dat mensen in therapie brengt. Want hoewel die vroege beslissingen op het moment dat we ze namen, het beste waren wat we konden kiezen om te overleven, in het hier en nu zijn ze beperkend en of zelfs destructief. Daarom richt het herbeslissingswerk zich primair op het ontdekken van vroege scriptbesluiten en op het herzien ervan. De kracht van het herbeslissen is dat het plaatsvindt op een diep en fundamenteel niveau: ín ons innerlijke Kind, bekrachtigd door helende boodschappen van de Voedende Ouder.

Helaas is het herbeslissingswerk onderbelicht gebleven. De kritiek op het werk van de grondleggers Bob en Mary Goulding heeft daar wellicht aan bijgedragen. Toch zijn er nog steeds TA-professionals die ermee werken in zowel het therapie- als het coachwerk. Een bijzonder waardevolle publicatie over herbeslissing is van de hand van John McNeel, die een hoofdstuk schreef in het boek Transactional Analysis in Contemporary Psychotherapy (2016, Erskine et al).

In zijn bijdrage, genaamd the heart of redecision therapy, behandelt hij uitvoerig het herbeslissingswerk en legt hij de verschillende beslissingen, boodschappen en kenmerkende gedragingen van de verschillende soorten script uit. Dit baseert hij op zogenaamde injunctive messages: de ouderboodschappen én de interpretaties van onze eerste ervaringen op deze wereld, die zich als overtuigingen diep in ons gevestigd hebben. Op basis van 23 voorgeformuleerde injuncties geeft hij in een helder overzicht weer wat ze betekenen voor het script én voor het herbeslissen.

Stel: een cliënt heeft in zijn vroege kindtijd de injunctive message ‘hoor er niet bij’ ontwikkeld en meegekregen. Dat leidt volgens McNeel tot twee soorten beslissingen: een despairing decision (wanhopige beslissing): ik ben altijd een buitenstaander, en een defiant decision (provocerende beslissing): ik zal net doen of anderen mij niet interesseren. Die beslissingen leiden tot the coping behaviour: geïsoleerd en eenzaam leven. In therapie zal de therapeut de cliënt stapsgewijze helpen deze boodschappen en beslissingen te ontdekken, vaak juist door te werken vanuit the coping behaviour, dat voor de cliënt herkenbaar is.

In de herbeslissing gaat het voor de cliënt om het vervangen van de oude negatieve overtuiging voor een nieuwe: in plaats van ‘voor mij met mijn verlangens is er geen plek’ komt de beslissing ‘met mijn verlangens laat ik mij tot de juiste mensen leiden’. Het gedrag dat hem daarin gaat bekrachtigen, the resolving activity, is actief om anderen geven. Versterkt door de innerlijke Ouder, die vanuit the healing stance (een helende, permissieve houding) de boodschap ‘je mag erbij horen, er zijn mensen die om je geven’ gaat geven.

In zijn bijdrage geeft McNeel ook nog een tabel voor zelfdiagnose, waarin een pijnlijke scriptresponse beschreven staat (niemand geeft om mij) en een helende respons: ik verwelkom mensen in mijn leven. Vanzelfsprekend is het overzicht van McNeel niet bedoeld als vluchtig checklistje. Maar voor professionals die met de TA werken, is dit een praktisch en tegelijk theoretisch goed onderbouwd handvat. Voor iedereen die geïnteresseerd is in de toepassing van de TA in het therapeutische werk, is deze bijdrage, evenals het boek zelf, hoe dan ook waardevol en verrijkend.

N.a.v. Transactional Analysis in contemporary psychotherapy, Erskine, Richard G. et al, 2016, Karnac Books Ltd. Bas van Dijk, zelfstandig psychosociaal therapeut, bestuurslid Rosegarden