Scheuren in de muur van een heilig huisje

‘Het is niet wetenschappelijk bewezen……’ Een uitspraak die te pas en te onpas tevoorschijn komt in een gesprek of artikel over complementaire therapieën. Of het nou gaat om een consumentenprogramma op tv of een opiniërende publicatie in een kwaliteitskrant, de natuurlijke zorgverlening wordt er al sinds jaren mee om de oren geslagen. Tot nog toe een hardnekkig fenomeen, ook al zijn er inmiddels legio tegenargumenten naar voren gebracht die óf het tegendeel aantoonden óf duidelijk maakten dat je de reguliere methoden van bewijsvoering niet een-op-een op veel complementaire geneeswijzen kunt toepassen.

Het is dan ook zeker opmerkelijk te noemen dat de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) ineens een ander geluid laat horen. Afgelopen juni bracht dit onafhankelijk adviesorgaan voor regering en parlement zijn advies ‘Zonder context geen bewijs’ uit met als subtitel ‘Over de illusie van evidence-based practice in de zorg’. Dat maakt het een pleidooi om vastgeroeste standpunten uit het verleden nog eens goed onder de loep te nemen en daar waar nodig te herzien.

Hoewel de complementaire zorg niet aan de orde komt in het advies, zou het rapport wel groter begrip kunnen kweken voor patiënten die verder willen kijken dan de reguliere geneeskunde. Ook zou het ontwikkelingen als integrative medicine kunnen versnellen en een status van de complementaire zorg als volwaardige geneeskunde kunnen bevorderen. Zo stelt de RVS dat de zorg in de laatste decennia inhoudelijk sterk veranderd is, waarbij de nadruk steeds meer is komen te liggen op de individuele hulpvraag, kenmerken en voorkeuren van de patiënt en zijn of haar persoonlijke context: ‘Oplossingen die werkzaam zijn in de ene situatie, zijn niet zonder meer van toepassing in andere situaties.’ Daarnaast stellen ze dat bewezen zorg niet per definitie goede zorg is. Alle geneeskundige handelingen en de afwegingen daarvoor vinden altijd plaats in een moreel geladen context en zijn waardegedreven. Ook de ethische reflectie op wat goede zorg is, vraagt volgens hen dus aandacht bij het gebruik van wetenschappelijk bewijs.

Uiteraard zijn er best wat tegengeluiden op het advies gekomen. Zolang die niet zijn ingegeven door de behoefte om veilig binnen de comfortzone te blijven en alles vooral bij het oude te houden, is daar niets op tegen. Integendeel, verschillende invalshoeken behoeden de mens voor tunnelvisie. Zo vindt hoogleraar Maatschappelijke Gezondheidszorg Johan Mackenbach ‘een pleidooi om het minder nauw te nemen met de principes van evidence-based medicine potentieel gevaarlijk.’ Medisch journalist Frank van Wijck voert daarentegen aan dat de RVS juist hoopt op een ‘vruchtbare discussie over de kracht van verschillende genres van goede zorg en de noodzaak om daar verschillende kennisbronnen aan te verbinden’.

Een aantal aanbevelingen die de RVS doet, is in de toekomst evidence-based practice te vervangen voor context-based, zorgprofessionals meer aandacht te laten besteden aan luisteren dan aan zenden van informatie en de patiënt zelf te laten beslissen over de behandeling. Daarbij stellen ze dat bij een context-based benadering niet langer het accent ligt op bewijsvoering maar op kritisch interpreteren van bewijs naast andere informatiebronnen. Het rapport besluit met een indrukwekkend lange lijst van deskundigen die zijn geraadpleegd.

De RVS realiseert zich dat zijn voorgestelde aanpak wel nieuwe activiteiten en competenties van zorgprofessionals en zorgorganisaties vergt. Een citaat: ‘Om hun de ruimte te geven het bovenstaande te verwezenlijken, moeten partijen in de omgeving van zorgprofessionals en organisaties – en dan vooral partijen die zelf ook sterk leunen op evidence-based instrumenten zoals beleidsorganen, zorgverzekeraars, toezichthouders en onderzoekspartijen – worden aangezet tot het kiezen van een andere benadering.’

Waarvan akte……

Het gehele advies is te lezen op en te downloaden van internet: www.raadrvs.nl. Door: Ria Teeuw

Wat betekent evidence-based practice voor de praktijk?

De roep om evidence-based practice te vervangen door een context-based benadering raakt de kern van hoe zorgprofessionals werken: niet alleen vertrouwen op protocollen, maar ook op het gesprek met de patiënt. Deze verschuiving van evidence-based practice naar context-based zorg vraagt om nieuwe vaardigheden bij zorgprofessionals en zorgorganisaties. Meer over dit onderwerp lees je in ons PSC Magazine 2018, en de volledige achtergrond staat in het rapport van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving.