Tieners en Adolescenten

Regelmatig worden er in mijn praktijk tieners en adolescenten aangemeld voor therapie. In de loop van de tijd ben ik deze doelgroep sterk gaan waarderen en is het me opgevallen dat er veel miskenning en onderwaardering is. Begrijpelijk raken er veel van hen in de knel.
Wanneer zijn het pubers, tieners of adolescenten? In de literatuur worden verschillende indelingen gehanteerd: puber: de periode dat een jongen of meisje geslachtsrijp wordt, leeftijd van 10 tot 14 jaar; tiener: 12 tot 16 jaar; adolescent: 16 tot 23/25 jaar.
Deze periode is altijd al complex geweest. Rond 1900 beschreef psycholoog Stanley Hall de puberteit en adolescentie als een tijd van storm en stress, waarbij conflicten met ouders, stemmingswisselingen en risicogedrag al kenmerkend werden genoemd.
Of het nu gaat om kinderen, tieners of adolescenten, essentieel is wat je als ouders en opvoeders voor ogen hebt binnen de opvoeding. Een kopie van hoe jij als volwassene vindt dat het moet? Of wil je hen ondersteunen om volwassen mensen te worden met een eigenheid en in staat tot het nemen van besluiten en het dragen van de verantwoording? Oftewel, mogen het autonome mensen worden die in staat zijn tot verbinding?
In de hersenen zijn twee perioden van sterke groei en ontwikkeling waar te nemen; in de eerste 3 jaar na de geboorte en in de leeftijd van 12 tot 18 jaar met een uitloop tot 25 jaar. De puberteit start onder invloed van hormonen, meestal vanaf het tiende levensjaar, en kan per kind sterk verschillen. Meisjes zijn vaak een jaar eerder dan jongens en de puberteit begint bij zwaardere kinderen gemiddeld eerder. Hoog intelligente kinderen komen vaak later pas in de puberteit. Ook tussen culturen zijn er verschillen waarneembaar.
De puberteit begint met een aantal lichamelijke veranderingen die in gang worden gezet door afscheiding van de geslachtshormonen door de endocriene klieren, aangestuurd door de hypothalamus in de hersenen. De toename van de verschillende hormonen heeft een grote invloed op hoe we ons voelen, maar ook een grote invloed op de ontwikkeling van onze hersenen. Dit is kenmerkend voor de puberteit, maar loopt door tot in de adolescentie. Er vindt dan een grote verandering plaats in de structuur van de hersengebieden en in de communicatie tussen de hersengebieden. Dit proces verloopt niet evenwichtig waardoor bepaalde hersengebieden zich sneller ontwikkelen dan andere. Veel tieners raken hierdoor in disbalans. Het limbische deel groeit relatief sneller dan de prefrontale cortex. Dit zou de oorzaak zijn van de toename van impulsief en risicovol gedrag in die periode. Het voorste deel van de hersenen, de prefrontale cortex, blijft zich het langst door ontwikkelen, ongeveer tot het 25e levensjaar. Dit heeft met name gevolgen voor het vermogen tot plannen en organisatie.
De tienertijd en adolescentie zijn een aaneengesloten periode van werk in uitvoering. De overstap naar volwassenheid is voor eenieder een uniek proces. In die periode ontstaan er andere behoeften en komen er ook andere problemen bij; er ontstaat een ander slaappatroon en vrienden worden belangrijker dan ouders. Sommige psychiatrische ziektebeelden komen specifiek in deze leeftijd tevoorschijn. Het is ook vooral een periode van kracht, nieuwe creativiteit en doorzettingsvermogen.
Ouders zijn vaak niet goed in staat om aan te sluiten bij de behoeften van de jongeren in deze levensfasen; ook onderwijssystemen sluiten vaak niet goed aan. Ik wil dan ook een pleidooi houden voor een andere benadering van tieners en adolescenten. In mijn samenwerking met ouders en onderwijsinstellingen is vaak wel de kennis maar niet de vaardigheid om met deze doelgroep om te gaan. Mijn advies is: Het puberende brein te lezen van Eveline Crone; het biedt concrete handvatten vanuit wetenschappelijk onderzoek.

Ruud van Hal – www.setarforyouth.nl

Waardering voor tieners en adolescenten

In de begeleiding van tieners en adolescenten is het belangrijk om de complexiteit van deze levensfase te erkennen. Tieners en adolescenten verdienen een benadering die uitgaat van hun kracht en creativiteit, niet alleen van hun problemen. Meer artikelen over jongeren en ontwikkeling lees je op Curova. Achtergrond over adolescentie is te vinden op Wikipedia.