Big pharma en ik
Door Willem Pinksterboer, eigenaar van een praktijk voor oosterse geneeswijzen en docent aan acupunctuuropleiding TCMA. www.willempinksterboer.com
Als het gaat over het marktdenken in de gezondheidszorg, denken we meestal aan de neoliberale jaren negentig van de vorige eeuw. Maar zestig jaar eerder werd al besloten geneesmiddelen te patenteren. Het doel was de markt het geld te laten genereren om het onderzoek naar nieuwe geneesmiddelen ermee te bekostigen. Kapitalisme en altruïsme zouden hand in hand een toekomst verwezenlijken waarin alle ziektes genezen zouden kunnen worden.
Maar die droom kwam niet uit. Het dienen van de mensheid raakte steeds meer ondergeschikt aan het najagen van winst. De farmaceutische industrie groeide uit tot de meest winstgevende bedrijfstak op aarde met een omzet die in de triljoenen euro’s loopt. De geneesmiddelenproducenten rekenden steeds hogere prijzen voor hun handelswaar om het stijgen van de winst te garanderen. Die prijzen doen steeds meer wenkbrauwen fronsen.
Toch denk ik niet dat die perverse prijzen het werkelijke probleem zijn. Het zijn slechts de uitwassen van het marktdenken in de gezondheidszorg. Daarin worden gezondheid en zorg beschouwd als producten. Maar dat zijn ze niet. Het streven naar gezondheid is diep in de natuur verankerd en voor iemand willen zorgen is een natuurlijke, menselijke reactie is op het lijden van de ander. Iemand die zorg verleent, streeft ernaar zichzelf overbodig te maken. Je hoopt dat degene die je helpt, het zo snel mogelijk weer zonder jou kan stellen. Bij het verlenen van zorg draait het dus om het belang van degene die zorg vraagt en niet om het belang van degene die de zorg verleent. Maar voor een bedrijf draait het uiteindelijk om het belang van het bedrijf zelf. Een bedrijf heeft klanten nodig om omzet te genereren en zo zijn voortbestaan te garanderen. Het laatste wat een bedrijf wil, is overbodig worden. Daarom bevredigen bedrijven niet alleen de behoeften die klanten al hebben; met behulp van marketing en reclame creëren ze behoeften. Bij de introductie van de mobiele telefoon had vrijwel niemand behoefte aan zo’n apparaat, nu kan bijna niemand meer zonder.
Een gezond bedrijf in de gezondheidszorg heeft zieke mensen nodig om zijn voortbestaan te garanderen. Door van gezondheid handelswaar te maken, worden mensen voor hun gezondheid steeds afhankelijker gemaakt van hulpverleners en producenten van medicijnen en andere gezondheidsproducten. Afhankelijkheid en werkelijke gezondheid gaan niet samen. Bovendien leidt die afhankelijkheid tot onstuitbaar groeiende uitgaven aan gezondheid en gezondheidszorg. Voor die groei en die afhankelijkheid is de farmaceutische industrie niet alleen verantwoordelijk. Ook de voedingssupplementenindustrie probeert bijvoorbeeld met behulp van marketing ervoor te zorgen dat meer mensen hun producten gaan gebruiken.
Zelfs als eigenaar van een kleine praktijk word ik door de markt min of meer gedwongen mijzelf te verkopen. Ik worstel daar wel eens mee. Het marktdenken versterkt de menselijke neiging een zo mooi mogelijk plaatje van jezelf te genereren. Op je website presenteer je je mooiste foto’s, je beste resultaten en het overtuigendste bewijs. Het is tenslotte reclame. Maar reclame is nooit helemaal eerlijk, want alleen door een ideaalbeeld te scheppen creëer je een behoefte. Maar bevordert het creëren van behoefte de volksgezondheid?
Het voelt bovendien ongemakkelijk als het eerste wat toekomstige cliënten van mij zien, een ideaalbeeld is waarin mijn beperkingen, mijn onzekerheden buiten beeld blijven, terwijl ik mensen in mijn praktijk uitnodig hun schaduwkant te ontmoeten en hun onzekerheden te omarmen. Hoe eerlijk durf ik zelf te zijn? Hoe groot is mijn vertrouwen?
Ik zoek liever naar de splinter in mijn eigen oog, dan steeds te wijzen op de balk in andermans oog. Er is terecht veel aandacht voor de mistanden in de farmaceutische industrie, maar iedere zorgaanbieder die zijn producten aanbiedt op de zorgmarkt, heeft te maken met hetzelfde ethische krachtenspel dat deze bedrijfstak liet ontsporen.
