De biografie als medicijn – Verleden, heden en toekomst
Recensie door: Anja van de Weerd
Het komt niet vaak voor dat ik een boek in mijn handen heb dat zich niet laat wegleggen. Zo’n boek dat iets lospeutert in mijn ziel en een spoor van ondefinieerbare lichtheid achterlaat. Het overkwam mij bij het lezen van De biografie als medicijn geschreven door Susanne Kruys. Ik werd erdoor gevangen en kwam er niet meer van los.
Zes levensverhalen als spiegel
Wat het boek onderscheidt van veel andere literatuur over levensverhalen, is de keuze voor zes bekende, spraakmakende vernieuwers uit de zorg. Hierdoor voelt het niet als een abstracte theorie, maar als concrete, herkenbare verhalen waarin universele thema’s als verlies, tegenslag en herstel steeds opnieuw terugkomen, maar telkens op een eigen manier worden doorleefd.
Zes levensverhalen van bekende spraakmakende inspirerende vernieuwers in de zorg vormen het uitgangspunt van een biografische dialoog. Ieder levensverhaal draagt zijn eigen onderwerp in zich en gaat het gevecht aan met wetten van het leven, waardoor de lezer telkens weer wordt uitgenodigd om het eigen verhaal ernaast te leggen. Want het levenspad kent naast de individuele ook universele thema’s. ‘Dingen’ die gewoonweg niet lekker lopen, tegenslagen, verlies van dierbaren noem maar op. Susanne onderzoekt met de geïnterviewde de rode draden in de levensloop. Ordening en samenhang geven betekenis. Op zoek naar diepere lagen, op zoek naar herstel, steeds afvragend: ‘wat heeft het mij opgeleverd’, zodat datgene wat ik heb meegemaakt of verloren heb, zin krijgt.
Wat onderzoek zegt over biografisch werk en betekenisgeving
Wat Susanne Kruys in haar boek beschrijft, sluit nauw aan bij wat in de wetenschap bekendstaat als life review of narratieve therapie. Onderzoek naar narratieve betekenisgeving laat zien dat welzijn sterk samenhangt met het vermogen om zowel positieve als negatieve ervaringen te integreren in je eigen levensverhaal en zelfbeeld (PMC, 2020). Mensen die hun ervaringen kunnen ordenen tot een samenhangend verhaal, blijken beter in staat te zijn om moeilijke gebeurtenissen een plek te geven.
Een gerandomiseerd onderzoek naar narratieve zorg gecombineerd met life review bij mensen met vergevorderde kanker liet zien dat deze aanpak psychisch leed kan verminderen en het gevoel van zingeving en kwaliteit van leven kan vergroten (PMC, 2024). Dit onderstreept dat het actief vertellen en herordenen van je levensverhaal niet alleen troostend is, maar ook een meetbaar effect kan hebben op hoe iemand zich voelt.
De kern: held worden in je eigen verhaal
Uiteindelijk ligt de kern van De biografie als medicijn bij het zichtbaar maken van de eigen weg. De held worden in je eigen verhaal en zo actief aan het roer staan van je eigen schip.
Voor mij als recensent zat de kracht van het boek vooral in de vraag die Susanne telkens weer stelt: wat heeft het mij opgeleverd? Die vraag verschuift de aandacht van slachtofferschap naar eigenaarschap, zonder de pijn van wat er is gebeurd te bagatelliseren.
De rol van de therapeut in biografisch werk
De rol van de horizontaal afstemmende therapeut/coach (overigens geweldige omschrijving… je snapt meteen hoe Susanne dat bedoelt) wordt duidelijk beschreven.
Prachtige quotes, theoretische verdiepingen, vragen aan de lezer, intiem, kwetsbaar, en een wonderschone, rake woordkeuze maken het boek net zo waardevol om zelf te lezen als om als hulpmiddel in te zetten bij cliënten.
Kortom, twijfel nou eens niet of je het moet aanschaffen. Het is een cadeau voor jezelf, voor jou als hulpverlener en voor al diegene die samen met jou je verhaal maken, zeker als je op zoek bent naar een boek dat theorie en praktijk op een toegankelijke manier samenbrengt.
De biografie als medicijn, Verleden, heden en toekomst, Susanne Kruys, ISBN 9789401456432, Uitgeverij Lannoo Campus
De horizontale afstemming die Susanne beschrijft, staat haaks op een meer hiërarchische, sturende manier van begeleiden. In plaats van te vertellen wat iemand zou moeten voelen of concluderen, sluit de therapeut zich aan bij het tempo en de taal van de verteller, en helpt vooral met het stellen van de juiste vragen op het juiste moment.
Veelgestelde vragen
Is dit boek alleen voor hulpverleners interessant?
Nee, ook lezers zonder vakachtergrond kunnen veel halen uit de zes levensverhalen en de manier waarop deze worden ontleed, al is het extra waardevol voor therapeuten en coaches die zelf met biografisch werk aan de slag willen.
Wat is het verschil tussen life review en gewoon terugkijken op je leven?
Life review is een gestructureerd proces, vaak onder begeleiding, waarbij gericht wordt gezocht naar patronen, onopgeloste kwesties en betekenis, in plaats van vrijblijvend terugdenken aan het verleden.
Kan je biografisch werk ook zelfstandig doen, zonder begeleiding?
Ja, al blijft begeleiding waardevol bij diepere of pijnlijke thema’s. Voor lichtere vormen van reflectie kan een boek als dit al een goede eerste stap zijn, bijvoorbeeld door de vragen uit het boek zelf te beantwoorden in een dagboek of notitieboekje.
Meer boekrecensies en vakinhoudelijke artikelen lees je in dit magazine.
