Geen woorden maar daden
Congruent gedrag is meer dan een modewoord uit de coachingswereld: het gaat over de mate waarin wat je laat zien overeenkomt met wat je vanbinnen ervaart. In deze scherpe column van coach Wilma de Haas wordt vakjargon zoals “transparant” en “congruent” onder de loep genomen, met een duidelijke boodschap: woorden zijn pas geloofwaardig als het gedrag ze ondersteunt.
Door Wilma de Haas
In ons vak ontkomen we niet aan vakjargon en modewoorden. Je hoort ze. Je ziet ze. En elke keer valt het me weer op hoe weinig inhoud aan die woorden wordt gegeven door degene die het woord gebruikt.
Het woord transparant bijvoorbeeld. Het eerste beeld dat altijd bij mij opkomt, is van een stuk hard plastic. Het tweede dat bij mij gebeurt, is dat mijn haren recht overeind gaan staan. Ik word achterdochtig. De mensen die dit woord gebruiken, kan ik meestal helemaal niet volgen. Ik snap geen snars van wat ze me willen vertellen en hoe meer ze praten over hun transparantie, hoe duisterder het voor mij wordt. Ik heb liever dat ze me laten zíen wat ze bedoelen. In hun gedrag dan. Door bijvoorbeeld begrijpelijke taal te spreken.
Zo kom ik bij een ander modewoord. Congruent.
We zouden congruent moeten zijn. Heel belangrijk tegenwoordig. Volgens mij is dat woord overigens afkomstig uit de wiskunde. Had het niet iets met gelijkzijdige driehoeken te maken of is het te lang geleden dat ik wiskunde heb gehad? Nou ja, in elk geval krijg ik de associatie dat er iets moet kloppen. Zoals die zijden. Hier valt het me op dat de mensen die dit woord gebruiken, het vaak zelf niet zíjn.
Congruentie is volgens mij dat wat je laat zien, klopt met wat je vanbinnen ervaart. Een manier om dit in gedrag te vertalen, is:
‘Zeggen wat je denkt, doen wat je zegt en laten zien wat je voelt.’
Bij congruent gedrag van jou voelt de cliënt zich veilig. Zo kun je congruentie toetsten. Maar ik krijg vaak een unheimisch gevoel bij mensen die zéggen dat ze congruent zijn. Omdat ik me afvraag of ze vanbinnen wel weten wat ze zeggen. Daarmee zijn ze dus niet congruent.
Modewoorden. Vakjargon. Prima. Mits je het gebruik ervan maar laat ondersteunen door je eigen gedrag. Dan krijgt het woord pas zijn echte betekenis. Dan laat je zien dat je weet waar je het over hebt. Dan pas word je geloofwaardig en kan een ander zich veilig bij jou voelen.
Woorden. Zo gemakkelijk. Zo voor de hand liggend en vaak zo leeg. Voor mij hoef je ze niet te zeggen. Laat mij het maar zien.
‘Geen woooooooooooorden maar daaaaaaaaaaaaaaahaaaaden…’
Wilma de Haas is eigenaar van Haas & Konijn®, een bureau voor persoonlijke en professionele ontwikkeling en auteur van K-Therapie.
Wat congruent gedrag betekent in coaching en therapie
Het begrip congruentie is een van de drie kernvoorwaarden die Carl Rogers beschreef voor effectieve, cliëntgerichte hulpverlening, naast onvoorwaardelijke acceptatie en empathie. Meer achtergrond hierover is te vinden bij het NVPA, de beroepsvereniging voor psychosociaal therapeuten.
Congruent gedrag is een begrip dat oorspronkelijk uit de cliëntgerichte therapie van Carl Rogers komt en verwijst naar de mate waarin een therapeut of coach authentiek en in overeenstemming met de eigen innerlijke ervaring handelt. Congruent gedrag houdt in dat wat iemand zegt, doet en voelt op elkaar aansluiten, in plaats van een rol te spelen of vaktaal te gebruiken zonder dat het gedrag dit onderbouwt.
Deze column laat treffend zien waarom congruent gedrag zo belangrijk is voor het opbouwen van vertrouwen: cliënten voelen feilloos aan wanneer woorden en gedrag niet met elkaar overeenkomen, ook al kunnen ze dat gevoel niet altijd benoemen. Vakjargon zonder congruent gedrag creëert eerder afstand en wantrouwen dan verbinding en veiligheid.
Congruent gedrag herkennen en toepassen
Een eenvoudige manier om congruent gedrag te toetsen, is door te kijken of iemand zegt wat hij denkt, doet wat hij zegt, en laat zien wat hij voelt. Voor coaches, therapeuten en andere zorgverleners is het trainen van dit soort zelfreflectie waardevol: niet om perfecte congruentie na te streven, maar om bewust te worden van het verschil tussen taal en gedrag. Wie congruent gedrag daadwerkelijk belichaamt, hoeft minder te zeggen, omdat het gedrag zelf de boodschap al overbrengt.
Veelgestelde vragen
Wat is congruent gedrag precies?
Congruent gedrag betekent dat wat iemand naar buiten laat zien overeenkomt met wat diegene vanbinnen daadwerkelijk denkt en voelt.
Waarom is congruent gedrag belangrijk in coaching?
Omdat cliënten zich veiliger voelen bij coaches en therapeuten die authentiek en congruent zijn, in plaats van vakjargon te gebruiken zonder dit met gedrag te onderbouwen.
Hoe kun je congruent gedrag bij jezelf herkennen?
Door na te gaan of je zegt wat je denkt, doet wat je zegt en laat zien wat je voelt, zonder dat er een kloof zit tussen woorden en innerlijke ervaring.
Wie is Wilma de Haas?
Wilma de Haas is eigenaar van Haas & Konijn, een bureau voor persoonlijke en professionele ontwikkeling, en auteur van het boek K-Therapie.
Lees meer persoonlijke columns en artikelen over coaching en communicatie in het TCC Magazine 2019.
