Opzij, opzij, opzij
Door Jamie Nederpel
Vertragen en matigen klinkt eenvoudig, maar onze haastcultuur maakt het lastiger dan je zou denken. Ik hoef niet meer te citeren uit de bekende liedtekst van Herman van Veen; dat heeft jouw hoofd zojuist zelf al gedaan. En als de titel nog niet genoeg aanleiding was, dan was de vorige zin dat alsnog. Waarmee ik maar wil zeggen: ons hoofd laat zich gemakkelijk verleiden.
Wanneer het iemand ziet bellen, stuurt het automatisch een seintje naar de hand die het dichtst bij onze eigen smartphone is. Van een reclame over chocolade of iets anders waarvoor we onze nachtrust graag onderbreken, loopt het water ons ongemerkt in de mond. Zien we een bord met 130 erop, dan trapt onze rechtervoet het gaspedaal vanzelf wat verder in wanneer we die maximumsnelheid nog niet bereikt hadden.
Onze haastcultuur op de levenssnelweg
En daarmee zijn we weer terug bij Herman. Want wat gaan we snel, met z’n allen. Niet alleen in de auto; ons levenspad is een snelweg geworden. Ik weet het, er is sprake van een kentering. Van een nieuwe beweging naar een langzamer, bewuster leven. Maar zo’n leven is nog lang niet de norm.
Wil je trager leven, dan moet je tegen de stroom in; keuzes maken die anderen niet durven maken. De norm is nog steeds dat we klimmen op de carrièreladder, dat we groter en groter gaan wonen en dat we onszelf steeds meer kunnen veroorloven – en dat ook doen. Dat bereik je alleen door hard te werken, goed te verdienen en een volle agenda te hebben.
Opzij, opzij, opzij. Het huidige tijdperk met de wereld als global village stuwt onze haast naar nog grotere hoogten. We zien zoveel succesvolle, gelukkige mensen dat we automatisch denken dat dat normaal is. Ook al zijn mensen op sociale media eenzijdig belicht – letterlijk en figuurlijk.
Wat sociale vergelijking met ons hoofd doet
En daarmee zijn we terug bij ons hoofd. Want dat ziet die eenzijdige belichting niet. In plaats daarvan maakt het een snelle, basale vergelijking. Natuurlijk komen wij real-life-stumpers daar niet als beste uit. Waarna we automatisch áán gaan: aan de actie, aan de carrièreladder, aan de interieurstyling, aan de slimme, sportieve en goedgeklede kinderen, aan de strakke buik, aan de spannende vakanties, aan de binnen-vijf-minuten-reageren-op-appjes.
Dit patroon heeft ook een wetenschappelijke naam: sociale vergelijkingstheorie, oorspronkelijk beschreven door psycholoog Leon Festinger. Onderzoek naar sociale media laat zien dat vooral het passief scrollen langs zorgvuldig geselecteerde hoogtepunten van andermans leven samenhangt met een lager gevoel van eigenwaarde en meer somberheidsklachten, precies omdat we onze eigen, volledige werkelijkheid vergelijken met andermans beste momenten.
Vertragen en matigen als tegenwicht
Maar waarom zou je zo’n ‘perfect’ leven willen leven, als dat zo snel gaat dat je jezelf amper kunt bijhouden? Waarom zou je almaar de maximumsnelheid rijden? Probeer het maar eens uit: 110 km/h rijdt veel lekkerder dan 130. En het is nog beter voor het milieu ook. Het vraagt alleen dat we ons automatische hoofd niet achter het stuur laten. Dat we stilstaan en nadenken. Dat we matigen. Ja, matigen!
Ik ben een warm pleitbezorger van matigen. Het is bepaald geen sexy woord. Het glijdt niet zo vlot je hoofd in als het deuntje van Herman van Veen. En dat hoeft ook niet. Glijden gaat veel te snel. Gelukkig heeft Herman nog veel meer gezongen. Dus mocht je hoofd wel wat hulp kunnen gebruiken bij dat matigen en vertragen, zet dan gerust Suzanne, Fiets of Iemand op. Zit stil, en luister. Het leven is te kort om je te haasten.
Meer persoonlijke columns en verhalen over vertragen lees je in ons TCC Magazine overzicht.
Jamie Nederpel is wandelend loopbaancoach en schrijver van het boek Het is altijd het goede weer.
Veelgestelde vragen
Wat is sociale vergelijkingstheorie?
Sociale vergelijkingstheorie, beschreven door psycholoog Leon Festinger, stelt dat mensen zichzelf voortdurend onbewust vergelijken met anderen om hun eigen prestaties en welzijn te beoordelen. Op sociale media gebeurt dit vaak met een vertekend, eenzijdig positief beeld van andermans leven.
Hoe begin je concreet met vertragen en matigen?
Kleine stappen werken het beste: bewust minder vaak je telefoon checken, één avond per week zonder vaste agenda, of gewoon vaker de auto op 110 in plaats van 130 laten rijden. Het gaat niet om radicaal je leven omgooien, maar om herhaaldelijk bewust kiezen voor iets minder haast.
Waarom voelt vertragen soms ongemakkelijk?
Omdat de heersende norm nog steeds draait om presteren, groeien en zichtbaar succesvol zijn. Wie kiest voor een langzamer tempo, gaat daarmee tegen de maatschappelijke stroom in, wat in het begin onwennig kan voelen, ook al blijkt het op langere termijn vaak rustgevender en waardevoller.
Is de trend naar een langzamer leven al de norm geworden?
Ondanks kritiek op de haastcultuur nog niet. Er is wel een groeiende beweging richting bewuster en trager leven zichtbaar, maar de dominante maatschappelijke norm blijft vooralsnog gericht op presteren, groeien en een volle agenda. Wie voor vertragen kiest, maakt daarmee nog altijd een bewuste, afwijkende keuze.
