Koken in Therapie

Door Paulien Lugies

Een gerecht herinneren is meer dan alleen denken aan dat ene gerecht zelf en of het wel lekker was. De herinneringen van de zintuigen op dat moment komen terug, zoals de geur, de smaak, hoe het eruit zag, hoe het aanvoelde en welke geluiden je hoorde. Het moment wordt herinnerd, inclusief de aanwezigen en de sfeer.

Van jongs af aan heeft het mij al geïntrigeerd welke uitwerkingen maaltijden hadden op mensen, waardoor ik bewust gerechten ben gaan bereiden. Door deze passie te combineren met het verzamelen van informatie, gerechten uit te proberen en te ervaren heb ik geleerd maaltijden aan te passen aan personen en situaties. Met dit als bagage is Koken in Therapie ontstaan.

Casus

In mijn praktijk werd een jongen aangemeld die zich dagelijks afzonderde om uren te gamen. Zijn ouders waren een paar jaar geleden gescheiden en zijn moeder was in een ander huis gaan wonen. Een paar maanden daarvoor was moeder plotseling overleden en dit was een grote schok voor het hele gezin. Vader gaf aan dat zijn zoon een vorm van ASS heeft en wilde graag begeleiding voor hem.

Tijdens de afgesproken sessie wilde de jongen niet in gesprek en draaide zijn rug half naar mij toe. Hij gaf binnensmonds aan dat hij geen verwerking of therapie nodig had, omdat hij niet aan zijn moeder dacht en plezier had in veel gamen.

Gamen leek voor hem een vlucht uit de realiteit te zijn, waarbij hij zich goed voelde.

Ik liet hem zo even zitten en merkte dat de spanning in hem wat afnam. Voorzichtig vroeg ik wat er zoal in hem opkwam als zijn moeder genoemd werd. Nog afgekeerd vertelde hij dat zijn moeder hem na schooltijd altijd een kop thee gaf en dan eten ging koken. Hij kon langzaam gaan vertellen hoe het was als hij thee van haar kreeg en welke gerechten ze maakte. Bij het noemen van zijn lievelingsgerecht draaide hij zich weer naar mij toe.

Hierop vroeg ik door naar zijn zintuigelijke belevingen van het moment dat zijn moeder dit kookte, zoals wat hij in de keuken, wat de temperatuur van de kamer was, welke geluiden hij hoorde, wat hij rook en of hij nog wist hoe het gerecht smaakte. Hij ging enthousiast praten en vertelde veel details.

We spraken af om de volgende keer dit gerecht volgens moeders recept te maken.

Hij kwam op de afgesproken tijd snel aangefietst. Alle ingrediënten werden vers gesneden en verwerkt. Soms proefde hij van wat hij aan het snijden was en gaf daarop automatisch reactie op zijn bevindingen.

Spontaan noemde hij hoe zijn moeder het maakte en noemde specifieke uitspraken van haar. Daarbij vertelde hij wat hij miste en hoe het nu was.

Het was een bijzondere sessie. Het gerecht was voor hem uiteindelijk zeer geslaagd, precies zoals hij het zich herinnerde.

De jongen koos zelf zijn gerechten uit en twee hiervan wil ik uitdiepen:

Uiensoep

Hij sneed alle uien zelf en ging hierdoor huilen. Door de tranen te laten komen, kwam hij bij het verdriet dat in zijn lichaam opgeslagen was. Hij kon erover praten en gaf zelf aan wat hij op dat moment nodig had en hoeveel tijd hij hiervoor wilde.

Chili con carne

Omdat mensen met ASS gevoelig kunnen zijn voor prikkelsensaties in de mond, had ik uit voorzorg meerdere soorten bonen ingekocht. Uit ervaring met hem wist ik dat hij de andere ingrediënten aankon.

Bij binnenkomst zei hij dat hij veel van chili hield maar niet van bruine bonen, want die voelden niet fijn in zijn mond en hadden absoluut geen smaak.

We hebben het gerecht samen zorgvuldig doorgenomen en zo kon hij zien dat er meerdere boonsoorten gebruikt konden worden. We spraken af dat hij de verschillende bonen één voor één zou proeven en dan uitvoerig zijn bevindingen zou vertellen, net als een verslaggever. Zorgvuldig werden de bonen geproefd en ze kregen gedetailleerd commentaar. De cannellinibonen waren door de grootte, de bite én volle smaak zijn favoriet. Door deze manier van voedsel beleven, wilde hij alle geproefde bonen in de chili. Hij zou het met aandacht gaan eten.

De chili en alle bonen waren heerlijk geweest.

Om de jongen meer te laten ervaren, is met vader overlegd dat we een oosterse winkel zouden gaan bezoeken. We hebben producten bekeken, ingrediënten en hun toepassingen gelezen en aan de winkelier vragen gesteld. Hij ging uiteindelijk zelf op onderzoek uit en wilde wel wat producten uitproberen.

Na afloop hebben we in mijn praktijk wat geproefd en een recept samengesteld.

Het durven verlaten van zijn comfortzone leverde hem iets moois op en dat werkte door in zijn dagelijkse leven.

Vanaf de eerste keer koken was afgesproken dat de jongen het gerecht mee naar huis zou nemen om het als gezin gezamenlijk te eten. Vader zou voor de tafelaankleding zorgen.

Het bleek dat vooraf al over het eten werd gepraat en dat het een veilig middel was om gezamenlijk over moeder te kunnen praten.

Bevindingen

Koken is mijn passie en dat zet ik nu in als therapeut. Het enthousiasme zie ik ook bij de kinderen als zij koken. Zij kunnen eigen wensen aandragen en recepten uitzoeken waarbij ze zelf ingrediënten mogen toevoegen of weglaten. We kunnen proberen gerechten na te maken vanuit een herinnering en daarbij haalt het kind alle zintuigen van dat moment terug. Als er even een stressmoment wordt ervaren, zoeken we een oplossing en dat gaat heel natuurlijk.

Een kind praat tijdens de bereiding over zijn probleem en onderwerpen waar hij last van heeft. Met de ritmische bewegingen van kneden, snijden en roeren komt er rust en ruimte om te uiten, verwerken, helen en emoties te reguleren.

Samen met therapeutische methoden kan door Koken in Therapie aan de hulpvraag van de cliënt gewerkt worden.

Praktisch

Bij koken in een praktijk gelden de richtlijnen van HACCP, waaronder ook dieetvoorschriften en voedselallergieën.

Per leeftijd zal bekeken moeten worden welke gerechten gemaakt kunnen worden.

Omdat de cliënt zelf het voedsel bereidt, is het noodzakelijk flexibel te kunnen werken als therapeut. Geen enkele kooksessie in therapeutische setting is vooraf uit te schrijven; verrassingen zullen blijven komen en als therapeut moet je voldoende kennis van bereidingsprocessen hebben om te kunnen anticiperen.

Inspiratiebronnen:

• Het Spel en de kracht van oplossingen, Insoo Kim Berg, Therese Steiner, Peter de Jong
• Rouw, Rouwbegeleiding en Rouwtherapie, Johan Maes & Henriëtte Modderman
• Slapende honden? Wakker maken!, Arianne Struik
• Autisme vanuit een ontwikkelingsperspectief, Martine F. Delfos & Norbert Groot

Paulien Lugies is kinder- en jeugdtherapeut en heeft sinds 2009 een eigen praktijk. Blijven openstaan voor cliënt en ouders en het toevoegen van nieuwe interventies en methoden maken het werken in dit vak voor haar boeiend. Meer informatie: www.kindertherapietwente.nl. Fotograaf Hessel Bosch.