Verslag NKS-congresdag ‘een LVB heb je niet alleen’
Op 29 maart jongstleden organiseerde het NKS, in samenwerking met T&C-systeemtherapeuten en stichting Reinaerde, haar eerste congresdag. Deze dag stond in het teken van de invloed van een licht verstandelijke beperking (LVB) op de betrekkingen in een gezin.
Binnen Reinaerde is inmiddels een team van 6 systeemspecialisten aan het werk, die zich bezighouden met gezinsdiagnostiek, systeembehandeling en systemische consultatie. In de ochtend spraken systeemspecialist Dianne Maarleveld en GZ- en klinisch psycholoog in opleiding Brenda Cooiman over de diagnostiek, hoe deze te interpreteren en vooral hoe betekenis te verlenen aan de beperking in het systeem.
Sinds een aantal jaren bestaat de diagnose bij een LVB uit meer dan enkel een IQ-cijfer voor een LVB liggend tussen 55 en 75, zwakbegaafd tot 85. Naast dit cijfer spelen ook de sociale aanpassing en zelfredzaamheid een rol. Een laag IQ hoeft echter in de praktijk geen grote problemen te geven mits iemand in zijn sociale context voldoende is gestut en gesteund, en goed gebruik weet te maken van aanwezige hulpbronnen.
De term ‘licht’ is in geval van de licht verstandelijke beperking een gevaarlijk element. Niet zelden treffen wij ouders van kinderen die de diagnose hebben gehad maar verder geen idee hebben wat dit dan betekent. “Er is wel een beperking vastgesteld maar die is toch licht”, horen wij dan in de behandelkamer. Dat je rekening moet houden met een ontwikkelingsleeftijd tussen de 7 en 11 jaar, ook al wordt een kind bijvoorbeeld 18, is hun nooit goed uitgelegd.
Maarleveld en Cooiman legden prachtig uit hoe de diagnostiek is opgebouwd en hoe je de verschillende componenten kunt duiden. In de behandeling hoef je qua denkkader niet zozeer andere kennis te hebben. Wel moet je goed weten hoe een profiel is opgebouwd zodat je rekening kunt houden met je tempo, visuele ondersteuning en de werkvormen die je kiest.
Binnen de afdeling systeemtherapie van Reinaerde gaat veel van ons werk over het geven van begrijpelijke psycho-educatie en het helpen maken van de vertaalslag naar het dagelijks leven in het gezin. Ook doet een LVB iets in de posities in een gezin. Zo gaat een kind dat normaal begaafd is met verstandelijk beperkte ouders al rond zijn twaalfde (soms eerder) cognitief voorbij zijn ouders. Parentificatie ligt dan vanzelfsprekend op de loer en het is dan van groot belang dat het kind erkenning krijgt voor de inspanningen die hij levert en gaat herkennen waarom er gebeurt wat er gebeurt.
Na de lunch sprak Henriëtte van der Aa (GZ- en klinisch psycholoog in opleiding bij Bartimeus) over de seksuele ontwikkeling bij mensen met een verstandelijke beperking. Mensen hebben seksuele verlangens, beperking of niet. De betekenisgeving van seksualiteit en het begrip van wederkerigheid is echter voor mensen met een beperking vaak heel ingewikkeld. Overschatting, overvraging zijn vaak aan de orde. Daarmee zien we een extra kwetsbaarheid; ze kunnen sneller in de problemen komen omdat anderen over hun grenzen heen gaan.
Ook de andere kant zien we vaak. Het is niet ongewoon dat mensen met een LVB vaker in aanraking komen met justitie als het gaat om seksueel grensoverschrijdend gedrag. Van der Aa pleit voor een meer prominente plek voor het onderwerp seksualiteit en relaties binnen de hulp aan deze doelgroep, omdat hierdoor veel problemen voorkomen zouden kunnen worden. Het gaat namelijk vaak niet om kwade opzet maar veel incidenten komen voort uit onwetendheid en onbegrip.
Aan het einde van de middag besteedden de systeemspecialisten van Reinaerde aandacht aan de impact van de verstandelijke beperking op het gezinssysteem en wat hierin veel voorkomende thema’s zijn. Positieverwisselingen in de kinderrij, parentificatie en beperkte opvoedvaardigheden kwamen hierin aan bod.
We besloten deze leerzame dag met een drankje om vervolgens moe maar voldaan weer terug huiswaarts te keren.
