Vijfentwintig jaar Vipassana
Vijfentwintig jaar geleden volgde ik in Nepal mijn eerste Vipassana-meditatiecursus: tien dagen in stilte mijn ademhaling en de gewaarwordingen in mijn lichaam observeren. Die ervaring heeft de manier waarop ik mezelf en de wereld om me heen waarneem en benader, diepgaand veranderd. Het heeft me laten zien dat de scheiding tussen lichaam en geest waar we door het christelijk geloof en Descartes mee opgezadeld zitten, in feite niet bestaat. Er is geen geest die het lichaam beïnvloedt of vice versa; het is één verschijnsel, één voortdurende beweging, een eindeloze keten van acties en reacties.
Toen ik zittend op mijn kussen begon met observeren, had ik in eerste instantie de indruk dat het inderdaad mijn geest was die de gewaarwordingen in mijn lichaam observeerde. Mijn geest deed heel hard zijn best, gaf commentaar op alles wat hij waarnam en formuleerde goedkeurende of afkeurende gedachten. Maar naarmate ik, zoals de leraar mij aanraadde, probeerde mijn oordeel achterwege te laten en objectief begon waar te nemen wat er zich werkelijk afspeelde, zag ik dat de bewegingen van mijn geest, mijn gedachten en emoties, zich op exact hetzelfde moment manifesteerde als gewaarwordingen in mijn lichaam. De polariteit tussen lichaam en geest werd minder groot en het was alsof ik in een spiegel keek: mijn geest observeerde zichzelf in mijn lichaam, mijn lichaam ervaarde zichzelf via mijn geest.
In latere cursussen verdween de spiegel soms. Dan viel de polariteit even helemaal weg en viel ik samen met het spiegelbeeld. Er was geen verschil meer tussen wat observeerde en wat geobserveerd werd. Dat waren overweldigende en bevrijdende momenten waarop de voortdurende beweging en verandering in mezelf samenviel met een nog veel grotere beweging. Om die ervaring te beschrijven komen woorden als groots, liefdevol, troostend, verbindend en verzachtend in me op.
Het waren maar korte momenten. Gedachten zoals: wow! of: dit is het! maakten er direct een einde aan. Daarna was ik weer terug in de bekende realiteit, waarin mijn lichaam en geest gescheiden zijn, ik gescheiden ben van de wereld om me heen en waarin ik me vastklamp aan zaken waarvan ik eigenlijk wel weet dat ze geen zekerheid bieden.
De beoefening van Vipassana heeft me laten inzien dat het meestal een illusie is wanneer ik denk dat ik controle heb en dat ik kan kiezen en bepalen wat er gebeurt in mijn leven. Ik ben tot de conclusie gekomen dat ik eigenlijk maar één echte keuze te maken heb, die je op allerlei verschillende manieren kunt formuleren: kijk ik, of sluit ik mijn ogen? Open ik me voor de ervaring die zich aandient of vlucht ik weg? Laat ik de beweging toe of sluit ik af? Zeg ik ‘ja’ of ‘nee’ tegen wat het leven mij brengt? Steeds opnieuw merk ik dat de keuze die ik daarin maak, bepalend is voor mijn geluk en mijn welzijn. Ik ben zeker niet verlicht. Ik kijk nog vaak weg, ik klamp me vast, ik oordeel en ik worstel, maar mijn meditatiekussen nodigt mij steeds opnieuw uit om me te openen en te ontspannen in de realiteit. Steeds opnieuw verdwaal ik en steeds opnieuw biedt Vipassana mij een eenvoudig pad terug naar huis. Dat pad, dat mij op mijn negentwintigste gewezen werd, is een enorm geschenk gebleken waarvoor ik tot op de dag van vandaag dankbaar ben. Maar dankbaar zijn is niet genoeg: alleen als ik het pad bewandel, bereik ik mijn huis.
Willem Pinksterboer heeft een praktijk voor oosterse geneeswijzen en is als docent verbonden aan acupunctuuropleiding TCMA. Hij schrijft artikelen en geeft lezingen over filosofie, zingeving, gezondheid en de positie van de alternatieve geneeswijzen in de gezondheidszorg. www.willempinksterboer.com
Wat is Vipassana-meditatie?
Vipassana is een eeuwenoude meditatietechniek gericht op het observeren van adem en lichamelijke gewaarwordingen. Wie een Vipassana-cursus volgt, ervaart vaak een diepgaande verandering in hoe lichaam en geest samenhangen. Benieuwd naar meer verhalen over meditatie en zelfontwikkeling? Bekijk het overzicht van vakartikelen van Curova of lees meer over de methode bij Dhamma.org, de internationale Vipassana-organisatie.
