Hooggevoelig met een sterke wil (deel 2)

Meer oog voor het hooggevoelige kind met een sterke wil, voor de kwaliteiten die deze kinderen in sterke mate hebben, voor de intense, innerlijke dynamiek en de dilemma’s die ermee gepaard gaan, voor de uitdagingen en het belang van een passende context. Dát is wat mij de afgelopen 9 jaar gedreven heeft en waar ik nog steeds elke dag mee bezig ben. In de voorgaande editie van TCC Magazine kon je het eerste deel van dit tweeluik over de combinatie van de eigenschappen hooggevoelig/hoogsensitief en strong-willed/sterke wil lezen: wat beide eigenschappen inhouden, wat kenmerkende, innerlijke dynamiek is en wat dilemma’s zijn. Waar lopen deze kinderen (en hun ouders) vaak in vast? Wat hebben zij nodig van hun ouders en verzorgers? En in de bredere context? Hier ga ik aan de hand van een voorbeeld verder op in.

Een voorbeeld
In het eerste deel beschrijf ik Florian, die het enorm leuk vindt om buiten te spelen met zijn vrienden en eindeloos kan vertellen over zijn avonturen. Vanuit zijn sterke wil heeft Florian een sterke intrinsieke motivatie voor en een grote honger naar zijn interesses. Hij is een Rupsje Nooitgenoeg als het gaat om zijn vrienden en de avonturen die hij met zijn vrienden beleeft. Vanuit zijn hooggevoelige kant merkt hij veel bewust op en heeft hij ook een intense beleving, waardoor zijn emmertje sneller dan bij de meeste andere kinderen volloopt. Dus gaat hij door. Maar als hij thuiskomt, is hij prikkelbaar en niet te genieten.

Laat mij met rust!
Florians ouders zien er onderhand tegenop dat Florian thuiskomt na het spelen met zijn vrienden. “Buitenshuis loopt iedereen met hem weg, maar ze moesten hier thuis eens komen kijken!” zuchten zijn ouders. Hem simpelweg vragen om zijn jas op de kapstok te hangen in plaats van op de grond te gooien, kan al tot een brullende “laat mij met rust!” leiden.

De ouders van Florian (7) zijn het zat dat hij zich zo vaak misdraagt, thuis. Hij verpest de sfeer, de gezelligheid is dan ver te zoeken; ze hebben het gevoel op eieren te moeten lopen. Als ze Florian hierop proberen aan te spreken, wordt hij woest, met flinke escalaties tot gevolg. Het vervelendste is dat Florian, nadat hij weer tot bedaren is gekomen, zich zo naar voelt over wat er is gebeurd. “Was ik maar nooit geboren”, heeft hij al een aantal keer gezegd.

Wat gebeurt hier nu? Ten eerste is er de innerlijke dynamiek bij Florian, het dilemma dat speelt tussen Rupsje Nooitgenoeg en het emmertje dat volloopt. Meestal heeft Florian het niet door dat zijn emmertje aan het vollopen is; daarvoor is hij veel te druk met zijn avonturen bezig.

Florian (en met hem veel hooggevoelige kinderen met een sterke wil) herkennen signalen van naderende overprikkeling vaak nog niet bij zichzelf. Bij hooggevoelige kinderen met een sterke wil is vaak sprake van een verminderd lichaamsbewustzijn (interoceptie): de sterke wil maakt dat deze kinderen hun energie in sterke mate richten op hun ideeën, fantasie, interesses en verbeelding. Het lichaamsbewustzijn op speelse wijze stimuleren is juist bij deze kinderen dus van groot belang voor hun welzijn.

Dan komt Florian thuis. Hij verandert van context: zodra hij de drempel overgaat, verdwijnt de omgeving met zijn vriendjes en voelt hij ineens de emoties van de overstromende emmer. Er zit veel spanning in zijn lijf, in zijn spieren, in zijn hoofd. Hij heeft onder meer een droge mond en kan niet meer helder nadenken. Elke prikkel erbij is er één te veel, dus heeft hij ook geen zin meer in andere mensen, zoals zijn ouders en zusje. Hooggevoelige kinderen met een sterke wil neigen er eerder naar om te gaan vechten (en reageren af, gaan de strijd aan) dan te vluchten. Vandaar dat het juist voor deze kinderen zo van belang is om eerder signalen van vollopende emmertjes te leren herkennen.

Olie op het vuur
Vervolgens komt Florians vader naar Florian toe en vraagt hem om zijn jas op de kapstok te hangen. Een logische vraag waar uiteraard niets mis mee is. Het punt is echter dat Florian deze extra prikkels er nu niet bij kan hebben, waardoor hij in de vechtmodus schiet en “laat mij met rust!!!” brult. Vader herkent niet dat zijn zoon nu niets meer kan hebben. Als een kind in de vechtmodus zit en verbaal en/of lichamelijk het gevecht aangaat, hebben ouders daar meer last van dan bij een kind dat vlucht, en neigen ze er vaker naar om het kind streng aan te spreken – net als de vader van Florian. Maar dat doet de spanning bij Florian alleen maar stijgen, als olie op het vuur.

Wat regelmatig ook meespeelt, is de spanning bij de ouders zelf. Hooggevoelige kinderen met een sterke wil hebben een sterke aanwezigheid: ze kunnen sterk stralen en daarmee de zon in huis brengen, en ze kunnen stevig donderen en daarmee het huis vullen met grijze wolken. Florians ouders zetten zich al schrap als Florian thuiskomt en zijn al gespannen als hij binnenkomt. Met zijn hooggevoelige aard voelt Florian die spanning feilloos aan en zijn zenuwstelsel reageert hierop. Meer dan andere kinderen, dagen hooggevoelige kinderen met een sterke wil hun ouders uit om kalm te blijven en hun eigen spanning te reguleren – terwijl de meeste ouders nooit bewust hebben geleerd hoe je spanning reguleert.

Lelijk monster
Hooggevoelige kinderen hebben een intense beleving; ervaringen komen vaak diep binnen en ze herkauwen de ervaring naderhand vaak uitgebreid (de diepe verwerking). Als de boosheid gezakt is, overheerst bij Florian een naar gevoel over de aanvaring met zijn vader. Florian herkent zelf niet dat de ‘vechtmodus’ een signaal is dat zijn emmertje vol is gelopen. Als hij terugdenkt aan wat er gebeurde, snapt hij niet waarom dit steeds weer gebeurt en veroordeelt hij zichzelf: er zit een lelijk monster in hem, was hij maar nooit geboren. Zijn zelfbeeld krijgt een knauw en ook bij Florian kan een self-fulfilling prophecy ontstaan: hoe meer hij namelijk gelooft dat er een lelijk monster in hem schuilgaat, hoe meer hij zich daarnaar zal gaan gedragen. Vanwege deze thematiek heb ik samen met Josina Intrabartolo onlangs het prentenboek Draakje Vurig en de Spiegel geschreven, waarmee we hopen bij te dragen aan een positiever zelfbeeld bij deze kinderen; achterin staan uitleg en handvatten voor ouders.

Dank je wel
Hooggevoelig met een sterke wil houdt in de eerste plaats in dat je veel kwaliteiten in sterke mate bezit. Tegelijkertijd komen er wel heel wat uitdagingen bij kijken, waarvan ik er nu aan de hand van een van de dilemma’s een aantal heb belicht. Meer inzicht in deze combinatie van eigenschappen helpt ouders om te herkennen wat er bij hun kind gebeurt en weer aansluiting te vinden bij hun kind. Dank dus voor het lezen van dit artikel.

Janneke van Olphen, psycholoog en auteur. Kijk voor meer informatie en de opleiding tot hooggevoelig & strong-willed specialist op www.gevoeligheidgrootbrengen.nl

Hooggevoelig en sterke wil: praktische tips

Een kind dat hooggevoelig is en tegelijk een sterke wil heeft, vraagt om een aanpak die beide kwaliteiten combineert. Ouders van een hooggevoelig kind met een sterke wil doen er goed aan grenzen te stellen mét ruimte voor autonomie. Meer informatie over hooggevoeligheid is te vinden bij het HSP centrum. Lees ook ons overzicht van vakartikelen over hooggevoelige kinderen.