Samen Sterk Zonder Stigma
Stigma bij psychische klachten blijft een van de grootste obstakels voor herstel, ook al krijgt het onderwerp steeds meer aandacht binnen de zorg. Negen van de tien mensen met een psychische aandoening ervaren vooroordelen of discriminatie. Reden voor veel mensen om hun klachten of behandeling te verzwijgen. Stigma wordt ook wel de tweede ziekte genoemd. Het staat herstel in de weg. Toch komen angst voor stigma of ervaringen met discriminatie niet of nauwelijks aan de orde tijdens een behandeling. Stigma en zelfstigma bespreekbaar maken kan ook tijdens de behandeling. Simpelweg door het erover te hebben.
Negen van de tien mensen met een psychische aandoening ervaren vooroordelen of discriminatie. Reden voor veel mensen om hun klachten of behandeling te verzwijgen. Stigma wordt ook wel de tweede ziekte genoemd. Het staat herstel in de weg. Toch komen angst voor stigma of ervaringen met discriminatie niet of nauwelijks aan de orde tijdens een behandeling. Stigma en zelfstigma bespreekbaar maken kan ook tijdens de behandeling. Simpelweg door het erover te hebben.
Stigma belemmert herstel
Uit wetenschappelijk onderzoek en verhalen van cliënten blijkt dat stigma herstel belemmert. Herstel is uiteraard nu juist het doel van behandeling en begeleiding. Daarom is er de laatste jaren meer aandacht voor het verminderen van stigma binnen de zorg.
Impact stigma binnen GGZ
De potentiële impact van stigma door een hulpverlener is groot, omdat de zorgverlener een belangrijk persoon is voor de cliënt. Bijna een kwart van de cliënten in de zorg rapporteert stigmatisering door hulpverleners (Schulze, 2007). Stigmatisering kan de positieve effecten van behandeling tenietdoen. Tegelijkertijd kunnen ggz-professionals – juist omdat zij zo’n grote invloed hebben op hun cliënten – een grote rol spelen in het destigmatiseren van psychische aandoeningen.
Meer informatie vind je op: www.samensterkzonderstigma.nl
Tips
Praat erover – Stigma bespreekbaar maken is de moeite waard. Het is mogelijk dat een cliënt zelf bang of onzeker is door zijn klachten. Zelfstigma kan zorgen voor het verminderen van zelfvertrouwen. Veel mensen ervaren het als een opluchting als naar hun ervaringen wordt gevraagd. Praat er dus over. Als behandelaar kun je al een beeld krijgen van ervaren stigma zonder het woord stigma te noemen. Bijvoorbeeld: merk je weleens dat mensen jou uit de weg gaan? Heb je weleens het gevoel dat ze je niet serieus nemen? Omgaan met negatieve reacties van anderen of een gevoel van minder eigenwaarde kunnen onderwerp van gesprek zijn. In (herstel)groepen kan het onderwerp stigma en openheid over je psychische aandoening worden besproken en met uitwisseling tussen patiënten tot een groter gevoel van eigenwaarde leiden.
‘Ik ben hulpverlener, ik stigmatiseer’ – Als hulpverlener kun je ook geneigd zijn te stigmatiseren, dat is heel menselijk. Bijvoorbeeld door een sterke neiging de diagnose centraal te stellen. Of omdat je bepaalde vooroordelen hebt, want jij bent ook maar eens mens en iedereen heeft vooroordelen. Wees je bewust van de impact van de diagnose (als etiket) voor de betrokkene (én zijn naasten). Benadruk dat iemand beter kan worden en dat de symptomen kunnen verminderen. Geef hoop en perspectief.
Tools – Samen Sterk biedt verschillende tools waarmee je stigmatisering kunt tegengaan, zoals Beyond the Label, een toolkit met 14 werkvormen waarmee je een open dialoog start binnen je team. En Honest, Open & Proud, een training die mensen met psychische aandoeningen empowert en zelfstigma vermindert.
Stigma bij psychische klachten aanpakken is dus niet alleen een taak voor individuele hulpverleners, maar ook voor organisaties en teams als geheel. Door structureel aandacht te besteden aan destigmatisering, bijvoorbeeld via scholing of intervisie, kan de zorgcultuur langzaam veranderen. Meer informatie over stigma bij psychische klachten en beschikbare tools is te vinden via Samen Sterk zonder Stigma.
Lees ook meer gerelateerde artikelen op de themapagina van TCC Magazine 2020.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen stigma en zelfstigma bij psychische klachten?
Stigma bij psychische klachten verwijst naar vooroordelen en discriminatie vanuit de omgeving, terwijl zelfstigma ontstaat wanneer iemand deze negatieve overtuigingen over zichzelf gaat geloven. Beide vormen kunnen het gevoel van eigenwaarde en het herstelproces belemmeren.
Waarom is stigma bij psychische klachten door hulpverleners zo schadelijk?
Omdat de hulpverlener een belangrijke, vertrouwde persoon is voor de cliënt, kan stigmatiserend gedrag vanuit die positie extra hard aankomen. Onderzoek laat zien dat bijna een kwart van de cliënten stigmatisering door hulpverleners rapporteert, wat de effectiviteit van behandeling kan ondermijnen.
Hoe maak je stigma bij psychische klachten bespreekbaar tijdens een behandeling?
Je hoeft het woord ‘stigma’ niet per se te gebruiken. Vragen zoals ‘merk je weleens dat mensen jou uit de weg gaan?’ of ‘heb je het gevoel dat je niet serieus wordt genomen?’ openen vaak al de deur naar een gesprek over ervaren stigma en de impact daarvan.
Welke hulpmiddelen zijn er om stigma bij psychische klachten binnen een team aan te pakken?
Samen Sterk zonder Stigma biedt onder meer Beyond the Label, een toolkit met werkvormen voor open dialoog binnen teams, en Honest, Open & Proud, een training gericht op het empoweren van mensen met psychische aandoeningen en het verminderen van zelfstigma.
