Verwondering: schaamteloosheid en sociale media
Door Ingelien Warmerdam, systeemspecialist
Steeds meer verwonder ik me over de wijze waarop in sociale media en met name op Facebook ongenuanceerde reacties geplaatst worden onder openbaar geplaatste artikelen of berichten. Schaamte, normen en waarden of beleefdheidsbegrippen als ‘hoe gaan we met elkaar om’ lijken steeds minder belangrijk. Sterker nog, wie een appel doet op sociale omgangsvormen, wordt niet zelden weggehoond. Racisme, fascisme en stigmatisering worden aan elke discussie toegevoegd, ongeacht het onderwerp. Alles moet kunnen onder de noemer ‘vrijheid van meningsuiting’. Het derde axioma van Paul Watzlawick De aard van een betrekking is afhankelijk van de interpunctie van de interacties tussen de communicerende personen wordt hier naar believen uit zijn verband gerukt. Hierdoor kan schaamteloos gecommuniceerd worden. Om schaamte te kunnen voelen moet men toegang hebben tot de eigen integriteit, lijfelijke aanwezigheid [in het contact met de ander] en verantwoordelijkheid. De natuurlijke remming om onszelf in te houden, ingegeven door cultuur, opvoeding en integriteit in gesprek met de ander, lijkt te ontbreken wanneer we niet lijfelijk meer in gesprek zijn met die ander door tussenkomst van een beeldscherm. We zien niet hoe de ander reageert. In een virtuele sociale wereld kunnen we ons anoniem en solitair wanen. We kunnen ons letterlijk en figuurlijk afsluiten voor de (reactie van de) ander en maken geen deel uit van een sociaal systeem wanneer we dat niet willen.
Na de aanslagen op Charlie Hebdo in Parijs in januari 2015 werd geprotesteerd dat dit een aanslag was op de vrijheid van meningsuiting. Vrijheid van meningsuiting vind ik juist een grote persoonlijke verantwoordelijkheid. Het is de verantwoordelijkheid om met behoud van de ander je mening te uiten. Na de aanslagen lijkt het een verzamelexcuus te zijn als een opeisbaar recht om straffeloos de meest grove beledigingen te mogen uiten. Zeker wanneer dit met alle gemak via social media wordt geuit waar elke persoonlijke betrokkenheid en verantwoordelijkheid opzij gezet kan worden. Hoewel de term social media toch anders suggereert.
‘Wanneer we de werking van virtualisatie willen samenvatten, zou ik willen stellen dat we virtualisatie moeten beschouwen als een onbetrokkenheid: het biedt de mogelijkheid elke betrokkenheid tot je eigen handelen weg te nemen.’ – Joris Krijger
