Gezonde voeding en schoolprestaties
Voeding die goed is voor de hersenen
Dat slechte voeding ongunstiger is voor de hersenen dan ondervoeding, was al bekend uit eerder onderzoek. Minstens zo interessant is de vraag of er ook voeding bestaat die juist uitgesproken gunstig is voor de hersenen. Onderzoek van de Kuopio Universiteit in Finland laat zien dat die zeker bestaat. De onderzoekers stellen dat er tot dusver te weinig is gekeken naar de impact van voeding op schoolprestaties, en onderzochten daarom de relatie tussen voeding en schoolprestaties bij schoolkinderen. Hoewel aanvullend onderzoek gewenst is, zijn de resultaten wel duidelijk: gezonde voeding maakt het verschil, zeker op de korte termijn.
Opzet van het onderzoek
Aan het onderzoek deden 161 Finse kinderen mee in de leeftijd van 6 tot 8 jaar. Hun voedingspatroon werd vier keer per dag vastgelegd aan de hand van drie scores: de Mediterranean Diet Score (MDS), de Baltic Sea Diet Score (BSDS) en de Finnish Children Healthy Eating Index (FCHEI). Deze voedingsscores werden vervolgens naast de schoolprestaties gelegd op het gebied van leesvaardigheid, leesbegrip en rekenvaardigheid, waarbij de resultaten onder meer werden gecorrigeerd voor leeftijd, geslacht, totale energie-inname en mate van lichamelijke activiteit.
De score op mediterrane voeding bleek positief samen te hangen met leesbegrip bij kinderen van acht jaar: hoe vaker er voedingsmiddelen uit het mediterrane voedingspatroon werden gegeten, hoe beter het leesbegrip. De Baltic Sea Diet-score hing positief samen met leesvaardigheid op 7- tot 8-jarige leeftijd en leesbegrip op 6- tot 8-jarige leeftijd. De FCHEI-score hing positief samen met leesvaardigheid op 6- tot 7-jarige leeftijd en leesbegrip op 6- tot 8-jarige leeftijd. Kinderen die het hoogst scoorden op de Baltic Sea Diet en de FCHEI hadden een betere leesvaardigheid en leesbegrip dan kinderen die het laagst scoorden. Opvallend: geen van de voedingsscores hing samen met rekenvaardigheid.
Mediterraan, Baltisch en Fins
Van de drie gebruikte voedingspatronen is het mediterrane wellicht het bekendst: veel vis, groente, fruit en noten, en meer volkorenproducten dan producten met geraffineerde koolhydraten. Dat mediterraan eten de cognitieve achteruitgang bij ouderen afremt, was al langer bekend. Het iets minder bekende Baltic Sea Diet komt in grote lijnen overeen met de mediterrane voeding, maar bestaat vooral uit lokale producten: vaker tonijn in het zuiden en zalm in het noorden, vaker tarwe in het zuiden en rogge in het noorden.
De Finnish Children Healthy Eating Index is eigenlijk geen voedingspatroon, maar een afspiegeling van de nutrientinname van Finse schoolkinderen. Een hoge inname van bijvoorbeeld suiker en verzadigde vetzuren leidt tot een lage score op de index, terwijl een hoge inname van meervoudig onverzadigde vetzuren, voedingsvezels, vitamine D en vitamine E juist voor een hoge score zorgt. Kinderen die hoog scoorden op de FCHEI, scoorden ook beter op schoolprestaties.
Leefstijl telt ook mee
Sinds het publiceren van de Finse studie is er meer onderzoek gedaan naar de effecten van voeding en leefstijl op schoolprestaties. Een Canadese studie onder jongeren met een gemiddelde leeftijd van 13 jaar volgde gedurende drie jaar informatie over leefstijlfactoren zoals slaap en beweging, voedingsgewoontes, cognitieve controle en schoolprestaties. De hoeveelheid slaap bleek, zoals verwacht, samen te hangen met de schoolprestaties. Ook werden er verschillen gevonden tussen jongens en meisjes: alleen bij meisjes werd een negatief verband gezien tussen de hoeveelheid tijd op sociale media en achter schermen en de schoolprestaties. Bij jongens werden gezonde voedingsgewoontes in verband gebracht met betere schoolprestaties; bij meisjes hing gezonde voeding wel samen met cognitieve controle, maar niet rechtstreeks met schoolprestaties.
Jong geleerd
De hersenen ontwikkelen zich gedurende de hele kindertijd, en onderzoekers waren benieuwd of het effect van gezonde voeding al op zeer jonge leeftijd merkbaar is. In een studie werden kinderen van een jaar oud getest op hun neurologische ontwikkelingsscore. Daaruit bleek dat hoe langer baby’s borstvoeding kregen, hoe beter hun neurologische ontwikkeling was. Ook bleek dat kinderen die meer vis, groente en fruit te eten kregen, beter neurologisch ontwikkeld waren. De positieve effecten van gezonde voeding zijn dus al op zeer jonge leeftijd merkbaar, al is meer en langduriger onderzoek nodig om te concluderen of dit ook doorwerkt in bijvoorbeeld latere schoolprestaties.
Kennis in de praktijk
Veel onderzoek richt zich op de negatieve kant van een ontoereikend voedingspatroon of een ongezonde levensstijl. Dit keer is er goed nieuws: ook het gezonde voedingspatroon en de leefstijl zijn onderzocht, met veelbelovend resultaat. Een gezond voedingspatroon heeft een positieve invloed op de neurologische ontwikkeling van baby’s en op de schoolprestaties van kinderen. Het mediterrane voedingspatroon en het Baltic Sea Diet werden in de Finse studies in verband gebracht met betere schoolprestaties; beide staan bekend om het gebruik van producten uit de eigen regio en zijn rijk aan gezonde visvetzuren, groenten, fruit en vezels. Naast voeding is het voor kinderen ook belangrijk om voldoende te slapen en schermtijd te verminderen, voor betere schoolprestaties.
Dit artikel is mede mogelijk gemaakt door Natura Foundation (www.naturafoundation.nl). Bronnen zijn op te vragen bij de redactie.
