Lichaamsgericht mentaliseren
Recensie door: Ria Teeuw
Een studieboek dat zeer gedetailleerd uitleg geeft over de mogelijkheden van psychologische interventie bij SOLK (Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijke Klachten) en lichaamsgerichte mentalisatiebevorderende therapie (L-MBT). De auteur is de klinisch psycholoog en psychotherapeut Jaap Spaans. Tot 2020 was hij verbonden aan het hoogspecialistisch TOPGGz-centrum Altrecht Psychosomatiek Eigenboom in Zeist. Hij publiceerde diverse boeken over onderwerpen als eetstoornissen, borderlinestoornis, midlife, chronische vermoeidheid, onverklaarde pijn en mindfulness. Hij geeft scholingen, trainingen en supervisies. Ernstige SOLK is een van zijn specialisaties. In dit boek bespreekt hij zijn visie en reikt hij therapeuten alles aan om het inzicht in SOLK te vergroten, de oorzaken te doorgronden en succesvolle behandelplannen te maken.
Lichaamsgericht mentaliseren gaat over het vermogen om lichaamssignalen waar te nemen, te ervaren en aan te voelen dat lichamelijke en innerlijke ervaringen een geheel vormen. Daarbij gaat het ook om begrijpen wat andere personen lichamelijk uitdrukken. Vaardigheden die nodig zijn om persoonlijke relaties te kunnen onderhouden en om hechte affectieve relaties aan te gaan. Het ligt in het verlengde van empathie: je inleven in de innerlijke toestand van een ander. Dat benadrukt het sterke sociale aspect ervan, het is onderdeel van wat zich afspeelt tussen mensen. In de ‘normale’ situatie zijn mensen er ontvankelijk voor en ervaren zo verbinding.
Bij veel mensen met ernstige SOLK blijkt het echter anders te werken. Ze leggen dan geen verbinding tussen lichamelijke signalen en innerlijke ervaringen. Onder SOLK vallen bijvoorbeeld persoonlijkheidsproblematiek, burn-out, hardnekkige stemmings- of angststoornissen of eetproblematiek. Spaans adviseert de therapeut in dergelijke gevallen de focus te richten op hoe de geest werkt en duidelijk te maken dat emoties en andere innerlijke ervaringen onlosmakelijk verbonden zijn met het lichaam. Het gaat erom bij de cliënt lichaamsbewustzijn te bevorderen, wat te maken heeft met de bereidheid om lichamelijke impulsen en sensaties te ervaren en te verdragen zoals ze zijn, ook de minder prettige, zoals pijn, vermoeidheid of functieverlies. Om de ander te leren om zelfbewust te handelen terwijl hij/zij openstaat voor de signalen en boodschappen van het lichaam. En ontvankelijk te zijn voor minder bekende lichamelijke sensaties en innerlijke ervaringen waar deze persoon niet directe controle over heeft of nog geen betekenis kan verlenen.
Met L-MBT leren mensen lichaamssignalen van zichzelf en anderen te (h)erkennen, te verdragen en verbinding te ervaren met innerlijke ervaringen zoals emoties, intenties, gedachten, herinneringen en verlangens. De therapeut creëert een therapeutische relatie met fysieke, aandachtige, reflectieve en interpersoonlijke kanten. Een veilige context waarin cliënten de gelegenheid krijgen om lichamelijke signalen, emoties en gedachten waar te nemen die ze voorheen niet mochten of konden opmerken. Spaans bespreekt in afzonderlijke hoofdstukken onder andere de algemene kenmerken en principes van behandeling, individuele basisinterventies, groepstherapie en non-verbale therapieën. Eén hoofdstuk wijdt hij aan hoe je ingaat op wat je met je therapie hebt opgeroepen, waarbij je rekening houdt met zaken als tolerantiezones van je cliënt, trauma’s, overdracht en tegenoverdracht.
Zo biedt hij met dit boek een uitgebreide gereedschapskist waarmee je een stevig fundament kan leggen voor therapie gericht op mensen met ernstige SOLK. Als je slechts enigszins geïnteresseerd bent in het onderwerp, bedenk dan dat het stevige, specialistische kost is. Daar moet je maar zin in hebben. Voor de professional die zich er helemaal in wil verdiepen en er wellicht mee gaat werken, is het meer dan de moeite waard. Die zal er veel profijt van hebben.
Lichaamsgericht mentaliseren, gids voor de klinische praktijk. Jaap Spaans. Uitgeverij LannooCampus, ISBN 9789401473552.
