Voor altijd in mijn hart
Recensie door: Anja van de Weerd
‘Voor altijd in mijn hart’, geen kritisch betoog van mij over deze tranentrekker van André Hazes. Voor altijd in mijn hart is de goed gekozen, rake titel van een werkboek rouw kinderen: een boekje dat kinderen op weg helpt na het overlijden van een dierbare. Het is geschreven door Laila Wakrim & Dieuwertje Mangeng en is gericht op kinderen, jongeren en mensen met een verstandelijke beperking die te maken krijgen met een overleden dierbare.
De meerwaarde van dit werkboek rouw kinderen
Verlies en rouw bespreekbaar maken kan een heel rafelig proces zijn. Niet alleen voor het kind of de jongere, maar ook als hulpverlener kun je op ‘eigen hart-terrein’ komen. De omstandigheden rondom het verlies kunnen soms dusdanig schrijnend zijn, dat het fijn is om met hulp van een werkboek iets onuitsprekelijks toch te benoemen, vorm te geven en te uiten.
Benoemen hoeft niet per se in taal te gaan. Tekenen, het maken van een collage en stickers plakken zijn zeker ook helpend. En dat is de strategie die in Voor altijd in mijn hart is gevolgd, wat dit werkboek rouw kinderen geschikt maakt voor kinderen die nog niet alles onder woorden kunnen brengen.
Opbouw en toegankelijkheid van het werkboek
De inhoud is divers, waarmee ik bedoel dat er veel afwisseling is in de opdrachtjes die in de basis gaan over gedrag, gedachten, emoties en gevoelens. Het taalgebruik is eenvoudig en helder, en richt zich tot de cliënt. Een beetje leesvaardigheid is dus wel handig, wat het boekje geschikt maakt vanaf ongeveer groep 4 tot 5 van de basisschool, afhankelijk van het individuele kind.
Ik moet eerlijk zeggen dat ik echt val voor het zachte, sfeervolle aquarelwerk van de illustraties. Less is more is het credo. Achterin zijn ook nog boekentips gevoegd voor wie na dit werkboek rouw kinderen verder wil lezen over het onderwerp.
Een troostrijk verwerkings- en herinneringswerkboekje
De zorg en aandacht die er is besteed aan Voor altijd in mijn hart maakt het voor mijn gevoel tot een troostrijk verwerkings- en herinneringswerkboekje. Ik kan het mis hebben, maar iets zegt mij dat de auteurs en de illustrator een stukje van hun ziel in Voor altijd in mijn hart hebben achtergelaten.
De meerwaarde van professioneel begeleide rouwverwerking bij kinderen
Een werkboek zoals dit kan een waardevol hulpmiddel zijn, maar vervangt geen professionele begeleiding wanneer een kind vastloopt in het rouwproces. Signalen zoals langdurige teruggetrokkenheid, extreme angst, of het niet meer kunnen functioneren op school kunnen wijzen op gecompliceerde rouw, waarbij begeleiding door een gespecialiseerde kindertherapeut aan te raden is. Meer informatie over een werkboek rouw kinderen en wanneer professionele hulp gewenst is, is te vinden bij de Stichting Achter de Regenboog.
Voor de meeste kinderen geldt echter dat rouw een natuurlijk, golvend proces is waarin verdriet, boosheid en gewone speelsheid elkaar afwisselen. Een werkboek als dit biedt structuur en een veilige manier om daarmee te oefenen, in het eigen tempo van het kind. Meer boekrecensies en artikelen over rouw en verlies vind je op de thema-pagina van dit magazine.
Rouwverwerking bij kinderen: wat de fasen-theorie wel en niet verklaart
Lange tijd werd rouw beschreven in vaste fasen, zoals ontkenning, boosheid, onderhandelen, verdriet en acceptatie. Bij kinderen verloopt dit proces vaak minder lineair dan dit model suggereert: een kind kan de ene minuut intens verdrietig zijn en de volgende minuut vrolijk buiten spelen, zonder dat dit betekent dat het verdriet niet serieus is. Deze afwisseling is normaal en past bij de manier waarop kinderen emoties in kleinere porties verwerken dan volwassenen.
Juist om die reden is een werkboek zoals Voor altijd in mijn hart waardevol: het biedt op verschillende momenten een kleine, behapbare opdracht, in plaats van één groot gesprek dat een kind kan overweldigen. Zo kan rouwverwerking bij kinderen op een manier verlopen die aansluit bij hun ontwikkelingsniveau en concentratievermogen.
Praktische tips voor ouders en begeleiders bij rouwverwerking bij kinderen
Naast het gebruik van een werkboek helpt het om vaste rituelen in te bouwen, zoals een moment om samen naar foto’s te kijken of een kaarsje aan te steken op een vaste dag. Eerlijke, leeftijdsadequate taal gebruiken over overlijden, in plaats van eufemismen zoals ‘inslapen’, voorkomt verwarring en onnodige angst bij jonge kinderen. Meer tips hierover zijn te vinden bij het Nederlands Jeugdinstituut. Ook is het belangrijk als volwassene je eigen verdriet niet volledig te verbergen: kinderen leren juist veel van het zien dat emoties er mogen zijn en weer overgaan.
Veelgestelde vragen over rouwverwerking bij kinderen
Voor welke leeftijd is Voor altijd in mijn hart geschikt?
Het werkboek is gericht op kinderen, jongeren en mensen met een verstandelijke beperking, met een taalgebruik dat enige leesvaardigheid vereist.
Wat maakt een werkboek nuttig bij rouwverwerking bij kinderen?
Een werkboek biedt structuur en verschillende manieren om gevoelens te uiten, zoals tekenen en collages maken, naast praten, wat kinderen helpt om rouw op hun eigen manier te verwerken.
Wanneer is professionele hulp nodig bij rouwverwerking bij kinderen?
Bij langdurige teruggetrokkenheid, extreme angst of ernstige problemen met dagelijks functioneren is het verstandig een gespecialiseerde kindertherapeut te raadplegen.
Kan een werkboek zoals dit ook door ouders zelf gebruikt worden?
Ja, het boekje is zo opgezet dat het zowel door hulpverleners als door ouders samen met hun kind gebruikt kan worden.
