Early life stress maakt ontstekingsgevoelig

Door Ria Teeuw

Lang niet alle mensen met aandoeningen als gevolg van chronische laaggradige ontstekingen hebben baat bij enkel voedings- en bewegingsadviezen. Sommige mensen zijn namelijk ontstekingsgevoelig ‘geprogrammeerd’ door stress in hun eerste levensjaren. Artsen en therapeuten leggen echter niet altijd de link tussen inflammatoire ziektebeelden en ‘early life stress’. De Vlaamse osteopaat, orthomoleculair kPNI-therapeut en researcher Fien Demeulemeester zou dat graag anders zien. Ze geeft uitleg.

‘Stress in de kinderjaren is eigenlijk een verzamelterm voor allerhande niet-optimale omstandigheden in de buik van de moeder, bij de geboorte, kort na de geboorte of in de eerste twee, drie levensjaren. Het kan nadelige gevolgen hebben wanneer niet aan bepaalde biologische behoeften wordt voldaan of als er wat gebeurt dat het kind als onveilig ervaart. Elke omgevingsfactor die gevaar met zich meebrengt, activeert namelijk het immuunsysteem en kan iets in de epigenetische programmering veranderen.

Zwangerschap en geboorte

Een moeder die rookt tijdens de zwangerschap of een verstoorde bloedsuikerregulatie heeft, is een voorbeeld van een situatie die negatief kan uitwerken. Is het kind geboren, dan kan je denken aan verwaarlozing of misbruik, maar bijvoorbeeld ook aan de overdracht van pathogenen. Ook die kunnen impact hebben op de programmering van het immuunsysteem. De moeder kan tijdens de zwangerschap voedingstekorten hebben en daardoor niet voldoende nutriënten op haar kind overbrengen. Allemaal factoren die een stressprikkel kunnen geven vroeg in het leven.

Associatie met inflammatie

Wetenschappers hebben verband gelegd tussen klachten op latere leeftijd en early life stress door sterke associaties waarbij ze bepaalde aandoeningen bij een specifieke groep mensen opmerkten. Nadelige ervaringen uit de kindertijd blijken gelinkt te zijn aan toename van ontstekingsparameters in het bloed. Dat heeft weer te maken met bepaalde inflammatoire en metabole ziektebeelden. De vroege stress zorgt ervoor dat bepaalde fysiologische werkingen zoals die van cortisol worden beïnvloed waardoor het risico op bepaalde aandoeningen toeneemt.

Aanwijzingen

Een goed opgebouwde anamnese helpt zorgverleners inzicht te krijgen in de oorzaak van ontstekingsgevoeligheid. Belangrijk is om bij volwassen cliënten ook de prenatale periode en de kinderjaren goed in kaart te brengen zodat je een beeld krijgt van de omstandigheden tijdens de zwangerschap, de bevalling en de eerste levensjaren. Zoek naar aanwijzingen die iets vertellen over de start van het ziektebeeld. Het is interessant om de basisprincipes te begrijpen van hoe early life stress leidt tot inflammatie. Als je weet hoe het werkt, heb je meer tools.

Cortisol

Ik leg het ontstaansmechanisme altijd uit in drie grote lijnen. De eerste lijn gaat over de twee soorten stressreacties in ons lichaam, dat zijn een neurologische en een hormonale. De hormonale stressreactie verloopt met behulp van het hormoon cortisol. Als er stress wordt ervaren vroeg in het leven, zorgt dat voor een bepaalde epigenetische programmering waardoor cortisolreceptoren minder talrijk aanwezig zijn en minder gevoelig voor cortisol. Dat hormoon werkt dan niet meer als zou moeten. Deze cortisolhuishouding kan je gelukkig later opnieuw positief beïnvloeden met bijvoorbeeld bosbaden en meditatie, maar ook met adaptogene planten of bepaalde vetzuren. Het liefst natuurlijk een combinatie van dit alles.

Darmbarrière

De tweede lijn gaat over de darmen. Mensen die te maken hadden met ‘early life stress’ hebben vaak een open darmbarrière, ook wel een lekke of permeabele darm genoemd. Dat komt omdat de darm in stressvolle situaties zeer doorlaatbaar wordt om op die manier heel snel veel nutriënten te kunnen absorberen. Met gezonde voeding alleen valt dit niet te repareren. Wel met een uitgekiend stappenplan waarbij eerst de stressreactie wordt verminderd en de cortisolgevoeligheid hersteld. Daarna kan je met de darmen aan het werk. Denk daarbij aan vezelrijk eten eventueel gecombineerd met extra prebiotische vezels en/of probiotica om op die manier de darmwand weer gezond te maken. Prebiotische vezels zijn namelijk heel belangrijk voor de productie van korteketenvetzuren in de darm, wat de effecten van stress op de darm vermindert. Vetzuren als DHA en EPA doen dat ook, evenals polyfenolen, die behoren tot de flavonoïden. Met name kleurrijke groenten en fruit bevatten daar veel van.

Slaappatroon

De derde lijn gaat over de hersenen. Het brein van mensen die te maken hebben gehad met ‘early life stress’ is gevoeliger voor inflammatie, ook wel een neuro-inflammatie genoemd. Hun hersenen moet je dus extra beschermen zodat ze niet overmatig ontsteken en daardoor schade oplopen. Dat doe je door aandacht te geven aan onder meer een goed slaappatroon of melatonine te adviseren en voldoende antioxidanten in de voeding of specifieke stoffen of planten die bewezen neuroprotectief zijn. Ik heb op basis hiervan een stappenplan gemaakt om deze patiënten ook zoveel jaren na de feiten goed te helpen. Bij stap 1 hoort psychotherapie. Je moet dus vakoverschrijdend met deze mensen werken.

Brainfog

Aanwijzingen dat het bij je cliënt wel eens zou kunnen gaan om chronische stress die al dan niet vroeg in het leven is ontstaan, zijn symptomen als ’s avonds lastig inslapen en ’s morgens moeilijk uit bed komen. Dat kan duiden op een cortisolresistentie. Ook ontstekingen die wekenlang blijven sluimeren zijn een aanwijzing dat het immuunsysteem langdurig actief is. Cortisol hoort een ontsteking op tijd uit te zetten. Een andere indicatie van chronische stress is een gebrekkige concentratie.

Onveilig

Ik denk dat veel situaties van early life stress buiten de controle van de ouders liggen. Meestal gaat het om omstandigheden. Zo zijn kinderen uit gescheiden gezinnen vatbaarder voor inflammatoire ziektebeelden. Het is goed oog te hebben voor milde symptomen bij kinderen die erop wijzen dat ze zich onveilig voelen of stress ervaren. Denk aan een kind dat langdurig ziek is, niet zo goed slaapt of angstig is. Misschien kan je als therapeut een interventie bedenken waarbij je de stress bij deze kinderen kan verminderen en hun immuunsysteem tot rust brengt.’

Fien Demeulemeester studeerde sport- en bewegingswetenschappen aan de Universiteit van Gent. In 2008 studeerde ze af. In 2013 werd ze osteopaat en startte een praktijk. Vervolgens volgde ze de opleiding orthomoleculaire therapie, gevolgd door de klinische Psycho-Neuro-Immunologie (kPNI). Ze werd freelance docent bij de opleiding orthomoleculaire therapie van Natura Foundation. Sinds september 2018 maakt ze deel uit van het research & developmentteam.