Voorkomen is niet altijd beter dan genezen
Door Annemarie Vaarkamp
Nu mijn dochter dit schooljaar gestart is in de brugklas, met allerlei uitdagende situaties tot gevolg, gebeurde het weer eens: ik probeerde haar te behoeden voor stress, onzekerheid en ander onheil. En het lukte voor geen meter. Sterker nog: voor de herfstvakantie leek het erop dat ik – met mijn beschermingsdrift – dat onheil juist in de hand werkte. ‘Mama, denk jij soms dat ik het niet kán, of zo?’ Oei, rinkelende alarmbellen. Ik ben in een valkuil gestapt. Willen voorkomen dat mijn kinderen te maken krijgen met onzekerheden en worstelingen waar ik zelf ooit (en soms nog steeds wel) last van had.
Veel ouders zullen dit herkennen, ik hoor het vaak in mijn praktijk. En dan leg ik uit (want als het over een ander gaat, weet ik het natuurlijk wel) dat het op zich een heel mooi uitgangspunt is. Je beschermt je kind waar je kan. En tegelijk is het een onmogelijk haalbaar doel! Je kind zal dingen gaan meemaken die moeilijk zijn en zal later vast worstelen met zaken uit zijn of haar jeugd. En dat móet eigenlijk ook (let wel: ik heb het hier over dagelijkse tegenslagen, geen grote trauma’s).
Want stel dat het mogelijk was om ‘onbeschadigd’ op te groeien. Zonder moeilijkheden, zonder krassen op je ziel. En dan ga je op een dag, laten we zeggen als je tussen de 18 en 22 jaar bent, op jezelf wonen. Hoe ga je dan om met de onvermijdelijke uitdagingen die je als volwassene op je pad krijgt? Uit onderzoek blijkt dat mensen die heel beschermd zijn opgevoed daar later juist last van kunnen hebben. Hoe te dealen met onbegrip, tegenslag of negativiteit als je daar nooit echt mee te maken had? Moeilijkheden zijn onlosmakelijk verbonden met het leven, daar kunnen we maar beter mee leren omgaan.
Als ik terugdenk aan dingen die mij als kind geraakt hebben, zijn het vaak kleine, onvoorspelbare situaties die grote impact hadden. Een klasgenoot die zei dat ik een rare jurk aan had. Een grote jongen die de weg in de schoolgang versperde. Een leraar die impliceerde dat ik niet mijn best gedaan had terwijl dat wel zo was. Allemaal situaties die door mijn vader of moeder niet te voorzien waren. Het verschil maak je niet door te voorkomen, dat levert vooral stress op! Het verschil maak je door de manier waarop je als ouder reageert, als er toch iets pijnlijks aan de hand is.
De opmerking van mijn dochter maakte mij weer bewust: mijn kind is niet ik. Ze heeft haar eigen karakter, haar eigen beleving en eigen omgeving. Gelukkig maar! Kinderen mogen zelf de weg proberen te vinden en als het nodig is, ben je als ouder het vangnet. En ondertussen kunnen ouders leren omgaan met hun eigen oude pijn, onzekerheden of wat voor erfenis uit hun jeugd dan ook. Daar zijn zoveel verschillende mogelijkheden voor. Als je dat zelf als volwassene doet, geef je niet alleen een fantastisch voorbeeld aan je kind. Je weet daardoor ook dat jouw kind dat later net zo kan doen, als zich onverhoopt geworstel voordoet.
Annemarie Vaarkamp (44) werkt als psycholoog in haar praktijk De Binnenkamer, onder de rook van Eindhoven. Ze is getrouwd en heeft twee kinderen. Naast psycholoog is ze trouwambtenaar voor twee gemeentes in Noord-Brabant. www.de-binnenkamer.nl
