1 op de 10 vrouwen heeft regelmatig last van gevoelige borsten en 1 op de 7 vrouwen krijgt in haar leven borstkanker. Veel factoren zijn hierop van invloed. Des te belangrijker is het dus om je borsten goed te leren kennen en liefdevolle aandacht te geven. Gezond borstweefsel en een goed functionerend lymfesysteem vormen een belangrijke basis voor gezonde borsten. Hoe vroeger je je daar, als vrouw, bewust van wordt, hoe meer je daarin kunt doen.
Waaruit bestaan je borsten?
Je borsten (mammae in het Latijn) liggen op de borstspier. Ze groeien in de puberteit onder invloed van hormonen en behoren dus tot de vrouwelijke secundaire geslachtskenmerken. Ook mannen hebben borsten, maar kennen geen borstontwikkeling. Borsten bevatten melkklieren, melkgangen, vetweefsel, bindweefsel, bloedvaten en lymfevaten. De melkklieren bestaan uit melklobjes (alveoli) met melkproducerende cellen en een melkgang die uitmondt in de tepel. De functie van borsten is het geven van borstvoeding en ze spelen een rol in seksuele opwinding. Het bindweefsel in de borst zorgt voor stevigheid en de hoeveelheid vetweefsel bepaalt de grootte van de borst. Het komt vaak voor dat beide borsten verschillen in grootte of vorm. Neemt je lichaamsgewicht toe of af, dan doen je borsten dat meestal ook.
De hormoonhuishouding van je borsten
De klieren in je borsten zijn gevoelig voor vrouwelijke hormonen. Als de hormoonbalans verandert, bijvoorbeeld in de puberteit, gedurende de cyclus of in de menopauze, kunnen er ook veranderingen in de borsten optreden. De grootte kan veranderen, maar ook de gevoeligheid. In de reguliere cyclus zorgt het hormoon progesteron ervoor dat na de eisprong het klierweefsel in je borsten toeneemt. Ook gaat er meer bloed naar de borsten als voorbereiding op een eventuele zwangerschap. Veranderingen die samenhangen met je cyclus zijn dus normaal. Verandert er echter structureel iets in een van beide borsten, dan is dat reden voor verder onderzoek.
Welke borstaandoeningen zijn er?
Borstproblemen komen veel voor bij vrouwen, zoals gevoelige borsten (1 op 10), borstontstekingen, cystes en borstkanker (1 op 7). Bij gevoelige borsten, ook wel mastopathie genoemd, kunnen borsten pijn doen, gevoelig zijn of hobbelig voelen. Ook mannen kunnen hier last van hebben. Vrouwelijke hormonen spelen hierbij een rol, dus ook de anticonceptiepil, periodes van hormonale verandering (puberteit, menopauze) en stress kunnen van invloed zijn. Borstontsteking (mastitis) als gevolg van een ontstoken melkkliertje komt vooral voor bij vrouwen die borstvoeding geven. Knobbeltjes in de borst kunnen duiden op cystes (met vocht gevulde holtes), fibro-adenomen (goedaardige knobbeltjes) of borstkanker. 1 op de 10 vrouwen heeft tot slot last van een ingetrokken tepel. Als dit plots gebeurt, is dat eveneens reden voor verder onderzoek.
Wat kun je zelf doen?
Regelmatig je borsten onderzoeken zorgt ervoor dat je goed weet hoe je borsten aanvoelen en dat je veranderingen voelt. Voor elke vrouw op elke leeftijd is dat aan te raden. Vanaf 50 jaar worden vrouwen elke twee jaar uitgenodigd voor het bevolkingsonderzoek borstkanker. Een aanvullende mogelijkheid (en dus niet in plaats van) voor preventief onderzoek vinden we in thermografie. Met medische thermografie wordt gekeken naar ontstekingsprocessen die voorafgaan aan mogelijke weefselveranderingen. Is dat aan de orde, dan kan dat betekenen dat lymfe is gestagneerd, overwerkt of belast met afvalstoffen. Andere interventies vinden we in leefstijl, voeding, beweging en nachtrust.
5 'essentials' voor gezonde borsten
1. Doe je BH uit, masseer en borstel je borsten en neem een koude douche. Het klierrijke weefsel in je borsten heeft een goede lymfestroom nodig om afvalstoffen en foute cellen af te voeren. Lymfe beweegt als je spierbewegingen maakt, bijvoorbeeld als je borsten wiebelen. Doe dus zo vaak als kan je (beugel-)BH uit. Voor vrouwen met een niet te grote cupmaat kan een beugelloze BH een uitkomst bieden. Beweging, zoals zwemmen, ondersteunt eveneens de lymfe rond je borsten. Daarnaast zijn je borsten gebaat bij een massage en bij het droog borstelen van je borsten en de huid eromheen. Tot slot raden we de koude douche aan. Dit stimuleert ‘browning’ van je lichaamsvet en ook dat is gunstig voor je borstgezondheid.
2. Voed je borsten met de juiste micronutriënten. Als je je lichaam dagelijks voedt met voldoende vitaminen, mineralen, essentiële vetzuren en aminozuren, kan het optimaal functioneren en dat komt ook je borstgezondheid ten goede. Bijvoorbeeld doordat ontstekingsprocessen worden opgeruimd en doordat de overmaat aan oestrogenen goed kan worden afgebroken en afgevoerd. Wist je dat je borsten ook een microbioom kennen? Een gezond, gevarieerd voedingspatroon met veel vezelrijke plantaardige producten kan veel bieden. Vermijd ‘processed food’ en producten met snelle koolhydraten, suikers, kunstmatige zoetstoffen en andere toevoegingen.
3. Breng je hormonen in balans bij oestrogeendominantie. Als er naar verhouding te veel oestrogeen in je lichaam circuleert, kan dat de opmaat vormen voor vrouwenklachten zoals PMS, PCOS, endometriose en gevoelige borsten. Bijvoorbeeld door een te laag progesterongehalte, door blootstelling aan hormoonverstorende stoffen of door een verhoogde activiteit van aromatase, een enzym verantwoordelijk voor de biosynthese van oestrogenen. Aromatase-activiteit kan in ongezonde situaties in vetweefsel ongunstig worden versterkt en kan geremd worden door verschillende plantstoffen, zoals enterolactonen uit lignanen (lijnzaadschil), quercetine (rode appels, uien, citrusfruit), resveratrol (rode en blauwe druiven, bosbessen, blauwe bessen, cacao), vitamine D, curcumine, citrusflavonoïden, oleuropeïne (uit extra vierge biologische olijfolie), en EGCG uit groene thee. Ook kruisbloemige groenten zijn gunstig bij oestrogeendominantie, zoals broccoli, radijs, boerenkool, rode kool, spruitjes en bloemkool. Ze bevatten isothiocyanaten, die de lever kunnen helpen om oestrogeen af te breken en borstweefsel helpen beschermen. Verder kan suppletie met de mineralen selenium en jodium en vitamine D3 zeer belangrijk zijn. Ook is het zinvol om in de overgang gewichtstoename zoveel mogelijk te beperken omdat dit mogelijk kan bijdragen aan het ontstaan van met name hormoongevoelige borstkanker. Zorg tot slot voor een goede darmflora en voldoende slaap en vermijd stress; ook dit is essentieel voor een goede hormoonbalans.
4. Kies voor natuurlijke lichaamsverzorging en voeding. In veel reguliere verzorgingsproducten zitten tal van chemische en synthetische stoffen die je liever niet op je huid, je grootste orgaan, aanbrengt. Deze lichaamsvreemde stoffen noemen we ook wel xeno-oestrogenen, hormoonverstorende stoffen of Endocrine Disrupting Chemicals (EDC’s). Ze kunnen de activiteit van oestrogenen nabootsen en zijn moeilijker af te breken. Kies bijvoorbeeld voor een deodorant zonder aluminium. Vermijd verzorgingsproducten met parabenen en siliconen. Deze kunnen onder meer voorkomen in shampoo, tandpasta, bodylotion en zonnebrandmiddelen.
Hormoonverstorende stoffen zitten echter ook in de dagelijkse voeding. Het zijn chemische en synthetische stoffen die via landbouwgif en alle plasticverpakkingen en coatings in onze voeding en milieu terecht komen. Vermijd deze hormoonverstorende stoffen zoveel als mogelijk door voedingsmiddelen en dranken uit plastic verpakkingen of verpakkingen met een plastic binnenlaag te beperken.
