Zelfzorg voor de vrouw: hormonen in balans

Als vrouw ga je in je leven door verschillende fases. Na het aanbreken van de eerste menstruatie in de pubertijd volgt een lange vruchtbare periode die eindigt rond het vijftigste levensjaar met de menopauze. Na de overgang volgen de jaren van de postmenopauze. Al deze fases gaan gepaard met eigen kenmerken en veranderingen in de hormoonhuishouding. Daar kan een vrouw lichamelijk veel van merken. Hoe kun je de hormoonbalans ondersteunen?

Hormonen zijn belangrijke regelaars in het lichaam. Ze geven de lichaamscellen opdrachten en zorgen ervoor dat de juiste signalen worden afgegeven voor tal van lichaamsfuncties, zoals spijsvertering, groei, vruchtbaarheid, energiestofwisseling, gedrag en gevoel, bloeddruk en hartslag en vecht-vluchtreactie. Ze worden aangemaakt in diverse organen. Geslachtshormonen, zoals oestrogeen en progesteron, worden onder meer geproduceerd in de eierstokken en bijnieren. Hormonen die te maken hebben met de vruchtbaarheid en voortplanting, zoals follikelstimulerend hormoon (FSH), luteïniserend hormoon (LH), prolactine en oxytocine, worden gemaakt in de hypofyse. De schildklier maakt schildklierhormoon aan, de bijnieren produceren cortisol en de alvleesklier zorgt voor insuline.

Hormonen regelen zo veel in het lichaam, dat mocht er iets niet goed gaan, dit een grote invloed op het leven kan hebben. Het hormoonsysteem ofwel endocriene systeem is delicaat en complex en is aan veel invloeden onderhevig, zoals verkeerde voedselkeuzes en -patronen, stress, blootstelling aan chemische en hormoonverstorende stoffen en tot laat achter een beeldscherm vertoeven. Technisch kan het in het lichaam verkeerd gaan op diverse fronten, zoals een verhoogde of verlaagde afgifte van een hormoon, een verkeerde onderlinge balans tussen hormonen, een verminderde afbraak van hormonen, ongevoelige receptoren of een beperkte omzetting in een actieve vorm.

Vanzelfsprekend speelt een goede hormonale balans in de geslachtshormonen een belangrijke rol voor de gezondheid. Er zijn echter ook andere hormonen die ervoor kunnen zorgen dat er een disbalans ontstaat. Maak kennis met de belangrijkste hormonen in het lichaam en hun voornaamste functies:

• Het follikelstimulerend hormoon (FSH) zorgt onder meer voor rijping van de eicel en stimuleert oestrogeen en het luteïniserend hormoon (LH) zet de eisprong in gang.
• Prolactine regelt de borstvoeding en oxytocine zorgt voor de samentrekking van de baarmoeder bij de bevalling en helpt bij borstvoeding. Oxytocine is tevens het knuffelhormoon en maakt rustig.
• Het groeihormoon zorgt voor groei en herstel tijdens de slaap.
• Oestrogeen, progesteron en testosteron zijn de geslachtshormonen. Oestrogeen is belangrijk voor de vruchtbaarheid, vrouwelijkheid en libido en progesteron is belangrijk voor een goede zwangerschap. Testosteron heeft ook bij vrouwen een functie en stimuleert onder meer mannelijke eigenschappen zoals spiergroei en lichaamsbeharing. Deze drie hormonen beïnvloeden ook het gedrag, zoals sociaal gedrag, de mate van leiderschap, zorgzaamheid en de manier waarop een vrouw met stress omgaat.
• Het schildklierhormoon is onder meer belangrijk voor groei, de energiehuishouding en stofwisseling.
• Insuline verlaagt de bloedsuikerspiegel en cortisol verhoogt de bloedsuikerspiegel bij stress. Cortisol remt ook ontstekingen en helpt wakker worden. Melatonine reguleert onder meer de lichaamstemperatuur, groei en slaap.

Andere belangrijke hormonen zijn onder meer: glucagon, calcitonine, adrenocorticotroop hormoon (ACTH), vasopressine, DHEA, histamine, pregnenolon, leptine, ghreline, aldesteron, vitamine D en IGF-1. En ook deze lijst is nog niet volledig.

Bij vrouwen en een disbalans van de hormonen wordt vaak in eerste instantie gedacht aan emoties die alle kanten op schieten. Maar hormonen zijn, gezien de lange lijst en vele functies, zo’n beetje gerelateerd aan alles in het lichaam. Gaat er dus iets niet goed in de hormonale balans, dan is dat dus aan allerlei zaken te merken. Klachten en symptomen zijn onder meer: vermoeidheid of slaapproblemen, angst en een gejaagd gevoel, honger of gebrek aan eetlust, aankomen of afvallen, infecties, huidproblemen zoals psoriasis, eczeem en acne, diabetes, depressie, hoofdpijn en migraine, menstruatieklachten en PCOS. Een hormonale disbalans kan dus grote gevolgen hebben. Maar gelukkig is er ook veel aan te doen.

• Wist je dat ook lichaamsvet een orgaan is en hormonen produceert? Bij overgewicht is er dan ook vaak sprake van een hormonale disbalans. Zorg dus voor een gezond lichaamsgewicht.
• Zorg voor een stabiele bloedsuikerspiegel. Eet minder vaak op een dag, beperk de inname van bewerkte koolhydraten, ga periodiek vasten en sport of beweeg regelmatig vóór de maaltijd.
• Kies voor pure, eerlijke en onbewerkte voeding. Een mediterraan voedingspatroon met biologische groenten en fruit (samen minimaal 500 gram per dag), noten, peulvruchten, gezonde granen, vis, weinig vlees en meervoudige onverzadigde vetzuren ondersteunt de hormonale balans.
• Zorg voor voldoende micronutriënten uit gezonde voeding en aanvullende suppletie zodat er voldoende cofactoren beschikbaar zijn voor de omzetting, afbraak en functie van alle hormonen. Ook de darmen en lever spelen hierin een vitale rol.
• Vermijd chemische oestrogeenachtige stoffen. Deze zogenoemde xeno-oestrogenen kunnen de hormonen verstoren. Denk bijvoorbeeld aan landbouwgif, weekmakers in plastic (zoals bisfenol A), conserveringsmiddelen in verzorgingsproducten en stoffen die de lever te veel belasten. Kies dus voor biologische en natuurlijke producten met zo min mogelijk toevoegingen.
• Beperk de inname van alcohol en koffie. Alcohol heeft een invloed op de oestrogeen- en testosteronwaarden en belast de lever. Koffie stimuleert de bijnieren.
• Zorg ten slotte voor voldoende beweging en training, verminder stress en zorg voor een goed dag/nachtritme.

Naast micronutriënten die uit gezonde voeding gehaald kunnen worden, kan aanvullende suppletie waardevol zijn. We zetten een aantal belangrijke stoffen en producten op een rij:

• Basissuppletie vind je in een multivitaminesupplement, geschikt voor elke leeftijd. Aangevuld met omega 3-vetzuren als tegenhanger voor de grotere consumptie aan omega 6-vetzuren in deze tijd. Ook de vitamines D3 en K2 vormen een essentiële aanvulling, zeker in de wintermaanden, en voor vrouwen na de menopauze voor het behoud van sterke botten.
• Maca draagt bij aan een goed mentaal evenwicht en de vitaliteit* en versterkt het lichaam tijdens de menopauze.
• Cucurbita pepo ondersteunt de blaasfunctie*.
• Nutriënten voor de buik en blaas zijn goedaardige bacteriële Lactobacillus-stammen, voedingsvezels, cranberry-extract en D-mannose.
• Lijnzaad ondersteunt de normale regulatie van de hormonale activiteit.
• In de periode van 40-55 jaar kan een voedingssupplement met isoflavonen ondersteuning bieden.
• De buikgezondheid kun je dagelijks verrijken met een pre- en probiotica.

*Gezondheidsclaim in afwachting van die goedkeuring door de Europese Commissie.