De achtergrond van lichaamswerk

De term lichaamswerk kan het beste omschreven worden als een systeem van fysieke oefeningen en massage, waarbij het lichaam gebruikt wordt om emotionele problemen op te sporen en op te lossen. Het is een verzamelnaam voor verschillenede therapeutische technieken die met het lichaam werken om knelpunten in de geest op te lossen.
Er wordt wel eens gezegd dat Wilhelm Reich de grondlegger is van lichaamswerk. Reich (1897-1957) was een Oostenrijks-Amerikaans psychiater, psychoanalyticus, bioloog en natuurkundige. Hij staat bekend als een van de meest radicale personen in de geschiedenis van de psychiatrie. Hij ontwikkelde de lichaamsgerichte psychotherapie waarbij aanraken werd gebruikt tijdens een sessie; dit in scherp contrast met de heersende psychoanalyse. Na een turbulent leven stierf Reich in de gevangenis en werden duizenden van zijn boeken verbrand.
Een andere naam die in verband wordt gebracht met het ontstaan van lichaamswerk, is Alexander Lowen (1910-2008). Lowen was psychotherapeut en schrijver en werkte vanwege zijn interesse in de verbinding van lichaam en geest enige tijd samen met Wilhelm Reich. Lowen wordt wel als een van de grondleggers van de bio-energetica genoemd. Lowen werkte nauw samen met John Pierrakos (1921-2001).
Er zijn verschillende vormen die onder de noemer lichaamswerk vallen. Hieronder volgen er enkele:

Transformational Bodywork is een vorm van lichaamswerk waarmee (traumatische) ervaringen, die zijn opgeslagen in het lichaam, worden blootgelegd en behandeld. Omdat lichaam, geest en ziel met elkaar verbonden zijn, worden alle ervaringen ook in het fysieke lichaam opgeslagen in de vorm van cellulair geheugen.
De ervaringen die we niet hebben kunnen verwerken, maar waar we een verdedigingsmuur omheen hebben gebouwd, zetten zich vast in het lichaam. Onverwerkte ervaringen die fysiek ongemak geven, zullen blijven terugkeren totdat de oorspronkelijk wond wordt geaccepteerd en geheeld. Met Transformational Bodywork wordt het lichaam als routekaart gebruikt om de fysieke locatie van de wond te vinden.

Rebalancing is een vorm van lichaamswerk die gericht is op aanraken. Via massage wordt de grens opgezocht tussen ontspanning en het aanraken van emoties. De rebalancer probeert op het juiste niveau contact te maken met de cliënt door het afstellen van de juiste aanraking om zo samen met de cliënt zich te richten op het aanvaarden en loslaten van verstoringen, emoties of klachten. Bij Rebalancing worden verschillende technieken gecombineerd met onder andere bio-energetisch werk en cranio-sacraal therapie. Deze vorm van massage is afkomstig vanuit India en werd ontwikkeld door Osho.

Bio-energetica is een lichaamsgerichte methode, die erop gericht is om blokkades van spanning die zich in het lichaam vastgezet hebben, los te laten en een goede doorstroming van energie te bevorderen. Door middel van oefeningen met ademhaling, het laten trillen of losschudden van het lichaam, massage, lichaamshouding, expressie, uitrekken en spontane bewegingen worden lichaam en geest weer in balans gebracht en worden vitaliteit en levenskracht bevorderd.

Postural Integration werd in de jaren ‘60 ontwikkeld door Jack Painter. Uit jarenlang onderzoek naar verschillende stromingen zoals humanistische psychologie, dieptemassage, acupressuur, het vijfelementensysteem en gestalttherapie concludeerde Painter dat de fascie die de spieren omhullen en coördineren, belangrijke factoren zijn bij onevenwicht en disharmonie in het lichaam. Doordat ze verstijven, verkorten of verdikken, beperken ze de lichaamsbewegingen en fixeren ze slechte houdingen. Door de stimulatie van de fascie van de spieren, in combinatie met psychotherapeutische begeleiding worden in Postural Integration de specifieke thema’s van de persoon in relatie tot de verschillende delen van zijn lichaam aangeraakt.

Kinesiologie is een onderzoeksmethode om blokkades op te sporen door middel van spierspanning. Ervaringen en spanningen worden door het lichaam opgenomen. De spierspanning geeft informatie aan de therapeut over waar de blokkade zich bevindt en op welk niveau. Ook op emotioneel of energetisch vlak kan er gecommuniceerd worden met het lichaam en het onderbewuste via de spiertest. Wanneer het lichaam congruent of gezond is, zijn spieren krachtiger; wanneer er een vorm van stress aanwezig is, zal de spier verslappen.

Creatieve therapie is een overkoepelende term voor therapievormen waarbij zelfexpressie centraal staat. Anders dan bij traditionele therapievormen als psychotherapie of gesprekstherapie gebeurt dat niet door zelf te praten, maar door de verbeelding te laten spreken.
Door expressie te geven aan de innerlijke wereld wordt het mogelijk die te begrijpen, een plaats te geven, los te laten of te veranderen. Kunnen uiten wat er van binnen leeft, werkt bevrijdend en rustgevend. De meest voorkomende soorten creatieve therapie zijn: danstherapie en bewegingstherapie, muziektherapie, beeldende therapie, dramatherapie en speltherapie.
Bron: Vind een therapeut, Jellinek en Trimbos

Al in de jaren ‘50 en ‘60 werd er onderzoek gedaan naar het gebruik van psychedelica als onderdeel van therapie. Vooral naar het gebruik van LSD als onderdeel van psychotherapie. Halverwege de jaren ‘60 werd LSD steeds populairder als drug. Daarom werd dit middel verboden. Al het lopende onderzoek werd hierdoor stopgezet. Hetzelfde gebeurde met MDMA eind jaren ‘70. Toch is er altijd interesse gebleven in therapeutische toepassingen van psychedelica.
Vanaf de jaren ‘90 is kleinschalig onderzoek weer steeds vaker mogelijk geworden. De laatste jaren hebben zeer grootschalige onderzoeken plaatsgevonden met veelbelovende resultaten. Dit heeft er onder andere toe geleid dat ketamine nu officieel voorgeschreven kan worden bij mensen met een therapieresistente depressie en dat MDMA-geassisteerde therapie in 2023 in Amerika is ingediend als officiële behandeling bij PTSS.
Meer grootschalig en goed opgezet onderzoek is nodig. Op dit moment lopen er in Nederland en wereldwijd verschillende studies om de werkzaamheid en veiligheid verder te onderzoeken.