Emotieregulatie bij kinderen krijgt in deze praktijkcasus een concreet gezicht. Emmy (8 jaar oud) komt vrolijk binnen. Ze komt bij mij omdat ze de lat voor zichzelf erg hoog legt. Bij spelletjes ‘moet’ ze van zichzelf winnen. Ze kan er niet tegen als ze foutjes maakt in haar werk op school. Emmy heeft last van boze buien bij tegenslag.
Emotieregulatie bij kinderen: een voorbeeld uit de praktijk
Vandaag wil ze een penalty wedstrijdje doen. Zij staat op doel en ik schiet de ballen. Daarna wisselen we. Het is een spannende wedstrijd. Ik benoem de spanning bij mezelf en probeer haar op die manier het voorbeeld te geven. ‘Oh wat spannend. Ik moet even goed uitademen om rustig te worden. Ik zet een helpende gedachte in! Ik doe mijn best.’ Langzaam kom ik voor te staan. Ik zie haar lang uitademen voordat ze schiet. ‘Het voelt spannend, zie ik. Kan je het aan?’ Ze knikt en gaat grimmiger schieten.
‘Kan je een helpende gedachte bedenken?’ vraag ik. ‘Ik doe mijn best en meer kan ik niet doen’, zegt ze. Uiteindelijk win ik het spel. ‘Je kan het aan’, zeg ik.
Emmy loopt rond en schiet de bal hard alle kanten op. Ze lacht, maar aan alles is te merken dat ze het lastig vindt. Ze gooit kaartjes op de grond. Ze stampt en alles wat ze doet is intens en heftig. ‘Je wordt er boos van’, benoem ik. ‘Wijs eens aan, waar zit jij op de emotiethermometer (van 1 tot 10)?’ Stampend loopt Emmy ernaar toe en wijst plaatje 6 aan. ‘Zes’, benoem ik. Ik lees voor wat onder de emoticon staat: geïrriteerd. Gelukkig zit je in ‘oranje’ want dan kan je nog nadenken.
Emotieregulatie bij kinderen: van buiten naar binnen
‘Wat helpt jou om rustig te worden?’ vraag ik haar. Ze weet het niet. Alles wat ze doet is naar buiten gericht. Hoe krijg ik haar naar binnen gericht, vraag ik mezelf af. ‘Wil je schommelen in de hangmat?’ ‘Nee’, ze stampt en gaat zitten in het tuimelzitje. Ze zet zich af en draait heel hard rondjes. ‘Wil je onder de zware mat liggen?’ ‘Nee!’, zegt ze resoluut. ‘Wil je racen over de grond?’ vraag ik vervolgens. ‘Dan moet je wel een kleedje pakken en zo’n ding voor mijn ogen doen’, antwoordt ze bozig. Meteen pak ik een kleedje en een blinddoek. Terwijl ik haar rondsleep, leg ik haar uit dat ze zo mag raden waar ze is in de ruimte.
‘Waar denk je dat je nu bent?’ vraag ik haar. Even blijft ze stil. Ze weet het niet… ‘Ik wil een tip!’ roept ze. Ik voel de spanning oplopen en ik begrijp haar… Waarom heb ik er nou toch een wedstrijdje van gemaakt, bedenk ik me. Ik realiseer me dat ze nog een verlies nu niet aan kan. Ik pak haar vinger en laat haar de harige tochtstrook onder de deur voelen. Met enige tegenzin laat ze het gebeuren. Opeens roept ze: ‘De deur! We zijn bij de deur!’ ‘Dat klopt’, zeg ik, terwijl ik de blinddoek weghaal. Opgelucht en blij staat ze op. ‘Emmy, waar zit je nou op de thermometer?’ vraag ik. Ze wijst nummer 3 aan. ‘Mooi, je bent tevreden. Je zit weer in groen.’ Tevreden gaat ze naar haar moeder toe en zeggen we elkaar gedag.
Wat deze casus laat zien over emotieregulatie bij kinderen
Deze sessie illustreert een belangrijk principe uit de ontwikkelingspsychologie: kinderen leren emotieregulatie voor een groot deel door co-regulatie, oftewel door een volwassene die hardop het eigen gevoel benoemt en voordoet hoe je daarmee omgaat. Door zelf de spanning te benoemen (‘Ik moet even goed uitademen om rustig te worden’), geeft de therapeut Emmy een concreet voorbeeld van emotieregulatie bij kinderen in actie, in plaats van alleen uit te leggen wat ze moet doen.
De emotiethermometer die in deze casus wordt gebruikt, is een veelgebruikt hulpmiddel binnen de kinder- en jeugdtherapie om emotieregulatie bij kinderen concreet en visueel te maken. Door een gevoel een cijfer te geven, leert een kind onderscheid maken tussen lichte irritatie en grote woede, wat helpt om op tijd een strategie in te zetten voordat een emotie escaleert. Meer achtergrond over het begeleiden van kinderen met sterke emoties is te vinden via het Nederlands Jeugdinstituut.
Lees ook meer gerelateerde artikelen op de themapagina van TCC Magazine 2025.
Veelgestelde vragen
Op welke leeftijd kun je beginnen met emotieregulatie bij kinderen oefenen?
Al vanaf de peuterleeftijd kunnen kinderen eenvoudige emoties benoemen met hulp van een volwassene. Complexere technieken, zoals de emotiethermometer in deze casus, zijn vooral geschikt vanaf ongeveer 6 tot 7 jaar, wanneer kinderen beter kunnen reflecteren op hun eigen gevoelens.
Wat is co-regulatie bij emotieregulatie bij kinderen?
Co-regulatie betekent dat een volwassene het kind helpt kalmeren door zelf rustig te blijven, het gevoel van het kind te benoemen en voor te doen hoe je met spanning omgaat. Dit is een belangrijke bouwsteen voor emotieregulatie bij kinderen, omdat kinderen deze vaardigheid nog niet zelfstandig beheersen.
Kan ik als ouder zelf aan de slag met technieken voor emotieregulatie bij kinderen?
Ja, eenvoudige technieken zoals het benoemen van gevoelens en het gebruik van een emotiethermometer zijn ook thuis toepasbaar. Bij aanhoudende, heftige emotionele uitbarstingen is het wel verstandig om professionele begeleiding te zoeken, zoals bij een kinder- en jeugdtherapeut.
Waarom werkt afleiding, zoals het spelletje met de blinddoek, bij emotieregulatie bij kinderen?
Afleidende, zintuiglijke activiteiten helpen een kind om de aandacht te verleggen van de intense emotie naar iets anders, wat het zenuwstelsel kan helpen kalmeren. Dit is een tijdelijke strategie binnen emotieregulatie bij kinderen, die vaak gecombineerd wordt met het benoemen en begrijpen van het gevoel zelf.
